BÙA LỖ BAN ẾM NHÀ KINH BẮC - Chương 22: Câu Hỏi Thẳng Về Tiền Công

Bảy giờ tối ngày mười bốn tháng tư, gian giữa biệt phủ lên đèn sáng trưng, và Quân biết buổi tối này sẽ không giống bất cứ buổi tối nào anh từng ngồi ở…

Nội dung chương

Bảy giờ tối ngày mười bốn tháng tư, gian giữa biệt phủ lên đèn sáng trưng, và Quân biết buổi tối này sẽ không giống bất cứ buổi tối nào anh từng ngồi ở đây. Bà Nhàn đã thu xếp đúng như lời hứa, mâm cơm dọn sớm hơn thường lệ, ông Lộc ăn xong không ra xưởng mà ngồi lại bên bàn trà. Ông Ba lui xuống bếp từ sớm, để lại gian giữa cho ba người với cánh cửa dẫn ra hiên khép hờ.

Quân không vòng vo. Anh đặt cuốn sổ kiểm tra lên bàn, mở tới trang ghi lời kể ở nhà cụ Sen, rồi nói rõ từng điều mình đã nghe được hai ngày trước. Anh nói người làng kháo nhau rằng năm quyết toán, gia chủ trừ hao tiền công của toán thợ, và toán thợ ra về trong lặng lẽ cho tới tận hôm nay. Anh cũng nói ngay rằng đó mới chỉ là lời truyền miệng, chưa có giấy tờ nào chứng thực, và chính vì thế anh mới phải hỏi thẳng ông.

Ông Lộc đang nâng chén trà lên miệng thì dừng tay giữa chừng. Ông đặt chén xuống bàn mạnh hơn mức cần thiết, nước trà sánh ra mặt gỗ lim thành một vệt nhỏ mà không ai buồn lau. Gương mặt ông đỏ dần lên, không phải vì rượu, vì bữa cơm tối nay trong nhà không ai uống một giọt nào cả.

- Anh Quân, anh ở nhà tôi hơn một tháng nay để đo nhà, chứ không phải để nghe mấy bà hàng xóm kháo chuyện rồi về tra hỏi chủ nhà. Chuyện tiền nong làm ăn của tôi, từ bao giờ đến lượt người ngoài xen vào thế.

Quân giữ giọng rất đều, nói rằng anh xen vào không phải vì tò mò chuyện làm ăn của ông, mà vì mọi dấu vết trong căn nhà này đều đang chỉ ngược về những ngày dựng nhà năm xưa. Một chiếc đinh đóng ngược dưới bậc cửa không tự mọc ra được, và những số đo rơi vào cung xấu kia cũng không phải do gỗ tự cong vênh mà thành. Nếu chuyện tiền công năm xưa hoàn toàn sạch sẽ, ông chỉ cần nói một câu cho anh yên tâm ghi sổ rồi bỏ qua.

Bà Nhàn ngồi bên cạnh khẽ đặt tay lên cánh tay chồng, giọng bà nhỏ nhẹ mà cương quyết lạ thường so với mọi ngày. Bà nói chuyện đã tới nước này thì không giấu nhau được nữa, người bệnh nằm trong nhà là con trai của cả hai vợ chồng, không phải của riêng ai. Bà xin ông cứ nói thật với anh Quân một lần, dù sự thật ấy có khó nghe tới đâu đi nữa.

Ông Lộc rút tay ra khỏi tay vợ, đứng dậy đi lại mấy bước trong gian giữa rồi dừng trước bàn thờ gia tiên, lưng quay về phía hai người. Im lặng kéo dài tới mức Quân nghe rõ tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ treo tường và tiếng côn trùng ngoài sân vọng vào qua khe cửa. Cuối cùng ông cũng lên tiếng, nhưng ông nói chậm và gằn từng chữ, như thể mỗi chữ đều phải kéo ra khỏi cổ họng mình.

- Thôi được, tôi nói cho anh nghe một lần này thôi. Năm ấy làm nhà, gỗ lim hao hụt nhiều hơn dự tính, thợ xẻ phá gỗ của tôi không ít, nên lúc quyết toán tôi có trừ hao vào tiền công của họ một phần. Nhà nào dựng nhà mà chẳng trừ hao, đó là lệ làm ăn từ xưa tới nay, không phải chuyện gì khuất tất cả.

