Bách Túc Cổ Thuật - Chương 1: Ký Sinh Trùng Dưới Kính Hiển Vi
Mưa dầm dai dẳng trút xuống mái tôn khu xét nghiệm của Trung tâm Pháp y Quốc gia suốt ba tuần nay. Đợt mưa trái mùa khiến không khí Hà Nội ngột ngạt và…
Nội dung chương
Mưa dầm dai dẳng trút xuống mái tôn khu xét nghiệm của Trung tâm Pháp y Quốc gia suốt ba tuần nay. Đợt mưa trái mùa khiến không khí Hà Nội ngột ngạt và ẩm ướt đến mức sàn gạch men luôn tươm một lớp nước nhờn bóng. Trong phòng mổ và phân tích bệnh phẩm tầng hai, mùi dung dịch formalin mười phần trăm bốc lên nồng nặc, lấn át cả mùi cồn sát trùng lẫn hương cà phê đen đặc tôi vừa pha nửa tiếng trước.
Tôi kéo chiếc ghế xoay lại gần bàn thao tác bằng thép không gỉ, đeo găng tay cao su hai lớp rồi mở hộp bảo ôn chuyên dụng dán nhãn sinh học màu đỏ. Hộp do xe cấp cứu của Bệnh viện Đa khoa Quốc tế An Sinh chuyển gấp sang vào lúc sáu giờ ba mươi chiều. Kèm theo đó là hồ sơ bệnh án đóng dấu tuyệt mật cùng lời nhắn ngắn gọn của bác sĩ Vũ, bạn học thời nội trú của tôi, hiện là trưởng khoa Ngoại thần kinh bên đó: "Khoa, xem giúp tao mẫu này ngay trong đêm. Xương tủy bệnh nhân bị rỗng sạch chỉ sau hai tuần. Tao chưa từng thấy tiêu bản nào quái đản thế này trong suốt mười lăm năm làm nghề."
Bệnh nhân tên Trịnh Vạn Thắng, bốn mươi tám tuổi, ngụ tại một căn biệt thự ven hồ Tây, làm nghề buôn bán và phục chế đồ gỗ mỹ nghệ cao cấp. Bệnh án ghi nhận mười bốn ngày trước, ông Thắng nhập viện vì những cơn đau nhức buốt sâu trong cột sống thắt lưng. Cơn đau dữ dội đến mức morphin liều cao hầu như mất tác dụng giảm đau sau ba ngày sử dụng. Phim chụp cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ cho thấy các đốt sống từ L3 đến L5 bị tiêu hủy nghiêm trọng, rỗng ruột từ trung tâm ống tủy lan dần ra vỏ xương. Các bác sĩ chuyên khoa huyết học và ung bướu ban đầu nghi ngờ đa u tủy xương hoặc ung thư biểu mô di căn, nhưng kết quả xét nghiệm miễn dịch hoàn toàn âm tính. Không có dấu vết của vi khuẩn lao, nấm mốc hay bất kỳ ổ áp-xe sinh mủ thông thường nào.
Tôi nhấc lọ thủy tinh hình trụ ra khỏi lớp bọt xốp chống sốc. Mẫu bệnh phẩm bên trong là một đoạn mô sinh thiết lõi tủy xương mào chậu dài khoảng hai centimet, đường kính hai milimet, nằm chìm trong dung dịch cố định mô pha loãng.
Bằng mắt thường, trụ mô sinh thiết tủy xương bình thường phải có màu đỏ thẫm đục của tế bào tạo máu xen lẫn sắc vàng ngà của mô mỡ xốp. Nhưng mẩu mô của Trịnh Vạn Thắng mang màu xám đen kỳ quặc, khô xác và rời rạc, trông giống một mẩu dăm gỗ mục ngâm nước lâu ngày hơn là mô sống của cơ thể người. Khi tôi dùng kẹp y tế gắp trụ mô đặt lên đĩa lồng thủy tinh, một mùi tanh lợm bốc ra. Mùi này khác hẳn mùi thối rữa của tử thi phân hủy, nó mang vị ẩm mốc của bùn đất sâu trong lòng huyệt mả, quyện với mùi hắc nồng của tinh dầu gỗ cổ thụ đã biến chất.
