BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 22: Quân Thú Nhận Với Ông Nội
Tối ngày 17 tháng 2 năm 2027, đền Tam Giang lặng hơn mọi tối khác của mùa lễ. Ban ngày khách thập phương vẫn lên đền đông, xin nước lộc, xin Cát Thắng,…
Nội dung chương
Tối ngày 17 tháng 2 năm 2027, đền Tam Giang lặng hơn mọi tối khác của mùa lễ. Ban ngày khách thập phương vẫn lên đền đông, xin nước lộc, xin Cát Thắng, thắp hương ở chính điện rồi đứng rất lâu ở sân nhìn xuống ngã ba sông, nhưng tới khi trời sập tối, sân đền vắng hẳn. Chỉ còn tiếng nước vỗ đều vào bậc đá dưới bến và tiếng gió luồn qua hàng cau sau nhà ngang. Quân ngồi một mình ở hiên từ lúc ăn cơm xong, cuốn sổ tuần sông đặt trên đầu gối, tay anh lật từng trang mà mắt không đọc được một dòng nào cho trọn.
Chiều hôm trước, cụ Thịnh đã xem lại cuốn sổ này từ đầu theo đúng lời ông dặn ở bến. Ông xem chậm, tay lần theo từng dòng ghi của Quân từ đêm tuần sông thứ 1, qua những ngày cá chết dạt vào bờ cát thắng, qua đêm không tuần có tiếng máy lạ ngoài sông. Cho tới đêm thuyền ông Thắng gặp nạn và lần trồi lên thứ 1. Ông không hỏi gì trong lúc xem, chỉ thỉnh thoảng dừng lại ở một trang lâu hơn những trang khác, rồi gấp sổ lại và nói tối mai anh Kiên lên đền, ba người sẽ nói chuyện một lần cho rõ. Quân đã hiểu từ lúc ấy rằng ông nội anh không cần hỏi cũng đã nhận ra trong cuốn sổ này thiếu một điều chưa ghi. Vì một người giữ đền mấy chục năm đọc sổ của người phụ giữ đền thì chỉ cần nhìn vào những chỗ trống cũng biết chỗ trống ấy đang giấu điều gì.
Tối nay anh Kiên lên đền đúng hẹn, áo còn vương hơi lạnh của gió sông vì anh vừa đi một vòng qua bến và vòng phao mới cắm lại hôm qua. Cụ Thịnh ngồi ở ghế giữa nhà ngang, lưng thẳng, hai tay đặt trên đầu gối, trước mặt là cuốn sổ tuần sông, cuốn sổ trực của đền và túi vải nhỏ đựng đầu dây neo bị cắt mà Quân đã mang lên từ hôm trước. Bà Sen pha một ấm trà nóng đặt xuống rồi lặng lẽ vào trong, đóng hờ cửa buồng, để lại không gian cho ba người đàn ông nói chuyện mà bà biết trước sau gì cũng phải nói trong mùa lễ này.
Quân đứng lên, không ngồi xuống ghế bên cạnh như mọi lần. Anh biết chuyện mình sắp nói không thể nói trong tư thế của một người cháu đang thưa chuyện thường ngày với ông nội, mà phải nói như một người phụ giữ đền đang nhận lỗi trước người giữ đền và trước trưởng thôn. Hai người đã tin anh mà giao cho anh cuốn sổ tuần sông và cả vòng phao mốc của cửa đền.
- Ông, anh Kiên, cháu có chuyện phải thưa lại từ đầu, chuyện cháu đã giấu từ đêm giao thừa tới nay.
Cụ Thịnh không ngẩng lên vội, chỉ nói khẽ.
- Cháu nói đi. Nói cho hết, không bỏ đoạn nào.
Quân hít một hơi dài, rồi kể lại trọn vẹn đêm giao thừa ngày 5 tháng 2. Anh kể giờ Tý đêm ấy cụ Thịnh chèo thuyền độc mộc ra ranh giới ba dòng nước múc chum Nước Thiêng chính, anh ở bến giữ đèn, giữ thuyền và canh giờ như đã được giao. Khi thuyền của ông quay vào gần bến, trong sương và trong tiếng trống đầu năm vừa nổi lên từ phía thôn, anh thấy một ánh đèn lạ chớp tắt rất xa ngoài vòng phao mốc khu cấm, ở đúng phía vực sâu trước cửa đền. Rồi tắt hẳn. Ánh đèn ấy không phải đèn của thuyền làng, vì đêm giao thừa không có thuyền cá nào của thôn Bạch Hạc ra vùng nước ấy, và nó cũng không di chuyển theo cách của một thuyền đi qua luồng. Mà đứng yên một chỗ rất lạ rồi biến mất như có người vừa tắt đi khi nhận ra mình đã lộ sáng.
