BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 21: Chuyện Năm Xưa Bên Nhà Hàng Xóm

Cổng nhà cụ Sen chỉ cách cổng biệt phủ họ Trần một quãng đường đất ngắn, vậy mà buổi sáng mười hai tháng tư hôm ấy, Quân đi đoạn đường đó rất chậm. Ông…

Nội dung chương

Cổng nhà cụ Sen chỉ cách cổng biệt phủ họ Trần một quãng đường đất ngắn, vậy mà buổi sáng mười hai tháng tư hôm ấy, Quân đi đoạn đường đó rất chậm. Ông Ba đi bên cạnh, tay xách một gói trà biếu theo lệ thăm hỏi của làng, thỉnh thoảng lại dừng chân chỉ cho anh một gốc cây, một đoạn bờ rào cũ. Gió từ phía sông Cầu thổi lên mát rượi, mang theo mùi rơm ẩm của mấy thửa ruộng vừa gặt xong ở cuối xóm.

Mười giờ sáng, hai người đã ngồi trong gian nhà nhỏ của cụ. Nhà cụ Sen thấp và hẹp, mái ngói rêu phong, nhưng nền gạch sạch bong và mọi vật đều đặt đúng chỗ của nó. Cụ năm nay bảy mươi chín tuổi, tóc bạc buộc gọn sau gáy, đôi mắt vẫn tinh anh lạ thường so với tuổi của cụ. Cụ tự tay rót trà, động tác chậm rãi mà không hề run, rồi đẩy chén về phía Quân bằng cả hai tay.

- Anh là người Hà Nội về xem nhà cho ông Lộc phải không. Cả xóm này ai cũng biết mặt anh rồi đấy, anh Quân ạ.

Quân mỉm cười, hai tay đón chén trà và nói rõ mục đích của mình ngay từ đầu, vì bà Nhàn đã dặn trước rằng cụ ghét nhất lối nói vòng vo. Anh nói anh đo đạc đã xong một lượt, số liệu trong nhà có nhiều chỗ lạ, nhưng số liệu không biết kể chuyện người. Anh muốn nghe chuyện làng xưa từ chính người đã sống ở đây lâu nhất, để hiểu căn nhà kia đã được dựng lên trong những ngày tháng như thế nào.

Cụ Sen nghe xong thì gật đầu, đưa mắt nhìn qua ô cửa nhỏ hướng sang phía biệt phủ. Từ chỗ ngồi của Quân, anh chỉ thấy một góc mái ngói và hàng cau cao vút của nhà bên, lấp loáng trong nắng buổi sáng. Cụ im lặng một lúc lâu, như đang lần lại từng năm tháng đã xếp chồng lên nhau trong trí nhớ của một người gần tám mươi tuổi.

- Chuyện dựng nhà ấy thì tôi nhớ lắm, vì xóm này mấy chục năm mới có một nhà dựng to đến thế. Gỗ lim chở về chất đầy cả bãi đất trống đầu xóm, xe ra xe vào bụi mù suốt mấy tháng trời.

Cụ kể rằng toán thợ đến làng vào mùa xuân năm hai nghìn mười chín, tổng cộng mười hai người, ăn ở ngay trong lán dựng tạm ở góc vườn nhà họ Trần. Người cầm trịch toán thợ là một ông thợ cả họ Phạm, quê ở làng mộc bên kia sông, tuổi đã ngoài sáu mươi mà lưng vẫn thẳng, tiếng nói sang sảng. Dân làng nể ông không chỉ vì tay nghề cao, mà còn vì cách ông giữ lệ nghề rất nghiêm, từ mâm cơm cúng Tổ tới cách xếp đục sau mỗi buổi làm.

Theo lời cụ, những tháng đầu tiên không khí làm việc vui vẻ hẳn hoi, tiếng cười nói vọng sang tận bên này rào mỗi buổi chiều tan ca. Toán thợ làm tới đâu chắc tới đó, khớp mộng đóng vào nhau khít đến mức người làng rủ nhau sang xem như xem một hội nghề. Ông thợ cả khó tính nổi tiếng, gỗ nào cong vênh một chút là ông bắt hạ xuống thay ngay, không cho phép thợ của mình làm ẩu dù chỉ một đường bào.

