BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 25: Chum Dự Phòng Bị Nứt

Sáng ngày 20 tháng 2 năm 2027, trời nồm ẩm khắp thôn Bạch Hạc. Hơi nước từ mặt sông ngã ba bốc lên từ sớm, bám vào tường đền, bậc đá và cả nền gạch của…

Nội dung chương

Sáng ngày 20 tháng 2 năm 2027, trời nồm ẩm khắp thôn Bạch Hạc. Hơi nước từ mặt sông ngã ba bốc lên từ sớm, bám vào tường đền, bậc đá và cả nền gạch của gian kho thành một lớp ẩm trơn mỏng mà người đi dép lê cũng phải bước thật chậm mới khỏi trượt. Bà Sen mở cửa kho từ lúc trời còn mờ, đứng chống tay nhìn nền kho ướt loang lổ rồi quay sang dặn Quân rằng hôm nay dọn kho phải đi đứng cẩn thận hơn mọi ngày. Chum gốm trong kho đều là đồ của đền giữ qua nhiều mùa lễ, vỡ một chiếc là mất một chiếc, không có tiền và cũng không có thời gian để sắm lại cho kịp lễ rằm tháng Giêng đang tới gần.

Việc dọn kho sáng nay vốn là việc thường lệ trước lễ rằm. Đền cần sắp lại chồng chum gốm đựng nước lễ, kiểm lại mấy bao Cát Thắng còn giữ trong kho, lau khô kệ gỗ kê đồ lễ và chuyển chiếc chum gốm dự phòng ra vị trí khô ráo hơn ở góc trong. Tránh hơi ẩm từ cửa kho phả vào làm mốc lớp men ngoài. Chiếc chum dự phòng ấy là chum gốm lớn thứ hai của đền, miệng rộng, thân phình, từ nhiều mùa lễ trước vẫn được giữ rỗng và sạch trong kho. Dành để chứa nước lễ khi cần và cũng là chiếc chum mà ai trong nhà đền cũng ngầm hiểu rằng nếu chum chính trong hậu cung có bề gì. Đây là chiếc chum duy nhất trong đền còn đủ lớn và đủ sạch để nghĩ tới. Nó không chứa Nước Thiêng, chưa từng chứa Nước Thiêng của mùa lễ này, nhưng sự tồn tại của nó trong kho vẫn làm người giữ đền yên tâm phần nào, như một lối dự phòng mỏng manh cho cả mùa lễ.

Quân đã trực đền hai đêm liên tiếp và hôm qua lại thêm một buổi chiều dài trong hậu cung nghe ông nội dạy về việc thỉnh thần. Theo đúng lệ cụ Thịnh từng dặn, sau hai đêm trực liên tiếp anh bắt buộc phải nghỉ trọn một ngày ở đền để giữ sự tỉnh táo, nhưng sáng nay việc dọn kho không thể chờ. Bà Sen cần người bê chum và chính Quân cũng muốn tự tay làm cho xong phần việc này trước khi nghỉ, vì trong lòng anh vẫn còn nguyên cảm giác phải bù lại cho mười ngày đã giấu chuyện ánh đèn. Anh tự nhủ chỉ bê một chiếc chum qua mấy bước trong gian kho thì không có gì đáng ngại, và chính sự tự nhủ qua loa ấy, cộng với cơn buồn ngủ còn sót lại trong đầu và nền kho trơn ẩm dưới chân. Đã làm nên việc xảy ra ngay sau đó.

Anh cúi xuống ôm chiếc chum dự phòng bằng cả hai tay như bà Sen đã dạy, một tay đỡ đáy, một tay giữ miệng chum, nhấc lên khỏi kệ thấp và bước chậm về phía góc trong của kho. Bước đầu tiên còn vững. Bước thứ hai, đế dép của anh trượt nhẹ trên lớp nồm ẩm bám trên nền gạch, người anh chao đi một nhịp rất ngắn, hai tay theo phản xạ siết chặt lấy thân chum để giữ cho khỏi rơi. Chiếc chum không rơi xuống nền. Nó chỉ va sườn vào cạnh bậc đá phân cách hai gian kho, một tiếng cộc khô và nặng vang lên trong gian kho chật, không lớn nhưng đủ làm bà Sen đang ở gian bên quay phắt lại.