- Lúc ấy cháu đã định chạy lên thưa với ông ngay trong đêm, nhưng cháu lại chần chừ. Cháu sợ mình nhìn nhầm trong sương, sợ làm hỏng không khí đêm giao thừa và ngày mùng 1 Tết của cả đền, sợ cả thôn mất vui giữa lễ đầu xuân. Sáng mùng 1, lúc lễ đông người, cháu mấy lần định nói rồi lại thôi. Rồi cháu cứ để chuyện ấy qua đi, ngày này nối ngày kia, cho tới khi cá chết bắt đầu dạt vào bờ cát thắng.
Anh Kiên ngồi im nghe, mặt anh trầm xuống thấy rõ khi Quân kể tiếp tới ngày mùng 6 Tết, tức ngày 10 tháng 2. Buổi tối anh lên đền hỏi Quân có thấy gì lạ quanh phao mốc từ Tết tới giờ không để hoàn thiện báo cáo gửi xã. Quân cúi đầu, nói rõ từng chữ của câu nói dối mà anh đã mang theo suốt một tuần qua như mang một hòn đá trong ngực.
- Hôm ấy anh hỏi cháu có thấy gì lạ quanh phao mốc từ Tết tới giờ không. Cháu nhớ rõ ánh đèn đêm giao thừa, nhớ rất rõ, nhưng cháu vẫn nói là không thấy gì. Cháu nói dối anh. Cháu sợ nhận ra là mình đã giấu từ mùng 1 thì sẽ thành người không đáng tin, sợ làm lỡ cả hồ sơ lễ hội đầu xuân của đền và của thôn. Vì câu nói dối ấy, đội tuần sông đã mất manh mối sớm nhất, mất từ lúc kẻ lạ mới chỉ lảng vảng ngoài phao mốc, trước cả khi cá chết nổi lên và trước cả khi phao bị cắt như hôm qua.
Nói tới đó, giọng Quân nghẹn lại, nhưng anh không dừng. Anh kể nốt những đêm sau đó anh không ngủ được ra sao, dòng chữ anh tự ghi vào sổ riêng trong đêm nói dối ra sao. Và cảm giác đứng ở bến sáng hôm qua cầm đầu dây neo bị cắt trên tay mà hiểu rằng nếu anh nói thật từ mùng 1 Tết, có thể đội tuần đã canh phao mốc sớm hơn, chặt hơn. Và hai chiếc phao ấy chưa chắc đã bị cắt mất trong đêm. Anh nói rõ anh không dám xin ai tha thứ ngay trong tối nay, vì lời nói dối đã nói ra thì hậu quả của nó đã nằm trong những ngày cá chết và trong hai đầu dây đứt kia. Không một lời xin lỗi nào xóa được.
Nhà ngang lặng đi một lúc lâu. Cụ Thịnh vẫn ngồi thẳng, mắt nhìn xuống cuốn sổ tuần sông mở ở trang ghi đêm giao thừa, trang mà Quân chỉ ghi việc múc Nước Thiêng, việc rước chum về hậu cung và việc lễ đầu năm. Không một dòng nào về ánh đèn lạ. Ông đưa tay vuốt nhẹ mép trang giấy ấy, rồi mới ngẩng lên nhìn cháu nội, giọng ông không to, không giận dữ như Quân đã chuẩn bị tinh thần để nghe suốt cả ngày, mà chậm và rõ từng chữ.
- Người giữ đền sai ở tay thì còn sửa được. Sai ở miệng, giấu một điều mình đã thấy ở cửa đền, thì cái sai ấy lan ra cả thôn. Ông không mắng cháu to tiếng tối nay, vì mắng to không làm cho mười ngày đã mất quay lại được. Nhưng từ tối nay, việc của cháu phải khác đi.