Quân nghe rõ hai chữ trừ hao được chính gia chủ thốt ra, và anh ghi ngay xuống sổ kèm theo ngày giờ của buổi tối hôm nay. Nhưng anh cũng nhận ra ngay giới hạn của lời thừa nhận ấy, vì ông Lộc không hề nhắc tới con số nào, dù là tròn hay lẻ. Anh hỏi tiếp một câu duy nhất, hỏi rằng phần trừ hao ấy cụ thể là bao nhiêu tiền, để anh đối chiếu với quy mô công trình năm đó.

Câu hỏi ấy làm ông Lộc quay phắt lại, mắt ông nhìn thẳng vào Quân không chớp. Ông nói con số là việc của sổ sách nhà ông, anh không có quyền đòi xem, và ông cũng không nhớ nổi một con số từ sáu năm về trước để đọc cho người ngoài ghi chép. Ông còn nói thêm rằng thợ thuyền năm ấy nhận tiền rồi ký giấy ra về đường hoàng, không ai kêu ca một lời nào trước mặt ông cả.

- Họ không kêu trước mặt ông, nhưng họ cũng không bao giờ quay lại làng này nữa, thưa ông. Người thợ cả của toán ấy, sáu năm rồi ông có gặp lại ông ta lần nào không.

Câu hỏi của Quân rơi xuống giữa gian giữa như một hòn đá rơi xuống mặt nước phẳng, và anh thấy vai ông Lộc khẽ chùng xuống trong một thoáng rất nhanh. Nhưng chỉ một thoáng sau, ông đã lấy lại vẻ cứng cỏi cố hữu, khoát tay nói chuyện người ta đi đâu về đâu là việc của người ta, không liên quan gì tới nhà ông. Ông còn nhấn mạnh rằng con trai ông ốm là do cơ địa yếu từ nhỏ, bác sĩ còn không tìm ra bệnh thì đừng ai đổ lên đầu chuyện tiền nong vớ vẩn.

- Bệnh của thằng Bảo là bệnh của người, còn tiền công là chuyện của thợ, hai việc ấy ở hai nơi khác nhau. Anh đừng có nhập nhằng chúng vào nhau để dọa nhà tôi nữa, anh Quân ạ.

Bà Nhàn lúc này đã rơm rớm nước mắt. Bà nói chen vào rằng con trai bà sinh ra khỏe mạnh hồng hào. Tới năm mười tám tuổi nó còn đá bóng cả buổi không mệt, bệnh tật chỉ bắt đầu từ khi dọn về căn nhà mới này. Bà hỏi chồng một câu mà có lẽ bà đã nuốt vào lòng từ rất lâu rồi, rằng nếu chuyện tiền nong thật sự không liên quan, sao ông cứ tránh né mỗi lần có người nhắc tới nó.

Ông Lộc không trả lời câu hỏi của vợ. Ông cầm lấy chiếc áo khoác vắt trên thành ghế, nói rằng ông sang xưởng xem lại chuyến hàng đêm nay, rồi bước thẳng qua cửa gian giữa ra sân. Tiếng cổng gỗ khép lại sau lưng ông vang lên khô khốc, và chiếc xe máy nổ máy ngoài ngõ chỉ ít phút sau đó, nhỏ dần về phía thị trấn.

Gian giữa còn lại hai người ngồi lặng bên bàn trà đã nguội. Bà Nhàn đưa tay lên lau mắt, xin lỗi Quân vì buổi nói chuyện kết thúc theo cách không ai mong muốn như vậy. Anh nói bà không có gì phải xin lỗi cả, vì tối nay anh đã nhận được một điều quan trọng hơn nhiều so với dự tính ban đầu của mình. Gia chủ đã tự miệng thừa nhận có trừ hao tiền công của toán thợ năm xưa, và đó là lần đầu tiên chuyện này được nói ra bởi chính người trong cuộc.

Dĩ nhiên anh hiểu rất rõ phần còn thiếu của lời thừa nhận ấy lớn tới mức nào. Ông Lộc chưa nói con số, chưa nói tới thỏa thuận ban đầu giữa hai bên, và càng chưa nói một lời nào về trách nhiệm của mình trong đó. Nhưng một cánh cửa đã hé ra sau sáu năm khép chặt, và nghề phục dựng dạy Quân rằng những cánh cửa như thế không bao giờ tự khép lại như cũ được nữa.