Tôi cắt một lát mỏng chưa đầy hai micromet từ phần lõi của mẩu mô, đặt cẩn thận lên lam kính, nhỏ một giọt dung dịch đệm rồi đậy lamen lại. Đưa tiêu bản vào mâm kính hiển vi quang học Olympus BX53, tôi bật nguồn đèn halogen, hạ tụ quang và điều chỉnh ốc vi cấp.
Trường nhìn phóng đại một trăm lần hiện ra trước mắt.
Cấu trúc bè xương bình thường đã hoàn toàn sụp đổ. Thay vì nhìn thấy các tế bào đầu dòng tạo máu, hồng cầu non và mẫu tiểu cầu, toàn bộ khoang tủy đã biến thành một mạng lưới sợi collagen rách nát, phủ đầy các hạt sắc tố màu nâu sẫm. Nhưng điều khiến đồng tử tôi co thắt lại nằm ở khoảng không gian rỗng giữa các vách xương vỡ vụn.
Chật ních bên trong những lỗ rỗng li ti là hàng ngàn nang trứng hình bầu dục.
Chúng xếp chồng chéo lên nhau theo từng dải dài, kết dính chặt chẽ bằng một chất dịch keo sệt trong suốt. Mỗi nang trứng chỉ dài chừng sáu mươi micromet, vỏ ngoài bằng chất sừng cứng có màu nâu hổ phách. Điểm rợn người nằm ở cấu trúc bề mặt của từng nang trứng: chúng không nhẵn nhụi như trứng giun đũa hay trứng sán lá gan, mà chia thành từng ngấn răng cưa đối xứng hai bên thân, hệt như những đốt thân thu nhỏ của loài chân khớp.
Tôi chớp mắt, đưa tay vặn núm chỉnh tiêu cự để nâng độ phóng đại lên bốn trăm lần.
Dưới độ phóng đại lớn, các chi tiết hiển hiện sắc nét đến lạnh gáy. Bên trong lớp vỏ chitin mỏng tang của mỗi quả trứng là một phôi thai đang co quắp. Phôi thai đó có phần đầu phân hóa rõ rệt, hai kìm miệng cong vút gập sát vào ngực, dọc hai bên lườn xếp hàng chục mầm chân tơ mảnh như sợi tóc.
Đây là trứng của loài bách túc - một loài rết.
Cổ họng tôi khô khốc. Một hiện tượng nghịch lý sinh học đang phơi bày ngay trước mắt tôi. Không một loài rết hay côn trùng chân khớp nào trên trái đất có khả năng ký sinh và đẻ trứng vào sâu bên trong tủy sống của động vật có vú còn sống. Môi trường tủy xương người có áp suất thẩm thấu, độ pH và hệ thống thực bào hoàn toàn đối nghịch với sự tồn tại của ấu trùng chân đốt. Trứng của chúng cần oxy tự do từ không khí để hô hấp, làm cách nào có thể nằm ken đặc trong cột sống của một người đàn ông bốn mươi tám tuổi đang sống sờ sờ giữa thủ đô?
Tôi hít một hơi sâu, với tay lấy quyển sổ ghi chép để phác thảo lại hình thái học của các đốt trứng. Đúng lúc này, hệ thống điều hòa nhiệt độ trung tâm của phòng xét nghiệm khởi động chu kỳ làm lạnh mới. Tiếng máy nén rù rì rung nhẹ trên vách tường thạch cao. Họng gió thổi thẳng luồng khí lạnh mười chín độ C buốt giá xuống gáy tôi, mang theo hơi ẩm đậm đặc từ cơn mưa bão bên ngoài cửa sổ.
Ánh đèn chiếu qua lăng kính hiển vi đột ngột lay động.
Tôi dừng bút, áp mắt trở lại thị kính.
Một chuyển động cơ học đang xảy ra trên lam kính. Dưới tác động của luồng hơi ẩm lạnh vừa tràn vào phòng, những nang trứng màu nâu hổ phách bắt đầu cựa quậy. Chúng không hề chết sau khi bị ngâm trong dung dịch đệm cố định. Lớp vỏ sừng ngoài cùng của các nang trứng giãn nở, co bóp theo nhịp đập phập phồng đều đặn, tựa như một tổ kén đang nhận được tín hiệu thức tỉnh sau giấc ngủ đông dài hàng thế kỷ.
