BẠCH HỔ NGẬM KIẾM NÚI TRÀ BỒNG - Chương 48: Đêm rải cát thứ năm
Miếu làm lễ tạ sau bão và sau đêm gốc cây. Khách lễ về đông như ngày rằm, dân bản mang hoa quả tới tạ ơn Sơn Quân và Thánh Mẫu đã chở che cho bản qua cơn…
Nội dung chương
Miếu làm lễ tạ sau bão và sau đêm gốc cây. Khách lễ về đông như ngày rằm, dân bản mang hoa quả tới tạ ơn Sơn Quân và Thánh Mẫu đã chở che cho bản qua cơn bão mà không nhà nào mất người, không khoảnh rừng nào bị phá. Bà Hoa chủ trì buổi lễ tạ với sự trang nghiêm và xúc động rõ rệt trong từng lời khấn.
Người làm nghề giữ rừng hiểu rằng một dấu vết nhỏ bị bỏ qua hôm nay có thể thành một mất mát lớn vào tuần sau. Bà Hoa không quen giấy tờ hành chính, nhưng sổ vía của miếu thì bà thuộc từng trang, từng dòng, từng tên người. Người dân vùng này nhìn màu mây và hướng gió là đoán được mưa bão sắp về, kinh nghiệm truyền qua nhiều đời làm ruộng nương.
Tiếng chó sủa trong đêm là tín hiệu quen thuộc của bản: sủa một hồi rồi im là khách quen, sủa dai dẳng là có chuyện lạ. Làm kiểm lâm ở vùng này là làm bạn với đường mòn, với bản đồ và với những buổi chờ đợi dài hơn là chạy đuổi. Đèn pin của tổ tuần tra quét qua màn mưa thành một quầng sáng vàng, soi rõ từng bụi cây rồi tắt khi qua khúc cua.
Sau lễ tạ, bà chủ trì đêm rải cát thứ 5, đêm rải cát cuối cùng của mùa vía năm nay. Cát suối thiêng được rải sau hậu điện như lệ cũ: dày 2 tấc, phẳng lì, 3 nén nhang trầm, khấn lúc 01:00. Lời khấn đêm nay là lời tạ: tạ Sơn Quân đã canh rừng, tạ ơn tha thứ ở gốc cây, cầu cho bản và rừng được yên lâu dài từ nay về sau.
Điểm trường của bản nằm ở khoảng đất cao giữa bản, mái tôn mới lợp lại sau mùa bão năm trước, sân trường quét sạch. Bà Hoa thức giấc giữa đêm là chuyện thường trong mùa vía, bà ngồi dậy nghe ngóng một lúc rồi mới nằm xuống lại. Mỗi biên bản Đức lập đều có đủ người chứng kiến ký tên, ảnh chụp đính kèm và số đo ghi bằng số rõ ràng.
Điện thoại ở vùng núi sóng chập chờn, muốn gọi một cuộc cho trọn vẹn phải ra chỗ đất cao hoặc đứng yên một chỗ. Tiếng côn trùng trong đêm mưa thưa hẳn, chỉ còn tiếng ếch nhái ngoài đồng và tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên. Nước suối dâng lên sau mỗi trận mưa lớn, chảy xiết và đục, qua cầu tạm phải vịn tay vào dây mới dám bước.
- Đêm nay là đêm rải cát cuối của mùa, các con làm cho thật nghiêm. Lễ tạ xong là rải cát, khấn đúng giờ, đóng cửa như lệ cũ.
- Dạ, bà Hoa. Cát con chuẩn bị sẵn rồi, khô và mịn lắm. Bà khấn tạ đêm nay chắc Sơn Quân sẽ về phải không bà?
- Về hay không là ý của ngài. Phần của nhà miếu là làm lễ cho đúng và tạ ơn cho thành tâm. Mình cứ làm trọn phần của mình.
- Dạ. Sáng mai con mở cửa cùng bà như mọi lần nhé.
- Ừ. Sáng mai dù cát có gì, nhà miếu mình cũng đón bằng lòng tạ ơn. Mùa này như vậy là trọn vẹn lắm rồi.
