Bức Chân Dung Cô Mía - Chương 30: Nắng sớm ngã tư
Tiếng chuông chùa Bà Thiên Hậu gióng từng hồi ngân nga trầm bổng qua những con hẻm cổ kính của Chợ Lớn, xua tan lớp sương xám cuối cùng của đêm trừ tịch.…
Nội dung chương
Tiếng chuông chùa Bà Thiên Hậu gióng từng hồi ngân nga trầm bổng qua những con hẻm cổ kính của Chợ Lớn, xua tan lớp sương xám cuối cùng của đêm trừ tịch. Mặt trời ngày mùng Một Tết bắt đầu nhô lên khỏi những mái ngói âm dương rêu phong, rọi những vệt sáng vàng óng ả xuống mặt đường Hùng Vương vắng lặng hiếm hoi. Khác hẳn với sự ồn ào náo nhiệt thường nhật của một vùng đô hội sầm uất, buổi sáng đầu năm khoác lên khu phố Tàu một vẻ yên bình, trang nghiêm.
Thành đứng bên hiên xưởng mộc nhỏ nằm ngay góc ngã tư rợp bóng cây xà cừ cổ thụ. Sau một đêm dài phối hợp cùng cơ quan công an lấy lời khai và bàn giao toàn bộ tang vật pháp y, mắt anh hơi trũng sâu vì thiếu ngủ, song lồng ngực lại nhẹ bẫng. Cơn ác mộng kéo dài suốt nhiều tuần lễ, những tiếng máy ép mía kẽo kẹt rợn cả gáy trong bóng tối và bóng ma u uất của cô gái trẻ bốn mươi năm trước đã tan biến hoàn toàn cùng với chiếc còng số tám khóa chặt tay gã hậu duệ họ Lý.
Trước mặt Thành, cỗ xe nước mía bằng gỗ sao đóng từ năm 1985 nằm ngay ngắn giữa khoảng sân ngập nắng.
Đội điều tra kỹ thuật hình sự sau khi bóc tách lớp bùa chú và chiếc hộc bí mật chứa di vật đã bàn giao lại cỗ xe cho Thành theo đúng hợp đồng phục dựng di sản vỉa hè. Mọi vết bẩn của dầu luyn đen, những mảng bồ hóng tích tụ từ vụ hỏa hoạn đêm qua và tàn dư của lớp sơn tà thuật đều đã được làm sạch cẩn thận bằng cồn công nghiệp cùng dung dịch tẩy rửa chuyên dụng. Cỗ xe giờ đây trơ ra bộ khung gỗ mộc mạc, các thớ gỗ sao già màu nâu sẫm rắn đanh, chằng chịt những vết tích thăng trầm của bốn thập kỷ dãi dầu mưa nắng.
Thành xắn cao tay áo sơ mi, mở chiếc hộp đồ nghề bằng da bò đặt trên chiếc ghế đẩu. Anh không vội vàng. Với một người làm nghề phục chế biển hiệu và đồ gỗ cổ, mỗi nhát chổi, mỗi lần miết giấy ráp đều cần sự tĩnh tại tuyệt đối. Lòng người có yên thì thớ gỗ mới bóng, nét sơn mới bền màu cùng năm tháng.
Anh cầm lấy xấp giấy nhám nước số 400, nhúng nhẹ vào chậu nước lã pha chút phèn chua. Bàn tay quấn băng trắng ở ngón cái khẽ cử động, miết đều từng đường tròn nhỏ trên bề mặt thùng xe. Tiếng ráp xát nhè nhẹ rào rào vang lên nhịp nhàng giữa buổi sớm mai thanh tịnh.
Lớp bụi gỗ mục cuối cùng bong ra, để lộ chất gỗ sao miền Tây dẻo dai, bóng mịn. Những người thợ đóng xe nước mía của Sài Gòn năm xưa chọn loại gỗ này vì nó chịu được nước, không sợ ẩm mốc hay mối mọt khi tiếp xúc thường xuyên với hơi lạnh của nước đá và vị ngọt dính của mật mía. Từng đường ghép mộng mang cá, từng chiếc đinh tán bằng đồng đỏ cổ xưa hiện ra rõ ràng dưới bàn tay phục chế khéo léo của Thành.