Quân nghe tới đó thì đặt chén trà xuống, hỏi cụ một câu rất cụ thể về quãng thời gian cuối của công trình. Anh hỏi từ khi nào không khí vui vẻ ấy bắt đầu đổi khác, và cụ có nhớ được dấu hiệu đầu tiên hay không. Cụ Sen cau mày suy nghĩ, ngón tay gầy guộc lần theo miệng chén trà đã nguội dần.

- Khoảng từ mùa thu năm ấy trở đi thì phải, tôi thấy toán thợ ít nói hẳn. Trước kia họ còn hát ví giao duyên với mấy cô gánh nước ngoài ngõ, sau thì ai làm việc nấy, lặng như người mất tiếng vậy.

Cụ kể tiếp rằng cụ không hề bước chân vào trong công trình để tận mắt thấy chuyện tiền nong, và cụ nói rõ điều đó tới hai lần để Quân khỏi hiểu lầm. Những gì cụ biết đều là lời người làng truyền tai nhau ngoài chợ, ngoài bến nước, qua mấy người đàn bà gánh hàng rong vẫn hay ghé lán thợ mua nước chè. Người ta kháo nhau rằng lúc quyết toán cuối năm, gia chủ lấy cớ gỗ hao hụt nhiều mà trừ hao một phần tiền công của toán thợ, giữ lại không trả đủ như đã hẹn ban đầu.

- Tôi nói thật với anh, tôi chỉ nghe người ta kháo thế thôi, giấy trắng mực đen thế nào tôi không được thấy. Anh đừng ghi vào sổ của anh rằng bà già này nhìn thấy tận mắt, tội cho tôi lắm.

Quân gật đầu và mở cuốn sổ ngay trên đùi, ghi xuống đúng mấy chữ lời kể của hàng xóm, chưa có chứng cứ, để tự nhắc mình về mức độ của điều vừa nghe. Anh ghi nhớ giới hạn ấy. Anh nói với cụ rằng nghề của anh phân biệt rất rõ ba thứ, là điều mắt thấy, điều tai nghe và điều tự suy ra, và anh không bao giờ trộn ba thứ ấy vào nhau. Cụ Sen nghe vậy thì có vẻ hài lòng, rót thêm trà cho anh và kể tiếp bằng giọng thong thả hơn trước.

Theo lời kể được truyền lại trong làng, toán thợ không hề cãi vã ầm ĩ với gia chủ như người ta vẫn tưởng khi bị trừ tiền. Họ chỉ lặng lẽ thu dọn đồ nghề trong một buổi chiều cuối năm, gánh đục, cưa và bào qua con đường đất này để ra bến đò về quê. Cụ đứng ở cổng nhà mình hôm ấy và nhìn theo đoàn người đi khuất dần về phía bờ sông, không ai ngoái đầu nhìn lại căn nhà vừa dựng xong. Không một người ngoái đầu.

- Cái lặng lẽ ấy mới làm tôi nhớ mãi tới tận bây giờ, anh ạ. Người ta bị thiệt mà cãi nhau thì còn nhẹ, chứ nuốt xuống im lặng thì cái uất nó ở lại trong lòng lâu lắm.

Ông Ba ngồi bên cạnh bấy giờ mới khẽ lên tiếng xác nhận một phần nhỏ của câu chuyện, trong giới hạn những gì ông tận mắt chứng kiến. Ông nói ngày toán thợ ra về, ông có ra cổng tiễn mà không ai bắt tay ông như lệ thường vẫn làm mỗi dịp nghỉ lễ. Ông thợ cả chỉ gật đầu chào ông từ xa, rồi quay lưng đi thẳng, và từ ngày đó tới nay ông chưa từng gặp lại người ấy một lần nào nữa.

Cụ Sen tiếp lời, nói rằng sau ngày ấy ông thợ cả họ Phạm không bao giờ quay lại làng này, dù làng bên kia sông chỉ cách một chuyến đò ngang ngắn ngủi. Có năm làng mở hội đình và mời thợ giỏi quanh vùng sang dự, người ta nhắn sang bên kia sông mà ông cũng không qua. Dân làng từ đó mỗi khi nhắc tới căn biệt phủ đẹp đẽ kia đều hạ giọng xuống, như sợ nói to sẽ chạm phải một điều không nên chạm.