Sáng ra, bà Hoa mở cửa hậu điện cùng người nhà miếu. Trên mặt cát có một dấu chân khổng lồ in sâu, đủ 5 móng, hướng từ ngoài đi vào phía điện thờ như hai lần đầu của mùa vía. Đây là vết chân thứ 4, về sau lễ tạ, khép lại trọn vẹn nhịp dấu chân của cả mùa: hai lần hướng vào, một lần không về, một lần hướng ra rừng, và lần cuối trở lại hướng vào điện thờ.
Trong đêm khuya, mọi âm thanh nhỏ đều nghe rõ hơn ban ngày: tiếng lá rơi, tiếng cành khô gãy, tiếng bước chân xa. Trong các cuộc họp của bản và kiểm lâm, người ta nói thẳng, nói ngắn, và ghi lại điều đã thống nhất ngay tại chỗ. Người trẻ trong bản đi làm ăn xa nhiều, nhưng mùa lễ vía và mùa bão thì lần lượt quay về, bản lại đông như cũ.
Bà Hoa vẫn giữ nếp cũ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na: việc gì cũng làm chậm, làm đủ, không bớt một bước nào của lệ nhiều đời truyền lại. Sổ vía đặt trên kệ gỗ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na đã ngả màu theo năm tháng, bìa sổ sờn mép, từng trang chép tay nắn nót của nhiều đời thủ nhang. Trên bàn thờ ở hậu điện miếu Thiên Y A Na, đèn dầu cháy nhỏ và đều, chén nước trong veo đặt ngay ngắn trước bài vị của Thánh Mẫu.
Cả nhà miếu lặng lẽ chắp tay khấn tạ trước hậu điện. Không có sự xôn xao như ngày rằm, chỉ có sự yên tĩnh sâu lắng của những người vừa trải qua một mùa đầy biến động. Bà Hoa cho người báo tin cho Đức và già làng Ơn, đồng thời dặn giữ nguyên nền cát tới khi Đức tới chụp ảnh và đo đạc như mọi lần trước.
Ngoài hiên hậu điện miếu Thiên Y A Na, mấy chậu cau cảnh hứng nước mưa nhỏ giọt đều đều xuống bậc đá phủ rêu xanh. Người gác đêm ở bản chia nhau theo ca, mỗi ca hai người, đi một vòng quanh các điểm đã hẹn rồi quay về nhà rông. Già làng Ơn được cả bản nghe theo không phải vì ông nói to, mà vì ông nhớ hết lệ cũ và chưa từng thiên vị nhà nào.
Mấy người phụ nữ trong bản gùi củi về lúc chiều xuống, gùi nặng mà bước chân vẫn đều trên con dốc quen thuộc. Nền gạch của hậu điện miếu Thiên Y A Na mát lạnh dưới chân trần, hơi ẩm thấm qua từng kẽ gạch sau nhiều ngày mưa dầm ở Trà Bồng. Mùi trầm trong hậu điện miếu Thiên Y A Na còn vương lại từ buổi lễ sớm, quyện với mùi gỗ ẩm và mùi đất sau mưa thành một thứ mùi riêng của miếu cổ.
Đức tới miếu trong buổi sáng, chụp ảnh dấu chân cuối cùng của mùa và đối chiếu nhanh với ba dấu chân trước: cùng một bàn chân, cùng số móng, cùng độ sâu. Bà Hoa ghi đêm này vào sổ vía bằng một dòng ngắn, nét chữ đều và chậm: lễ tạ xong, cát có dấu chân, hướng vào điện thờ. Cuốn sổ vía của mùa vía năm nay khép lại ở dòng chữ đó.
Mây sà xuống thấp che mất đỉnh Cà Đam từ sớm, nhìn từ bản chỉ thấy một biển mây trắng xám trải ngang lưng núi. Khói hương ở hậu điện miếu Thiên Y A Na lên thẳng rồi mới tản ra dưới mái ngói, làm những chữ trên hoành phi sẫm lại trong làn khói mỏng. Bà Hoa kiểm tra lại từng cây nhang, từng ngọn đèn ở hậu điện miếu Thiên Y A Na rồi mới yên tâm ngồi xuống chiếc ghế thấp bên cửa.
Đêm ở chân núi tối đặc, không có đèn đường, ánh sáng duy nhất là đèn dầu và đèn pin của người gác đêm. Bản dưới chân Cà Đam thức dậy sớm theo tiếng gà và tiếng chày giã gạo, khói bếp lên từ nhiều mái nhà cùng một lúc. Trang làm hồ sơ theo cách của người làm văn hóa: chụp ảnh trước, ghi lời kể nguyên văn sau, rồi mới đối chiếu tư liệu.