Chà kỹ chỗ ngàm góc thùng nha con, chỗ đó hồi xưa mấy chú thợ hay quét hắc ín chống thấm, để lâu nó đọng cặn dữ lắm.
Giọng nói sang sảng quen thuộc cất lên từ đầu hẻm. Chú Bảy thợ mộc già, tay xách chiếc làn mây đựng một nải chuối sứ và hộp mứt gừng đón Tết, thong thả rảo bước vào sân. Trên người ông là chiếc áo sơ mi cộc tay ủi thẳng nếp, nụ cười đôn hậu làm giãn những nếp nhăn nơi khóe mắt.
Thành dừng tay, ngẩng đầu mỉm cười chào:
Chú Bảy đi lễ chùa về sớm vậy chú?
Đi thắp nén nhang cho tổ nghề, cầu cho xóm giềng năm mới bình an, rồi ghé qua coi mày xoay xở với cỗ xe này ra sao,
Chú Bảy đặt nải chuối lên bàn đá, bước đến bên cạnh cỗ xe, đưa bàn tay thô ráp đầy vết chai sần vuốt dọc theo đường viền khung gỗ. Ông gật gù hài lòng:
Gỗ sao vườn miền Tây thứ thiệt. Đúng là đồ của ông Lý Kiến Minh đặt đóng riêng năm tám lăm. Khung sườn ngay ngắn, mộng khóa chặt chẽ, không lệch một ly nào. Trút bỏ được mấy cái thứ dơ bẩn người ta nhét vô bậy bạ, cái xe nhìn sáng hẳn ra.
Thành lấy khăn bông khô lau sạch lớp bọt nước bám trên mặt gỗ. Anh nhìn thẳng vào ô pa-nô hình chữ nhật nằm ngay chính diện cỗ xe, nơi từng dán bức chân dung vẽ Cô Mía với nụ cười ma mị và đôi mắt xếch hút vía người nhìn. Tấm tranh tôn cũ đã được công an phường niêm phong chuyển vào kho lưu trữ tang vật vụ án. Lúc này, ô pa-nô chỉ còn là một khoảng gỗ sao nguyên bản hình chữ nhật, thớ gỗ phẳng phiu, sạch bóng sau những đường mài giũa của Thành.
Bên bảo tàng thành phố sáng nay có gọi điện cho con,"
Thành vừa nói vừa mở chiếc hũ sành đựng vec-ni cánh kiến pha theo công thức cổ.
Sau khi bên pháp y và chính quyền an táng cô Lệ Linh xong xuôi, họ muốn nhận cỗ xe này về trưng bày trong không gian tái hiện phố thị Sài Gòn thập niên tám mươi. Họ hỏi con có định vẽ lại bức chân dung Cô Mía theo mẫu ảnh tư liệu của cô ấy không.
Chú Bảy nheo mắt nhìn khoảng trống vuông vức trên thùng xe, rồi nhìn sang Thành:
Rồi mày tính sao? Mày là người trực tiếp cầm cọ bóc trần cái oán khí của bức tranh đó, quyết định là ở mày.
Thành nhúng chiếc chổi lông thỏ mềm vào lớp vec-ni màu hổ phách sóng sánh. Mùi cánh kiến hòa quyện với cồn nồng ấm xực lên chóp mũi, một mùi hương mộc mạc đặc trưng của những xưởng mộc gia truyền Chợ Lớn. Anh lắc đầu, giọng nói bình thản nhưng chứa đựng sự kiên định vững vàng:
Con không vẽ lại nữa chú à. Bức chân dung Cô Mía năm xưa vốn dĩ được sinh ra từ tình thương của ông bố dành cho con gái, nhưng bốn mươi năm qua nó đã bị lòng tham và tội ác của những kẻ bất lương bóp méo thành một thứ ngục tù giam hãm linh hồn. Giờ đây oan khiên đã giải, cô Lệ Linh đã thanh thản siêu thoát về với đất mẹ, bức chân dung đó nên khép lại vĩnh viễn trong quá khứ.
