CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 1: Tượng Chằn Trước Cổng Tam Quan
Sáng ngày năm tháng chín, Thạch Văn Sang đi sau lưng Sơn Văn Đen qua con đường làng còn ướt sương để tới chùa Đầm Chằn nhận việc. Hai bên đường là hàng…
Nội dung chương
Sáng ngày năm tháng chín, Thạch Văn Sang đi sau lưng Sơn Văn Đen qua con đường làng còn ướt sương để tới chùa Đầm Chằn nhận việc. Hai bên đường là hàng dừa nước và những thửa ruộng vừa gặt xong, rơm còn nằm thành từng vệt vàng nhạt trên mặt ruộng. Sang xách theo một ba lô cũ đựng áo lao động và đôi găng tay vải đã sờn ở đầu ngón. Anh bước chậm hơn Đen nửa bước, vì đây là lần đầu anh vào chùa này với tư cách thợ trùng tu chứ không phải phật tử đi lễ.
Đen năm nay bốn mươi sáu tuổi, vai rộng, da rám nắng, giọng nói ngắn và rõ. Ông làm tổ trưởng đội thợ đã nhiều năm, quen thuộc với các đợt sửa chùa trong vùng Châu Thành. Trước khi bước qua cổng phụ, ông dừng lại, quay sang dặn Sang một câu duy nhất về thái độ làm việc trong đất chùa. Ông nói thợ vào chùa thì làm việc bằng tay, nhưng giữ mình bằng mắt và bằng miệng, thấy gì lạ cũng không tự đoán bừa.
Sang gật đầu và nhìn về phía cổng tam quan đang hiện ra sau hàng cây sao cao vút. Cổng có ba lối đi, lối giữa rộng nhất, hai lối bên hẹp hơn, mái ngói âm dương phủ rêu xanh ở những chỗ khuất nắng. Cột cổng bằng đá và gỗ đã cũ, nhiều chỗ sơn son thếp vàng đã mờ đi theo thời gian. Từ xa, anh chỉ thấy một khối đá lớn đứng sát bên lối giữa, cao hơn hẳn người thường, hình dáng dữ tợn khiến bước chân anh chậm lại.
Khi hai người tới gần, khối đá ấy hiện rõ là một pho tượng. Tượng Chằn Yeak đứng trên bệ đá ngay trước cổng tam quan, thân hình hộ pháp khổng lồ, vai nở, ngực rộng, hai chân trụ vững như cắm xuống nền đất. Đá sa thạch của tượng mang màu xanh lục sẫm, những chỗ đá cũ hơn chuyển sang sắc đen mun, bề mặt sần sùi vì mưa nắng ba trăm năm bào mòn. Rêu mỏng bám ở kẽ vai và dưới bệ, nhưng mặt tượng vẫn sạch, chứng tỏ người trong chùa quét dọn quanh tượng mỗi ngày.
Sang ngước lên nhìn khuôn mặt của tượng và bất giác nín thở một lúc. Đôi mắt của Chằn lồi hẳn ra ngoài, tròng mắt trợn ngược lên trên, ánh nhìn như đang quát vào khoảng không phía trước cổng. Miệng tượng há rộng, hai răng nanh nhọn hoắt mọc cong ngược lên trên, đầu nanh đâm thủng mép môi đá, tạo thành hai vết thủng sâu mà người tạc tượng đã cố ý để lại. Hình tướng ấy không giống bất kỳ pho tượng hiền lành nào Sang từng thấy trong chánh điện.
Tay phải của tượng nắm chặt một chiếc chày kim cang bằng đồng. Cán chày đã lên nước đồng sẫm, phần đầu chày có những đường gờ sắc, được giữ nguyên vẹn dù tượng đã đứng ngoài trời rất lâu. Tay trái của tượng chống xuống gần hông, các ngón tay đá to và thô, móng tay được chạm khắc rõ từng đường. Sang nhìn từ bệ lên tới đỉnh đầu, ước lượng tượng cao gấp đôi người thường, và cảm thấy mình nhỏ bé một cách lạ lùng khi đứng trong bóng của tượng.
Đen đứng bên cạnh, không vội giục anh đi tiếp. Ông nói đội thợ sẽ trùng tu toàn bộ cổng tam quan trong đợt này, từ mái ngói, cột kèo cho tới phần đá quanh bệ tượng. Phần việc gần tượng là phần khó nhất, vì đá cổ không được làm hư thêm dù chỉ một vết xước nhỏ. Ông chỉ tay vào những vết nứt chân chim trên thân cột và nói các vết ấy sẽ được ghi lại trước, rồi mới tính cách gia cố.
Tiếng dép chạm nền gạch vang lên từ phía sân chùa. Sư Cả Kim Muni bước ra, tuổi đã bảy mươi hai, dáng người gầy, lưng hơi khom, khoác y vàng đã bạc màu ở vai. Theo sau ông là bóng một nhà sư trẻ hơn đi thấp hơn nửa bước, nhưng Sư Cả khoát tay ra hiệu cho người ấy ở lại phía trong. Ông nhìn Đen trước, rồi nhìn Sang, ánh mắt chậm rãi mà sáng, không hề có vẻ dò xét khó chịu.
