BẠCH XÀ NGÃ BA SÔNG TAM GIANG - Chương 24: Cụ Thịnh Nói Về Việc Thỉnh Thần
Chiều ngày 19 tháng 2 năm 2027, sau một ngày Quân gượng làm việc lễ trong cơn buồn ngủ của ca trực đêm đầu tiên, cụ Thịnh gọi anh vào hậu cung của đền…
Nội dung chương
Chiều ngày 19 tháng 2 năm 2027, sau một ngày Quân gượng làm việc lễ trong cơn buồn ngủ của ca trực đêm đầu tiên, cụ Thịnh gọi anh vào hậu cung của đền Tam Giang. Hậu cung vào buổi chiều ít người lui tới nhất trong ngày, khách thập phương đã về gần hết, sân đền chỉ còn mấy người làng ở lại quét dọn và bà Sen đang đếm lại chồng chum gốm nhỏ trong gian kho kề bên. Ánh sáng chiều lọt qua khe cửa gỗ thành một vệt dài trên nền gạch, rơi đúng lên chiếc chum Nước Thiêng chính đang niêm kín ở vị trí trang trọng nhất của hậu cung, lớp niêm còn nguyên. Dấu của đền đóng trên miệng chum không hề suy chuyển từ đêm giao thừa tới nay.
Cụ Thịnh không cho Quân động vào chum. Ông chỉ cho anh đứng cách chum một quãng vừa phải, nhìn cho rõ lớp niêm, rồi ngồi xuống chiếc ghế gỗ thấp bên cạnh tủ đựng bản văn tế chép tay mà Quân đã học thuộc từ trước Tết. Ông mở ngăn kéo tủ, lấy bản văn tế ra đặt lên mặt tủ mà không mở ra, như người chỉ cần cháu mình nhớ rằng văn bản ấy đang ở đây, trong tầm tay của người giữ đền. Chứ không phải để đọc lại trong buổi chiều nay.
- Hôm nay ông không dạy cháu thêm chữ nào trong văn tế. Cháu đã thuộc rồi. Hôm nay ông dạy cháu điều quan trọng hơn cả văn tế, điều mà người giữ đền nào ở ngã ba này cũng phải hiểu trước khi dám nghĩ tới chuyện ra giữa dòng trong một đêm có người gặp nạn.
Quân ngồi thẳng dậy, cơn buồn ngủ của một ngày sau ca trực tan đi gần hết trước giọng nói chậm và nặng của ông nội. Anh biết mỗi lần cụ Thịnh gọi anh vào hậu cung và đóng bớt cửa lại như thế này, điều ông sắp nói đều là điều sẽ đi theo anh suốt cả mùa lễ. Thậm chí suốt những năm sau này nếu anh còn ở lại giữ đền.
Cụ Thịnh nói điều đầu tiên bằng cách đặt tay lên nắp tủ đựng văn tế, giọng ông rõ từng chữ.
- Cụ từ không điều khiển được Bạch Xà. Không ai trong đền này, không ai trong thôn này và không ai trên bờ sông này ra lệnh được cho thần. Ông giữ đền mấy chục năm, múc Nước Thiêng mấy chục mùa lễ, nhưng ông chưa bao giờ gọi thần lên được theo ý mình, và ông cũng chưa bao giờ bắt thần đi được khi thần đã trồi lên. Điều ấy cháu phải nhớ cho thật kỹ, vì người ngoài nhìn vào việc thỉnh rất dễ tưởng lầm rằng người giữ đền có một thứ quyền gì đó trên vị thần ở vực sâu này. Không có quyền ấy đâu cháu ạ. Thần ở đây từ trước khi đền này có người giữ, và thần tự quyết mọi việc của thần.
Ông dừng lại một lúc, nhìn ra phía cửa hậu cung hướng xuống bến sông, nơi mặt nước ngã ba đang chuyển màu theo nắng chiều, rồi nói tiếp phần thứ hai. Phần về cách thỉnh đúng lệ mà Quân mới chỉ được nghe nhắc rời rạc qua các mùa lễ trước, chưa từng được nghe nói trọn một lần như buổi chiều nay.