Cụ Thịnh giao việc ngay trong tối ấy, từng việc một, không việc nào được làm qua loa. Thứ nhất, Quân phải chép lại toàn bộ sổ tuần sông từ đầu mùa lễ tới nay thành một bản sạch và đầy đủ, lần này ghi cả chuyện ánh đèn đêm giao thừa vào đúng vị trí ngày tháng của nó. Ghi rõ đó là điều đã thấy vào đêm 5 tháng 2 và đã giấu tới ngày 17 tháng 2 mới thú nhận, không được viết nhẹ đi và không được bỏ dòng tự ghi trong sổ riêng. Thứ hai, từ đêm nay cho tới hết lễ rằm tháng Giêng, Quân trực đền mọi đêm, không nghỉ đêm nào, việc trực gồm kiểm phao mốc đầu đêm và cuối đêm, giữ đèn bão ở bến và ghi sổ ngay trong đêm. Không để tới sáng hôm sau mới ghi lại từ trí nhớ. Thứ ba, phao mốc đã mất phải do chính tay Quân cùng đội tuần cắm lại cho đúng vị trí, và hai chiếc phao mới cắm hôm qua, Quân phải tự tay kiểm lại dây neo một lần nữa vào sáng mai. Như cách một người đã để mất mốc phải tự tay dựng lại mốc.
Anh Kiên nghe cụ Thịnh giao việc xong mới lên tiếng, giọng anh cũng không gay gắt, nhưng là giọng của một trưởng thôn đang nói về việc chung của cả thôn chứ không phải chuyện riêng của nhà đền.
- Anh ghi nhận lời thú nhận của cháu tối nay, và anh cũng nói thẳng, nếu cháu nói thật từ mùng 1 Tết, đội tuần đã có thêm mười ngày để ý tới phao mốc. Có thể cá chết đã không dày tới mức phải lập biên bản cấp xã. Nhưng chuyện đã qua thì phải lấy việc từ nay mà bù lại. Từ đêm nay lịch tuần sông phải kín, không còn đêm nào không người. Đội tuần sẽ chia lại ca ngay trong tối mai, đền trực trên bờ, thôn tuần ngoài sông, hai bên phải khớp nhau từng đêm cho tới hết rằm, không để một đêm trống nào như đêm 13 tháng 2 nữa.
Quân đứng nghe hết, gật đầu nhận từng việc một, không biện bạch thêm một lời nào. Anh biết rõ việc trực đền mọi đêm từ nay tới hết lễ rằm nghĩa là gần hai tuần thức đêm liên tiếp, nghĩa là ban ngày anh sẽ phải gượng mà làm việc lễ trong cơn buồn ngủ. Và theo đúng lệ cụ Thịnh đã dạy, sau hai đêm trực liên tiếp lẽ ra anh phải nghỉ trọn một ngày, nhưng lần này chính anh là người xin nhận việc trực không nghỉ như một cách chịu trách nhiệm. Và cụ Thịnh đã gật đầu với điều kiện anh phải báo ngay nếu đuối sức tới mức không giữ nổi đèn và sổ cho chính xác, vì một người trực đền ngủ gục giữa đêm còn nguy hiểm hơn một đêm không người trực. Anh ghi ba việc được giao vào cuối cuốn sổ tuần sông ngay trước mặt ông nội và anh Kiên, ghi ngày tháng 17 tháng 2, ghi rõ người giao là cụ Thịnh và người chứng kiến là anh Kiên.
Đêm ấy, sau khi anh Kiên ra về, Quân bắt đầu ca trực đầu tiên trong chuỗi trực mới ngay tại bến đền. Anh mang đèn bão xuống bậc đá, kiểm vòng phao mới trong sương đêm, nhìn hai chiếc phao sơn đỏ lờ mờ nhấp nhô ở đúng vị trí cũ, rồi quay lên sân đền ghi dòng đầu tiên của ca trực vào sổ. Dòng chữ lần này dài hơn mọi dòng anh từng ghi trong mùa lễ, vì nó ghi cả giờ kiểm phao, tình trạng dây neo, hướng gió từ phía sông Đà và một câu riêng ở cuối trang. Rằng từ đêm nay anh không giấu thêm bất kỳ điều gì thấy được ngoài sông, dù điều ấy nhỏ tới đâu và dù nó có làm anh phải nhận thêm một lỗi nào nữa hay không.