Bề mặt của một nang trứng nằm ngay trung tâm vi trường nứt toác.
Một đường nứt thẳng tắp chạy dọc sống lưng của quả trứng nhỏ bé. Chất dịch nhầy bên trong ứa ra, hòa lẫn vào dung dịch đệm trên lam kính. Từ kẽ nứt đó, một sinh vật trong suốt chui đầu ra ngoài. Nó dài chưa đến một milimet, thân mình chia thành hai mươi mốt đốt rõ rệt, hai râu đầu ngoe nguẩy dữ dội trong chất lỏng. Hàng chục cặp chân tơ li ti đạp loạn xạ vào mặt kính lamen, phát ra những rung động mà thấu kính phóng đại bốn trăm lần bắt trọn từng cử động giãy giụa.
Tôi nín thở, toàn thân cứng đờ trên ghế.
Ấu trùng rết vừa chui ra khỏi vỏ liền quẫy mạnh thân mình, hai chiếc kìm miệng sắc nhọn cắm ngập vào một mảnh vụn bè xương còn sót lại trên tiêu bản. Chất sừng của mẩu xương tan chảy nhanh chóng dưới một giọt dịch màu vàng chanh tiết ra từ đầu kìm của nó. Khả năng ăn mòn mô cứng của sinh vật này vượt xa mọi loại axit hữu cơ mà tôi từng biết trong y học.
Hiện tượng kinh hoàng đó chỉ kéo dài trong mười giây.
Ngay khi tiếp xúc với không khí lạnh và ánh sáng đèn soi của kính hiển vi, lớp màng trong suốt bọc ngoài cơ thể ấu trùng rết bắt đầu rộp lên. Từng đốt thân của nó sủi bọt trắng xóa. Cả ấu trùng lẫn vỏ nang trứng co quắp lại trong một cơn co giật bạo liệt, rồi tan rữa thành một vũng chất nhầy màu đen sẫm. Trên bề mặt lam kính bằng thạch anh chịu lực, một vết lõm mờ mờ xuất hiện, chứng minh độc tính ăn mòn khủng khiếp của dịch thể vừa tiết ra.
Lưng áo tôi ướt đẫm mồ hôi lạnh dù điều hòa vẫn thổi gió rét căm căm.
Tôi ngả người ra sau lưng ghế, tháo kính bảo hộ rồi xoa mạnh hai thái dương đang đập thình thình. Mười năm công tác tại Trung tâm Pháp y Quốc gia, tôi từng mổ xẻ hàng trăm tử thi thối rữa, chứng kiến những ca ngộ độc kỳ quái, giải mã những cái chết bí ẩn do độc chất tự nhiên hay vi khuẩn hiếm gặp. Nhưng việc hàng ngàn quả trứng rết sống ký sinh, đục khoét xương tủy một con người và chực chờ thức dậy khi gặp hơi lạnh buồng kín là điều vượt qua mọi quy chuẩn giải phẫu bệnh học hiện đại.
Tôi với tay lấy điện thoại di động, định bấm số gọi ngay cho bác sĩ Vũ để yêu cầu chuyển toàn bộ mẫu mô sinh thiết tươi còn lại sang viện vệ sinh dịch tễ để cách ly khẩn cấp. Mẫu bệnh phẩm này không đơn thuần là một ca bệnh lạ; nó mang mầm mống của một thảm họa truyền nhiễm ký sinh trùng chưa từng được ghi nhận.
Màn hình điện thoại vừa sáng lên thì tiếng chuông reo đột ngột vang lên xé toạc không gian tĩnh mịch của phòng xét nghiệm. Tiếng chuông của chiếc máy bàn đặt ở góc phòng mổ hú lên từng hồi giục giã.
Tôi đứng dậy, bước nhanh qua dãy bàn inox rồi nhấc ống nghe.
"Khoa nghe đây."