- Khi có người gặp nạn thật giữa dòng, người giữ đền chỉ có thể làm đúng phần việc của mình. Người giữ đền tự mình chèo thuyền nan ra ranh giới ba dòng nước trước cửa đền, mang theo chum Nước Thiêng đã xin đúng giờ Tý ở tầng sâu của ngã ba. Hắt trọn một chum ấy và niệm trọn văn tế Thổ Lệnh Đại Vương không ngắt giữa chừng. Chỉ có thế thôi. Làm trọn phần việc ấy gọi là thỉnh. Còn thần có hạ mào hay không, thần có rẽ sóng cứu người hay không, là do thần tự quyết sau khi nghe lời thỉnh. Có mùa lễ người giữ đền làm trọn lễ mà mặt nước vẫn yên, thần không trồi lên, và người giữ đền cũng phải chấp nhận điều ấy như chấp nhận một con nước không theo ý mình.
Quân nghe tới đó thì trong đầu anh hiện lên ngay đêm thuyền ông Thắng gặp nạn, đêm Bạch Xà trồi lên lần thứ 1 mà không có một lời thỉnh nào, không có một giọt Nước Thiêng nào được hắt xuống sông. Thần tự trồi lên vì có người gặp nạn thật ngay trước vực sâu. Anh cũng nhớ tới những lời kể của bà Sen về tích xưa, những lần thần cứu người đều là thần tự quyết. Và anh nhận ra điều ông nội đang dạy anh chiều nay khớp hoàn toàn với mọi điều anh đã tận mắt thấy trong mùa lễ này, không thừa và không thiếu một chữ nào.
Cụ Thịnh như đọc được ý nghĩ ấy trong mắt cháu, gật đầu chậm rãi rồi nói tiếp về những điều làm cho việc thỉnh không thành. Những điều mà một người phụ giữ đền rất dễ mắc phải nếu chỉ thuộc văn tế mà không hiểu giới hạn của nó. Ông nói nước dùng để thỉnh phải là nước xin đúng giờ Tý ở tầng sâu tại ranh giới ba dòng nước và phải do người giữ đền đang giữ niêm chum mang ra giữa dòng, nước sông múc thường trong ngày. Nước giếng trong sân đền hay nước đựng trong bất kỳ chiếc chum nào khác đều không thay thế được. Ông nói văn tế phải niệm trọn không ngắt giữa chừng, ngắt giữa chừng là hỏng lễ, dù ngắt vì ho, vì sóng đánh vào thuyền hay vì người niệm hoảng sợ giữa dòng, lễ đã hỏng là hỏng, và trong một đêm gặp nạn thật. Không ai có điều kiện quay về đền xin lại một chum khác để làm lại từ đầu, vì mỗi lần thỉnh tốn trọn một chum và chum đã hắt là hết cho tới giờ Tý của kỳ lễ sau.
- Cho nên người giữ đền ra giữa dòng là ra bằng tất cả những gì đền còn có trong mùa lễ ấy. Không có lần thứ hai trong cùng một đêm đâu cháu ạ. Hiểu được điều ấy thì mới hiểu vì sao ông giữ niêm chum này kỹ tới vậy, và vì sao ông chưa bao giờ dám nói trước với bất kỳ ai rằng thỉnh là thần sẽ tới.
Quân ngồi im rất lâu sau những lời ấy. Anh nghĩ tới chum Nước Thiêng chính đang niêm kín ngay trong căn phòng này, nghĩ tới việc cả mùa lễ chỉ có một chum ấy là nước xin đúng lệ, và nghĩ tới trách nhiệm của một người phụ giữ đền như anh. Người không được phép thay ông nội làm lễ thỉnh chính, không được phép hắt Nước Thiêng thay cụ từ, và cũng không được phép tự ý động vào niêm chum khi không có mặt ông. Cụ Thịnh nói rõ thêm điều ấy trong buổi chiều nay như một ranh giới anh phải tự giữ lấy, rằng việc của Quân trong một đêm thỉnh, nếu đêm ấy tới, chỉ là việc ở bến, việc giữ đèn, giữ thuyền. Giữ sổ và phụ cho người giữ đền ra giữa dòng được an toàn, còn việc bưng chum, hắt nước và niệm văn tế là việc của người giữ đền đang giữ niêm chum, không ai làm thay được, kể cả cháu ruột của ông.
