BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 50: Kiếm về sương núi
Ngày đóng lại câu chuyện của mùa vía năm nay, miếu Thiên Y A Na trở lại nhịp sống thường: khói hương lên đều trên các bàn thờ, khách lễ thưa thớt, tiếng…
Nội dung chương
Ngày đóng lại câu chuyện của mùa vía năm nay, miếu Thiên Y A Na trở lại nhịp sống thường: khói hương lên đều trên các bàn thờ, khách lễ thưa thớt, tiếng mõ gõ chậm rãi trong gian chính. Bà Hoa ra kho lấy cát suối thiêng còn lại đem phơi trên sân gạch, chuẩn bị cho mùa vía tới, tay bà vuốt từng nắm cát như vuốt lại những đêm dài vừa qua.
Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều.
Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương. Ngoài hiên miếu Thiên Y A Na, mấy chậu cau cảnh hứng nước mưa nhỏ giọt đều đều xuống bậc đá phủ rêu xanh.
Đức ghé miếu vào buổi sáng, cổ chân còn băng, bước đi đã vững hơn mấy hôm trước. Anh mang theo tấm ảnh chụp dấu chân cuối cùng của mùa, in rõ và ép plastic cẩn thận, trả lại cho bà Hoa để lưu vào sổ vía của miếu. Bà Hoa nhận tấm ảnh bằng hai tay, kẹp vào trang cuối của phần ghi chép mùa này, ngay sau dòng chữ về đêm lễ tạ.
Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà. Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt. Gió trên sườn Cà Đam thổi mạnh hơn dưới bản, cây cối nghiêng theo một hướng quen thuộc của mùa bão.
Trên bàn thờ ở miếu Thiên Y A Na, đèn dầu cháy nhỏ và đều, chén nước trong veo đặt ngay ngắn trước bài vị của Thánh Mẫu. Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn. Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước.
- Bà Hoa, con mang tấm ảnh dấu chân cuối của mùa tới trả cho miếu đây. Ảnh này thuộc về sổ vía, con in và ép cẩn thận rồi.
- Cảm ơn anh Đức. Tôi kẹp vào sổ vía ngay đây. Sau này ai giữ miếu đời sau mở sổ ra là thấy hết câu chuyện của mùa này.
- Ông Thao, sắp tới ông tính sao với thằng Lực? Nó về bản trồng rừng thì ông kèm nó chứ?
- Tôi kèm nó. Hai chú cháu trồng lại khoảnh rừng ở rìa bản trước, làm từ việc nhỏ mà làm cho thật. Nó còn trẻ, đường làm lại còn dài.
- Vậy thì tốt quá. Ngài vẫn ở đó canh rừng, người dưới này chỉ cần nhớ đường mà sống cho phải, phải không ông Thao?
Ông Thao ngồi ở hiên miếu từ sớm, uống trà với bà Hoa và nhìn lên đỉnh Cà Đam chìm trong sương sớm. Ông nói về những ngày sắp tới của mình một cách bình thản: ông sẽ cùng cháu trồng lại khoảnh rừng ở rìa bản theo kế hoạch của hạt kiểm lâm. Sẽ giữ lệ vào rừng mỗi mùa như một người giữ rừng thực thụ, không còn là thợ săn của ngày xưa nữa.
Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa. Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ. Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông.
Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau. Ánh sáng trong miếu Thiên Y A Na luôn dịu, kể cả giữa trưa, vì mái ngói dày và hàng cau trước sân đã che bớt nắng gắt miền Trung. Tiếng chuông nhỏ treo ở góc miếu Thiên Y A Na thỉnh thoảng rung lên vì gió, âm thanh trong và ngắn, nghe rõ trong buổi sớm yên ắng.
Bà Hoa hỏi Đức về kế hoạch tuần tra sau mùa này. Đức nói tổ kiểm lâm sẽ giữ lịch tuần tra rừng cấm đều đặn quanh năm, phối hợp với trai bản theo quy ước mới ký. Và bản đồ tuần tra mới sẽ do cả ban bảo vệ cùng vẽ, cùng giữ, không còn là việc của một người hay một lán nào nữa. Bài học của mùa này, anh nói, là rừng chỉ giữ được khi nhiều người cùng giữ.
Gió từ phía Cà Đam thổi về miếu Thiên Y A Na mang theo hơi lạnh của rừng, làm tấm rèm trước điện thờ khẽ lay mà không bật tung. Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc.
Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng. Trong bản, chuyện của miếu và chuyện của rừng là chuyện chung, nhà nào cũng có phần, không ai đứng ngoài được. Bà Hoa kiểm tra lại từng cây nhang, từng ngọn đèn ở miếu Thiên Y A Na rồi mới yên tâm ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cửa.
Buổi trưa, ba người ngồi lại ở hiên miếu thêm một lúc, không ai nói nhiều. Sương trên đỉnh Cà Đam tản dần, nắng lên trên tán rừng cấm xanh sẫm sau mùa mưa. Mùa vía dài và đầy biến động nhất trong nhiều năm đã khép lại ở miếu này bằng một buổi trưa yên tĩnh. Như cách mọi câu chuyện lớn ở vùng núi này vẫn khép lại. Không ồn ào, chỉ để lại lệ, lại nếp và lại người biết giữ chúng.
Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua. Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm. Tiếng mõ trong miếu Thiên Y A Na gõ đều đều, không vội, như nhịp thở của một người đã quen chờ đợi qua nhiều mùa mưa bão.
Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng. Người nhà miếu đi lại trong miếu Thiên Y A Na rất khẽ, nói với nhau bằng giọng thấp, giữ cho gian thờ một sự yên tĩnh cần thiết. Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi.
Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà. Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ.
Khói hương ở miếu Thiên Y A Na lên thẳng rồi mới tản ra dưới mái ngói, làm những chữ trên hoành phi sẫm lại trong làn khói mỏng. Buổi chiều sau mưa, sương lên từ các thung lũng, phủ trắng những sườn đồi gần bản rồi mới lan tới chân núi. Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay.
Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc. Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Mùi trầm trong miếu Thiên Y A Na còn vương lại từ buổi lễ sớm, quyện với mùi gỗ ẩm và mùi đất sau mưa thành một thứ mùi riêng của miếu cổ.
Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào. Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo. Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô.
Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào. Nền gạch của miếu Thiên Y A Na mát lạnh dưới chân trần, hơi ẩm thấm qua từng kẽ gạch sau nhiều ngày mưa dầm ở Trà Bồng.
Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người. Bà Hoa vẫn giữ nếp cũ ở miếu Thiên Y A Na: việc gì cũng làm chậm, làm đủ, không bớt một bước nào của lệ nhiều đời truyền lại. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi.
Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng. Sổ vía đặt trên kệ gỗ ở miếu Thiên Y A Na đã ngả màu theo năm tháng, bìa sổ sờn mép, từng trang chép tay nắn nót của nhiều đời thủ nhang. Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ.
Chiều xuống, bà Hoa khóa cửa kho cát, kiểm tra lại các gian thờ lần cuối trong ngày rồi đứng ở sân miếu nhìn lên Cà Đam. Đỉnh núi chìm trong sương trắng, rừng cấm xanh thẫm dưới chân núi, bản làng yên bình trong khói bếp chiều. Bà chắp tay hướng về phía rừng, khấn thầm một lời tạ ngắn, rồi quay vào miếu thắp thêm một nén hương cho mùa vía đã qua và cho những mùa vía bình yên sắp tới.