Nói chí lý lắm,
Chú Bảy vỗ đùi đánh đét một tiếng tán thưởng.
Đồ vật vỉa hè tồn tại được qua mấy chục năm là nhờ cái hồn mộc mạc của đời sống lao động, chứ đâu phải nhờ ba cái thứ tà ma quỷ quyệt. Cứ để nó mộc, người ta nhìn vô tự khắc thấy được cái chất của Sài Gòn xưa.
Thành bắt đầu đưa những nhát chổi đầu tiên lên bề mặt gỗ sao.
Chổi lông thỏ lướt đi nhẹ nhàng, êm ái trên từng thớ gỗ. Lớp vec-ni cánh kiến trong vắt phủ lên mặt gỗ một lớp màng bảo vệ mỏng tang, óng ánh như mật ong rừng. Dưới tác động của dầu bóng tự nhiên, màu nâu sẫm của gỗ sao lập tức bừng sáng, hiện rõ từng đường vân cuộn xoáy uốn lượn nhịp nhàng. Thành chăm chút từng góc cạnh, từng chiếc đầu đinh tán, tỉ mỉ đưa chổi qua từng khe mộng nhỏ nhất để bảo đảm lớp vec-ni thẩm thấu sâu vào tâm gỗ, ngăn chặn sự tàn phá của thời tiết.
Khi quét đến ô pa-nô trung tâm, Thành dừng lại một nhịp thở. Anh cẩn trọng chừa trống hoàn toàn mặt phẳng này, không dùng bất kỳ một giọt sơn màu hay nét bút vẽ nào để tạo hình nhân vật. Anh chỉ đơn thuần phủ lên bề mặt khoảng gỗ ấy ba lớp vec-ni bảo vệ trong suốt, trả lại cho tấm gỗ sự trần trụi nguyên thủy nhất.
Gió sớm từ hướng sông Sài Gòn thổi ngược lên các đại lộ, mang theo không khí se lạnh của buổi sớm mùng Một hòa cùng hương mía tươi ngọt lành từ một chiếc xe đẩy nhỏ của ai đó vừa dọn hàng sớm bên kia ngã tư. Mùi lá dứa thơm nồng, mùi tắc tươi cắt lát và vị ngọt thanh khiết của những lóng mía Tây Ninh quyện chặt vào không gian, xua tan hoàn toàn cảm giác ngột ngạt từng bủa vây góc phố này suốt bao ngày qua.
Thành lấy lại bình tĩnh lồng ngực. Mọi sự nặng nề, căng thẳng đè nặng lên vai anh từ cái đêm nghe thấy tiếng máy ép mía kẽo kẹt rợn cả gáy trong xưởng tối giờ đây hoàn toàn tan biến. Đôi bàn tay họa sĩ của anh, vốn từng run rẩy trước những ảo ảnh kinh hoàng, nay lại vững vàng, nhịp nhàng điều khiển từng sợi lông chổi mềm mại.
Bất chợt, mặt trời lên cao hơn nửa ngọn cây xà cừ.
Những tia nắng ban mai rực rỡ nhất của ngày đầu năm mới xuyên qua các kẽ lá xanh mướt, rọi thẳng một vệt sáng vàng óng xuống ngay chính giữa ô pa-nô gỗ sao vừa được quét lớp vec-ni cuối cùng.
Thành bỗng sững người lại. Chiếc chổi lông thỏ trên tay anh dừng giữa không trung.
Ánh nắng sớm chiếu xiên qua lớp dầu bóng trong vắt, làm bừng sáng toàn bộ cấu trúc sợi gỗ bên trong tấm ván sao cổ kính. Ngay tại khoảng trống mà Thành kiên quyết không vẽ lại chân dung Cô Mía, những đường vân gỗ tự nhiên lâu năm xếp lớp cuộn tròn bỗng hiện lên rõ mồn một.
Đó là những đường vân hình vòng cung uốn lượn mềm mại, chạy dài từ đáy pa-nô vút thẳng lên trên, tỏa ra hai bên thành những dải vân mảnh dẻ như những chiếc lá dài thon thả. Dưới góc nghiêng của ánh sáng mặt trời, những mắt gỗ tròn nhỏ kết hợp cùng thớ gỗ óng ánh sắc vàng tạo nên hình bóng một nhánh mía trổ bông thanh thoát, tràn đầy sức sống.