Trong hậu điện miếu Thiên Y A Na, mọi đồ lễ đều có chỗ riêng của nó: khay trầu, bình hoa, đĩa quả, không món nào đặt sai vị trí quen thuộc. Ánh sáng trong hậu điện miếu Thiên Y A Na luôn dịu, kể cả giữa trưa, vì mái ngói dày và hàng cau trước sân đã che bớt nắng gắt miền Trung. Không khí trước bão nặng và đứng gió một cách khác thường, chim chóc im tiếng, người già trong bản nhìn trời mà lo.
Tiếng mõ trong hậu điện miếu Thiên Y A Na gõ đều đều, không vội, như nhịp thở của một người đã quen chờ đợi qua nhiều mùa mưa bão. Đức ghi chép mọi việc vào sổ tay bằng chữ nhỏ và đều, ngày giờ viết rõ ở đầu trang, không để sót một mốc nào. Mưa ở miền núi không rào rào một trận rồi thôi, mưa dầm dề nhiều ngày, thấm vào đất, vào áo, vào cả giấc ngủ.
Người nhà miếu đi lại trong hậu điện miếu Thiên Y A Na rất khẽ, nói với nhau bằng giọng thấp, giữ cho gian thờ một sự yên tĩnh cần thiết. Tiếng mưa trên mái tôn của điểm trường và nhà dân gõ liên hồi, át cả tiếng người nói chuyện trong nhà. Người Cor trong bản sống nép vào chân núi, nhà nào cũng có vườn sau trồng rau và chuồng nhỏ nuôi vài con gà.
Tiếng nói của người bản trầm và ngắn, khách tới nhà được mời nước chè trước rồi mới hỏi tới chuyện làm ăn hay chuyện rừng. Đường trong bản là đường đất pha đá, mưa xuống thì lầy, nắng lên thì bụi, trẻ con đi học phải xắn quần qua đoạn suối cạn. Đức quen với những đêm tuần tra dài, áo mưa sũng nước, sổ tay phải bọc trong túi nilon mới giữ được khô.
Trời Trà Bồng cuối tháng mười đổi tính từng ngày, nắng vừa lên được một buổi thì mây từ phía biển lại kéo về đen kịt. Tiếng chuông nhỏ treo ở góc hậu điện miếu Thiên Y A Na thỉnh thoảng rung lên vì gió, âm thanh trong và ngắn, nghe rõ trong buổi sớm yên ắng. Đêm càng về khuya, sương càng dày, đứng cách nhau chục bước đã chỉ còn thấy bóng người mờ trong sương.
Buổi tối ở bản yên tĩnh sớm, đèn trong các nhà tắt dần theo giờ, chỉ còn tiếng chó sủa vu vơ ở đầu bản. Gió từ phía Cà Đam thổi về hậu điện miếu Thiên Y A Na mang theo hơi lạnh của rừng, làm tấm rèm trước điện thờ khẽ lay mà không bật tung. Ông Thao ít nói về việc làm của mình, nhưng việc gì ông đã nhận thì ông làm tới nơi, chậm mà chắc.
Giấy tờ trong ngăn kéo của lán tuần tra được xếp theo ngày, tháng nào ra tháng đó, ai cần tra cứu cũng tìm được ngay. Sau cơn mưa đêm, đất trong vườn và trên đường mòn mềm nhũn, dấu chân của người và vật in lại rõ hơn ngày nắng. Sau nửa đêm, bản chìm hẳn vào yên tĩnh, chỉ còn người gác và người trực ở miếu thức cùng tiếng mưa đều đều.
Trưa đó, sân miếu yên tĩnh trong nắng mới sau nhiều ngày mưa bão. Bà Hoa ngồi ở hiên miếu, cuốn sổ vía đặt trên bàn bên cạnh ấm trà nóng. Bốn dấu chân trên cát trong một mùa vía, mỗi dấu một hướng, một ý nghĩa, đã thành câu chuyện mà bà sẽ kể lại cho người thủ nhang đời sau, như các đời trước đã kể lại cho bà nghe khi bà mới nhận việc giữ miếu này.