Quân hỏi cụ thêm về những người thợ còn lại trong toán, xem có ai trong số họ còn qua lại vùng này hay không. Cụ lắc đầu, nói lớp thợ trẻ ngày ấy giờ đã tứ tán khắp nơi, người theo nghề xây dựng lên tỉnh, người bỏ hẳn nghề mộc đi làm việc khác. Chỉ còn ông thợ cả là người làng còn nhắc tên, mà nhắc tên ông thì cũng chỉ để tiếc cho một tay nghề hiếm có của cả vùng sông Cầu này.

Anh ngồi yên nghe hết, không chen vào một lời bình luận nào về chuyện đúng sai của hai bên. Trong đầu anh, lời kể của cụ Sen lúc này mới chỉ là một vệt khói mỏng, cho thấy hướng gió chứ chưa cho thấy ngọn lửa ở đâu. Muốn đi xa hơn, anh cần một lời nói từ chính người trong cuộc, hoặc một tờ giấy còn sót lại của ngày quyết toán năm xưa.

Trước khi đứng dậy ra về, Quân hỏi cụ một câu cuối cùng về cảm nhận riêng của cụ đối với căn biệt phủ. Cụ Sen nhìn sang nhà bên một lần nữa, rồi trả lời chậm rãi rằng nhà thì đẹp thật, đẹp nhất vùng này, nhưng người làng ít ai dám khen nó là nhà có phúc. Cụ nói một căn nhà dựng lên mà người dựng nó ra về trong lặng lẽ như thế, thì người ở trong nhà ấy khó mà yên lòng cho trọn được.

Trên đường về, ông Ba đi lặng lẽ bên cạnh Quân và không nói thêm một lời nào suốt quãng đường đất ngắn ngủi ấy. Về tới sân biệt phủ, Quân đứng lại nhìn lên dãy mái ngói cao và hàng cột lim sẫm màu của căn nhà mà anh đã đo đếm suốt hơn một tháng qua. Những con số trong sổ của anh bỗng có thêm một lớp nghĩa mới, dù anh tự dặn mình chưa được phép kết luận bất cứ điều gì từ một lời kể truyền miệng.

Buổi trưa hôm đó, anh ngồi một mình ở hiên sau và đọc lại trang sổ vừa ghi tới ba lần, gạch chân hai chữ chưa rõ bằng một nét bút chì rất nhẹ. Chiều xuống, bà Nhàn tình cờ đi ngang và hỏi anh buổi thăm nhà hàng xóm có thu được điều gì hay không. Quân đáp thật rằng anh mới chỉ nghe được chuyện người làng kháo nhau, chưa có gì trong tay để dám nói chắc với gia đình bà.

- Vậy thì anh định làm thế nào tiếp hả anh Quân. Chuyện tiền nong năm xưa, nhà tôi giữ kín lắm, hỏi khéo thế nào cũng không ai chịu mở miệng đâu.

Anh nhìn bà và nói rằng cách duy nhất còn lại là hỏi thẳng người có quyền quyết định chuyện tiền nong năm đó, vào một buổi tối có đủ cả vợ chồng gia chủ ở nhà. Bà Nhàn nghe xong thì im lặng rất lâu, hai tay xoắn vào nhau trong lòng, rồi khẽ gật đầu như tự nói với chính mình. Bà bảo để bà thu xếp, tối ngày kia ông Lộc ở nhà không đi xưởng, và bà sẽ ngồi ở gian giữa cùng hai người cho tới cùng.

Quân trở về buồng chái khi nắng đã tắt hẳn trên ngọn cau trước sân, trong lòng đã rõ việc mình phải làm tiếp theo. Anh không ghi thêm kết luận nào vào sổ tối hôm đó, chỉ viết một dòng ngắn về buổi hẹn tối ngày kia và kẹp tờ giấy ghi lời kể của cụ Sen vào đúng trang của nó. Ngoài sân, tiếng dế bắt đầu rỉ rả dưới chân tường, còn căn biệt phủ cao lớn đứng im trong bóng chiều như đang chờ một câu hỏi mà sáu năm qua chưa ai dám hỏi thẳng.

Chương khác

Xem thêm