Không có nét cọ nhân tạo nào can thiệp. Không có bàn tay của người trần mắt thịt nào can dự vào. Thiên nhiên và thời gian bốn mươi năm tích tụ dưới lớp sơn dầu tà thuật đã tự mình khắc ghi lên thớ gỗ một tác phẩm hoàn mỹ nhất. Đó là hình ảnh một nhánh mía vươn mình đón nắng sớm, thanh sạch, tinh khiết, rũ bỏ hoàn toàn mọi u uất của cõi trần gian.
Chú Bảy đứng bên cạnh Thành cũng trố mắt nhìn vào khoảng gỗ rực sáng, miệng há hốc kinh ngạc. Người thợ mộc già cả đời làm bạn với cưa bào, đục đẽo bỗng đưa tay dụi mắt, rồi khẽ thốt lên bằng giọng trầm trồ:
Trời đất ngó xuống mà coi... Cả đời tao làm thợ mộc hơn năm mươi năm, chưa từng thấy phiến gỗ sao nào có vân trổ bông kỳ lạ và đẹp đẽ đến mức này. Nó hệt như một nhánh mía trổ cờ giữa đồng gió vậy Thành ơi!
Thành đứng lặng im, ánh mắt anh nhìn chăm chú vào nhánh mía trổ bông trên nền gỗ sao cổ kính. Anh hiểu rằng đây chính là lời chào tạm biệt thanh thản nhất của Lý Lệ Linh gửi lại cho cõi đời này. Không còn hận thù, không còn ràng buộc bùa chú, chỉ còn lại sự giao hòa thuần khiết giữa ký ức đẹp đẽ của một thời thiếu nữ và mảnh đất Chợ Lớn bao dung.
Từng giọt vec-ni thừa khẽ nhỏ xuống chiếc đĩa sứ phát ra tiếng
tách.
giòn tan, kéo Thành trở về với thực tại. Anh mỉm cười, một nụ cười nhẹ nhõm xuất phát từ tận đáy lòng. Anh nhẹ nhàng đặt chiếc chổi lông thỏ xuống hộp đồ nghề, cúi người thu dọn những mảnh giấy ráp và giẻ lau vương vãi trên mặt đất.
Xong rồi chú Bảy,
Thành nói, giọng trầm ấm vang lên giữa nắng sớm.
Cỗ xe đã hoàn toàn sạch sẽ. Bây giờ nó có thể đàng hoàng bước vào viện bảo tàng, để người đời sau biết rằng vỉa hè Sài Gòn từng có những nét đẹp bình dị và trong lành đến nhường nào.
Chú Bảy cười xòa, vỗ mạnh vào bờ vai vững chãi của Thành:
Tốt lắm! Đi, vô nhà làm ly trà sen với miếng mứt gừng đón Tết với tao. Xong việc nghĩa rồi, năm mới năm me phải hoan hỉ, xả hết chuyện cũ đi cho nhẹ gánh.
Thành gật đầu, bước theo sau người thợ mộc già vào khoảng sân nhỏ ngập tràn bóng nắng. Trước khi bước qua bậc cửa, anh khẽ quay đầu nhìn lại ngã tư đường.
Trên vỉa hè rộng rãi, dòng người bắt đầu tấp nập du xuân. Những chiếc áo dài hoa rực rỡ lướt qua dưới bóng mát của hàng cây cổ thụ. Tiếng cười nói ríu rít của trẻ con, tiếng leng keng của chuông xe đạp hòa cùng tiếng máy ép mía của một quán cóc ven đường tạo nên một bản hòa âm bình dị, rộn rã của cuộc sống đô thị phương Nam.
Cỗ xe nước mía năm 1985 đứng sừng sững giữa nắng sớm ngã tư, thớ gỗ sao ánh lên sắc vàng ấm áp dưới vòm trời xanh biếc. Những vết nứt thời gian vẫn còn đó, nhưng bóng tối đã lùi xa, nhường chỗ cho ánh sáng thanh sạch của một ngày mới bắt đầu.