Quân đặt vội chiếc chum xuống mặt kệ gần nhất, tim đập mạnh, rồi cùng bà Sen cúi xuống xem. Trên thân chum, từ ngay dưới miệng chum chạy xuống gần nửa thân, hiện rõ một đường nứt dài, mảnh như sợi tóc lúc mới nhìn, nhưng khi bà Sen lấy khăn khô lau qua lớp bụi ẩm trên men gốm. Đường nứt hiện ra rõ hơn, đen và sâu, kéo dài qua cả phần thân phình nhất của chum. Bà đưa móng tay lướt nhẹ dọc đường nứt, cảm nhận rõ gờ nứt đã tách men ra làm hai phía, rồi bà đứng thẳng lên. Sắc mặt bà lặng đi theo cách của một người giữ kho mấy chục năm vừa nhìn thấy một món đồ không thể cứu được nữa.

- Nứt thế này là nứt sâu vào xương gốm rồi Quân ạ. Không phải nứt men ngoài đâu.

Bà Sen cho Quân bưng một gáo nước sạch tới, đổ thử một ít vào chum rồi cả hai cùng ngồi chờ và cùng nhìn. Chỉ trong một lúc ngắn, mặt ngoài của chum dọc theo đường nứt bắt đầu rịn nước, từng vệt ẩm nhỏ lan dần ra trên lớp men khô, tụ thành một giọt chậm chạp lăn xuống thân chum và rơi xuống mặt kệ. Bà Sen lấy tay hứng giọt nước ấy, lắc đầu và nói rõ kết luận của người giữ kho và giữ chum gốm của đền suốt mấy chục năm, một kết luận không còn chỗ cho hy vọng vá víu nào trong mùa lễ này.

- Chum nứt không giữ được nước thiêng qua một đêm. Đổ đầy vào thì rịn dần ra theo đường nứt này, chưa hết một đêm đã cạn mất một phần, mà nước thiêng là thứ phải giữ nguyên trong niêm, rịn ra một giọt cũng là hỏng. Chum này từ nay chỉ còn đựng được đồ khô, không đựng được nước lễ nữa. Cả mùa lễ này đền chỉ còn đúng một chum Nước Thiêng chính đang niêm trong hậu cung thôi cháu ạ.

Cụ Thịnh được bà Sen gọi sang kho ngay sau đó. Ông đi chậm qua sân đền còn ướt nồm, vào kho, ngồi xuống bên chiếc chum nứt và tự tay xem lại đường nứt một lần nữa từ miệng xuống thân. Rồi cho đổ thêm một gáo nước thứ hai để tận mắt thấy vệt rịn chạy dọc thân chum như bà Sen vừa nói. Ông không trách Quân một lời nào trong lúc xem chum, nhưng sự im lặng của ông trong gian kho chật, giữa mùi ẩm của gạch nồm và mùi gốm cũ, còn nặng hơn bất kỳ lời trách nào Quân từng nghe trong đời. Khi ông đứng lên, ông mới nhìn cháu nội và nói chậm rãi về điều vừa mất đi trong sáng nay.

- Chum dự phòng nứt không phải là chuyện một chiếc chum. Từ giờ tới hết mùa lễ, đền không còn lối dự phòng nào nữa. Chum chính trong hậu cung là chum duy nhất, nước trong chum ấy là nước duy nhất xin đúng giờ Tý ở tầng sâu ngã ba trong mùa này. Mất chum dự phòng nghĩa là mọi việc từ nay phải giữ cho thật chắc, vì không còn gì để thay vào nếu có thêm một sơ suất nào nữa.