Anh hỏi ông nội một câu mà anh đã giữ trong lòng từ đêm thuyền ông Thắng gặp nạn. Câu hỏi của một người trẻ lần đầu tận mắt thấy thần trồi lên và bắt đầu hiểu rằng không phải đêm nào thần cũng trồi lên như thế.
- Ông ơi, nếu một đêm nào đó có người gặp nạn giữa dòng, ông ra thỉnh mà thần không tới, thần không hạ mào, thì người giữ đền phải làm thế nào ạ.
Cụ Thịnh nhìn cháu nội một lúc lâu, ánh mắt ông không có vẻ ngạc nhiên trước câu hỏi ấy, như thể ông đã chờ câu hỏi này từ ngày Quân bắt đầu học thuộc văn tế.
- Thì người giữ đền cũng phải ở giữa dòng cho trọn lễ. Niệm cho hết văn tế, hắt cho trọn chum nước, rồi giữ thuyền ở giữa dòng cho tới khi lễ xong hẳn mới được quay vào bờ. Thần không tới không phải là cớ để người giữ đền bỏ dở lễ giữa chừng. Người dân đứng trên bờ nhìn xuống, họ phải thấy người giữ đền làm trọn phần việc của mình, dù kết quả thuộc về thần chứ không thuộc về mình. Có như thế, mùa lễ sau người ta mới còn tin vào cửa đền này.
Buổi chiều xuống dần trên hậu cung. Cụ Thịnh cất bản văn tế trở lại ngăn kéo tủ, khóa tủ lại và giao chìa khóa cho Quân giữ như mọi ngày, rồi hai ông cháu cùng đi ra sân đền. Bà Sen đã dọn xong gian kho, đang đứng ở hiên nhà ngang nhìn xuống mặt sông lên nước buổi chiều. Thấy hai ông cháu đi ra thì chỉ hỏi một câu ngắn về ca trực tối nay của Quân rồi quay vào chuẩn bị cơm tối, không hỏi thêm gì về buổi nói chuyện trong hậu cung. Vì bà đã ở bên cụ Thịnh đủ lâu để biết có những điều người giữ đền chỉ nói với người phụ giữ đền trong hậu cung, vào đúng lúc cần nói, không sớm hơn và cũng không muộn hơn.
Đêm ấy Quân trực đền ca thứ hai liên tiếp theo việc đã nhận trong đêm thú nhận. Anh mang đèn bão xuống bến kiểm vòng phao đầu đêm như lệ mới, ghi giờ và tình trạng từng phao vào sổ, rồi ngồi lại rất lâu ở bậc đá cuối bến nhìn xuống vùng vực sâu đen đặc trước cửa đền. Trong đầu anh, lời dạy của ông nội chiều nay còn nguyên từng chữ, cụ từ không điều khiển được Bạch Xà, việc thỉnh chỉ là hắt Nước Thiêng và niệm văn tế để thỉnh, thần có hạ mào hay không là do thần tự quyết. Anh ghi lời dạy ấy vào cuối sổ trực của đêm nay bằng chữ viết nắn nót nhất của mình, ghi rõ ngày 19 tháng 2, ghi rõ người dạy là cụ Thịnh. Và tự dặn mình từ nay không được nghĩ tới việc thỉnh như một điều chắc chắn nào đang nằm sẵn trong tay nhà đền, chờ một đêm nguy cấp là mang ra dùng như dùng một chiếc thuyền hay một cuộn dây thừng ở bến.