Anh hỏi bà Nhàn một việc thực tế hơn trước khi về buồng, là giấy tờ quyết toán của công trình năm xưa hiện đang được giữ ở đâu trong nhà này. Bà nói ông Lộc giữ toàn bộ giấy tờ tiền nong quan trọng ở xưởng gỗ, trong dãy tủ sắt phía trong cùng, và chìa khóa tủ thì chỉ mình ông giữ lấy. Bà còn cho biết Bảo là người duy nhất trong nhà được phép chạm vào dãy tủ ấy khi ông vắng mặt, vì Bảo đang phụ cha quản lý xưởng.

Thông tin ấy làm Quân nảy ra một hướng đi mới cho những ngày sắp tới, một hướng đi không cần phải đối đầu trực diện với gia chủ thêm lần nữa. Nếu giấy tờ quyết toán cũ còn nằm ở xưởng, anh có thể nhờ Bảo tìm giúp trong phạm vi công việc quản lý hằng ngày của chính Bảo. Anh nói ý định ấy với bà Nhàn, và bà gật đầu rất khẽ, dặn anh làm gì cũng phải khéo, đừng để ông Lộc nghĩ rằng cả nhà đang toa rập với nhau sau lưng ông.

Quân ở lại gian giữa thêm một lúc sau khi bà Nhàn đã về buồng, một mình với cuốn sổ mở trên bàn và chén trà nguội ngắt trước mặt. Anh đọc lại dòng ghi chép của buổi tối nay hai lần, chậm rãi tới từng dấu chấm, rồi viết thêm một hàng chữ nhỏ ngay bên dưới. Hàng chữ ấy chỉ ghi mức độ của điều vừa nhận được, là gia chủ thừa nhận một phần, chưa có con số và chưa có giấy tờ đi kèm.

Anh tự nhắc mình phải giữ đúng giới hạn đó khi nói chuyện với bất cứ ai trong những ngày tới, kể cả khi người nghe muốn anh khẳng định nhiều hơn thế. Nghề của anh từng có người mất cả uy tín chỉ vì nói vượt quá căn cứ trong tay một câu, và anh không muốn lặp lại sai lầm của người khác trên chính căn nhà này. Sổ sách chưa lên tiếng thì miệng người làm nghề như anh cũng phải biết chờ.

Ngoài hiên, ông Ba bưng lên cho anh một ấm trà mới pha, đặt xuống rồi ngồi ghé ở mép ghế như mọi lần hai người vẫn nói chuyện khuya với nhau. Ông hỏi nhỏ rằng buổi tối nay có ra được điều gì không, mắt ông liếc về phía cuốn sổ trên bàn mà không dám nhìn thẳng vào trang giấy. Quân đáp gọn rằng có một điều đã được chính gia chủ nói ra, còn lại vẫn phải chờ giấy tờ ở xưởng lên tiếng thay cho lời đồn của làng.

- Anh Ba này, mai kia anh có xuống xưởng với tôi một chuyến được không. Tôi muốn xem dãy tủ giấy tờ trong ấy, nhưng phải đi cùng người nhà mới tiện, chứ một mình tôi xuống đó thì không hay chút nào.

Ông Ba gật đầu ngay, nói Bảo gần như ngày nào cũng có mặt ở xưởng từ sáng sớm, và nếu Quân muốn thì ông sẽ nhắn Bảo thu xếp một buổi sáng yên tĩnh cho hai người. Ông còn nói thêm rằng chính ông cũng tò mò về tập giấy quyết toán năm xưa, vì ngày ấy ông chỉ lo việc cơm nước cho công trình, chưa từng được thấy mặt mũi nó ra sao cả.

Đêm ấy ông Lộc về nhà rất khuya, khi Quân đã nghe tiếng xe của ông dừng ngoài cổng mà vẫn nằm yên trong buồng chái không ra. Anh nghe tiếng ông đi qua hành lang, dừng lại một lúc lâu trước cửa buồng của Bảo rồi mới về buồng mình, tiếng bước chân nặng nề khác hẳn mọi đêm. Trong bóng tối, Quân nghĩ về khoảng trống giữa hai chữ trừ hao mơ hồ và một con số cụ thể chưa ai chịu nói ra, và anh biết khoảng trống ấy chính là nơi sự thật của căn nhà này đang nằm chờ.

Chương khác

Xem thêm