Quân đứng giữa gian kho, hai tay còn vương bụi gốm và hơi ẩm lạnh, cúi đầu nhận lỗi một cách rõ ràng, không vòng vo và không đổ cho nền kho trơn hay cho cơn buồn ngủ của hai đêm trực. Anh nói chính tay anh đã bê chum, chính chân anh đã trượt, chính anh đã vội dọn kho khi người chưa tỉnh táo hẳn sau hai đêm trực liên tiếp, đúng điều ông nội từng dặn phải tránh. Anh nói anh hiểu từ nay đền chỉ còn một chum Nước Thiêng duy nhất là vì lỗi của anh trong sáng nay, nối tiếp lỗi giấu chuyện ánh đèn của anh từ đầu mùa lễ. Và hai lỗi ấy đều là lỗi của cùng một người phụ giữ đền đã không giữ được sự cẩn thận mà cửa đền này đòi hỏi.

Bà Sen nghe Quân nhận lỗi xong thì chỉ thở dài, lấy một mảnh vải khô phủ lên miệng chiếc chum nứt, rồi cùng Quân khiêng nó về góc xa nhất của gian kho. Đặt xuống vị trí dành cho đồ không còn dùng đựng nước nữa, ghi lên sổ kho một dòng mới bằng chữ viết của chính bà, ghi rõ ngày 20 tháng 2. Chum gốm dự phòng bị nứt một đường dài từ miệng xuống thân do va vào bậc đá khi dọn kho, không giữ được nước qua một đêm, chuyển sang đựng đồ khô. Bà dặn Quân chép lại dòng ghi ấy vào sổ trực của đền ngay trong sáng nay, không để tới tối, vì một mất mát của nhà đền thì phải ghi ngay lúc nó xảy ra. Như cách ghi một vệt cá chết hay một chiếc phao bị cắt, không được để trí nhớ làm nhẹ đi theo thời gian.

Trước khi rời gian kho, cụ Thịnh dặn thêm một điều cuối cùng mà giọng ông hạ thấp hơn hẳn, như một lệnh mới của người giữ đền cho phần còn lại của mùa lễ.

- Từ nay không ai được động vào chum chính nếu không có mặt ông. Cháu trực đền, cháu giữ đèn, giữ sổ, giữ bến, nhưng niêm chum trong hậu cung thì chỉ ông mới được chạm vào. Bà Sen giữ kho cũng không mở hậu cung một mình trong những ngày này. Cả nhà mình phải giữ một chum duy nhất ấy như giữ con ngươi của cửa đền này cho tới hết lễ rằm.

Sau khi ghi sổ xong, Quân còn quay lại gian kho một mình thêm một lần nữa. Anh đặt lòng bàn tay lên thân chum nứt, lần theo đường nứt từ miệng xuống quá nửa thân như người muốn tự khắc ghi nhớ độ dài của sơ suất này vào tay mình. Rồi anh thử nhấc nhẹ chiếc chum rỗng lên để ước sức nặng của nó khi còn nguyên vẹn. Một chiếc chum rỗng mà đã nặng như thế, huống chi một chiếc chum đầy nước thiêng trong một đêm gặp nạn thật giữa dòng. Anh đặt chum xuống thật khẽ, khẽ hơn mọi lần anh từng đặt bất kỳ món đồ lễ nào trong mùa này, và tự nhủ từ nay mọi việc bê, giữ, khóa và mở trong đền này, dù nhỏ tới đâu. Anh cũng phải làm bằng sự chậm rãi ấy, vì nhà đền không còn một món đồ dự phòng nào để trả giá thay cho sự vội vàng của anh nữa.

Quân đáp vâng, rồi tự tay đóng cửa gian kho, cài then cẩn thận trên nền gạch vẫn còn trơn ẩm. Trưa hôm ấy anh nghỉ trọn phần còn lại của ngày ở nhà ngang theo đúng lệ sau hai đêm trực, nhưng giấc ngủ đến rất chậm. Vì mỗi lần nhắm mắt anh lại thấy đường nứt đen và dài chạy dọc thân chum trong gian kho, và anh hiểu rõ hơn bất kỳ lời dạy nào rằng từ sáng nay, ở đền Tam Giang. Mọi con đường của mùa lễ này đều đã dồn về một điểm duy nhất trong hậu cung, một chiếc chum đang niêm kín, và không còn bất kỳ lối dự phòng nào đứng sau nó nữa.

Chương khác

Xem thêm