"Khoa đấy à? Vũ đây!" Giọng nói ở đầu dây bên kia đứt quãng, thở dốc dữ dội xen lẫn tiếng còi xe cứu thương gào rú rát tai. "Mày đã soi mẫu sinh thiết của lão Thắng chưa?"
"Tao vừa soi xong," tôi trầm giọng, cố giữ sự bình tĩnh của một bác sĩ giải phẫu. "Vũ, mẫu bệnh phẩm đó cực kỳ nguy hiểm. Trong tủy xương mào chậu của bệnh nhân chứa toàn bộ nang trứng rết cổ đại đang ngủ đông. Khi gặp hơi ẩm và nhiệt độ lạnh, trứng có thể nở thành ấu trùng có độc tính ăn mòn xương cực mạnh. Bệnh viện bên mày phải lập tức cách ly tuyệt đối bệnh nhân Trịnh Vạn Thắng ngay bây giờ, không được để ai tiếp xúc gần!"
Đầu dây bên kia im bặt trong hai giây. Sau đó là tiếng nghiến răng ken két của Vũ qua ống nghe.
"Muộn rồi, Khoa ạ."
"Muộn là sao?" Tôi siết chặt quai cầm ống nghe bằng nhựa cứng.
"Lão Thắng không còn ở bệnh viện nữa," giọng Vũ run rẩy, lẫn trong tiếng gió rít bên ngoài cửa kính xe hơi. "Chiều nay lão nằng nặc đòi ký giấy cam kết tự ý xuất viện về biệt thự riêng bên hồ Tây. Lão bảo người ngứa ngáy dữ dội, không chịu nổi mùi thuốc sát trùng của bệnh viện. Mười lăm phút trước, người nhà lão vừa gọi cấp cứu trong cơn hoảng loạn tột độ. Lão chết rồi."
Tôi sững sờ. "Bệnh nhân vừa chết? Nguyên nhân tử vong là gì?"
"Chính vì thế tao mới phải gọi gấp cho mày đây!" Tiếng thở của Vũ nghẹn lại như thể anh ta đang cố nuốt một cơn buồn nôn xuống dạ dày. "Người nhà khai lão ta lên cơn co giật lúc đang bật máy lạnh mười tám độ trong phòng ngủ đóng kín. Khi đội cấp cứu phá cửa xông vào, lão nằm gục úp mặt dưới gầm giường, da thịt toàn thân lạnh toát. Điều quái dị nhất là dọc theo sống lưng lão... từ gáy xuống tận xương cùng cụt... mọc lên hàng trăm vết bầm đỏ thẫm đối xứng nhau hệt như hình một con rết khổng lồ đang bò."
Tôi siết chặt tay, nhớ lại hình ảnh phôi thai rết co bóp dưới kính hiển vi khi luồng khí lạnh phả vào. "Còn gì nữa không?"
"Có," Vũ hạ thấp giọng, thanh âm run lên bần bật giữa tiếng mưa rào rạt dội vào thân xe cấp cứu. "Dưới gầm giường nơi lão Thắng nằm chết, người ta thấy rải rác những mẩu thịt bò sống bị cắn nát, cùng một lớp mạt cưa màu xám bốc mùi tanh lợm. Cảnh sát khu vực đã phong tỏa hiện trường và yêu cầu Trung tâm Pháp y Quốc gia cử người đến khám nghiệm mổ tử thi ngay lập tức. Tao đang ngồi trên xe dẫn đường sang đón mày đây. Chuẩn bị đồ nghề đi, Khoa. Đêm nay chúng ta phải mổ xác lão Thắng."
Tiếng tút dài vang lên sau khi cuộc gọi ngắt đột ngột.
Tôi đặt ống nghe xuống giá đỡ, bàn tay mang găng cao su khẽ run rẩy. Bên ngoài khung cửa kính phòng xét nghiệm, màn mưa trắng xóa phủ kín bầu trời ngoại thành Hà Nội, sấm chớp rền vang trên nền mây đen kịt. Dưới ánh đèn neon lạnh lẽo, chiếc kính hiển vi trên bàn vẫn còn nguyên lam kính bệnh phẩm rỗng tủy của Trịnh Vạn Thắng, nơi vệt dịch nhầy màu đen đang từ từ ăn mòn mặt thạch anh trong câm lặng.