Đen chắp tay chào và giới thiệu Sang là thợ nề mới bổ sung vào đội, tay nghề vững, từng làm qua hai công trình đình chùa trong huyện. Sư Cả gật đầu, hỏi Sang đã từng làm việc sát tượng cổ bao giờ chưa. Sang thưa thật là chưa, anh chỉ từng ốp đá ở sân và sửa bậc thềm, chưa từng chạm tay vào phần mặt tượng. Sư Cả nghe xong không trách, chỉ nói chưa từng làm thì càng phải nghe kỹ lệ của chùa trước khi cầm dụng cụ.
Sư Cả dẫn hai người đi một vòng chậm quanh bệ tượng. Ông kể rằng chùa Đầm Chằn có từ ba trăm năm trước, cổng tam quan này cũng theo chùa mà đứng qua bao mùa mưa nắng. Tượng Chằn Yeak được tạc từ đá sa thạch nguyên khối, do thợ đời trước đưa từ xa về, dựng ở đây để gác cổng. Từ ngày tượng đứng ở cổng, người trong vùng quen gọi ngài là Chằn gác cổng, một vị Thần Hộ Pháp đã quy y, tình nguyện giữ cửa chùa và xua đuổi những điều xấu xa muốn lọt vào đất Phật.
Sang nghe tới đó thì nhìn lại đôi mắt trợn ngược của tượng. Anh hỏi khẽ rằng vì sao một vị hộ pháp đã quy y mà hình tướng vẫn dữ tợn tới mức trẻ con nhìn thấy phải khóc. Sư Cả mỉm cười hiền, nói hình tướng dữ là để dọa tà ma và kẻ có lòng xấu, còn với người ngay thẳng tới chùa thì ngài chỉ là người gác cổng nghiêm khắc. Ông nói thêm rằng tượng đã được khai quang điểm nhãn từ đời Sư Cả đầu tiên lập chùa, và từ đó tới nay vẫn đứng nguyên ở vị trí này.
Đen lấy trong túi áo ra một cuốn sổ nhỏ, ghi lại mấy lời dặn đầu tiên của Sư Cả bằng nét chữ to và nhanh. Ông nhắc Sang rằng trong đợt trùng tu này, mọi việc chạm tới tượng đều phải có sư chứng kiến, thợ không tự ý quyết định. Sang nghe rất rõ điều ấy, vì giọng của Đen khi nói về tượng khác hẳn giọng khi ông nói về mái ngói hay cột kèo. Trong giọng ấy có sự thận trọng của người đã từng chứng kiến thợ trẻ làm ẩu và phải trả giá bằng nhiều ngày làm lại.
Sư Cả đưa tay chỉ lên mái cổng, nơi mấy viên ngói đã xô lệch sau mùa mưa trước. Ông nói cổng tam quan là bộ mặt của chùa, phật tử và khách phương xa tới chùa đều đi qua cổng này trước tiên. Đợt trùng tu phải làm cho cổng vững lại, nhưng không được làm mất vẻ cũ của đá và gỗ đã theo chùa ba trăm năm. Cái gì còn giữ được thì giữ, cái gì hư quá mới thay, và thay bằng vật liệu gần với vật liệu cũ nhất có thể.
Sang đi vòng ra phía sau bệ tượng để nhìn phần đá khuất nắng. Ở đó, đá ẩm hơn, màu sẫm hơn, và có những vệt nước mưa cũ chạy dài từ vai tượng xuống lưng. Anh đưa tay ra gần bề mặt đá nhưng chưa chạm vào, chỉ cảm nhận hơi mát tỏa ra từ khối đá lớn. Cảm giác ấy làm anh nhớ tới những tảng đá ở bờ sông quê nhà, lạnh và nặng, như chứa trong mình một khoảng thời gian rất dài mà người thường không đo hết được.
Đen gọi anh quay lại phía trước để nghe Sư Cả chốt phần việc của ngày đầu. Sư Cả nói hôm nay đội chưa dựng giàn giáo, chỉ khảo sát, đo đạc và ghi chép tình trạng cổng và tượng. Ngày mai sư phó sẽ dẫn thợ đi đo kỹ từng phần, còn hôm nay Sang cứ nhìn cho quen mắt, nhớ cho kỹ hình tướng của tượng và vị trí của từng chi tiết. Ông dặn riêng rằng hai chiếc nanh cong ngược và chiếc chày đồng là hai chi tiết quan trọng nhất của tượng, thợ phải thuộc lòng trước khi bắt tay vào việc.
Sang gật đầu và mở cuốn sổ tay riêng của mình, vẽ phác lại mặt tượng bằng mấy nét chì đơn giản. Anh vẽ đôi mắt lồi, miệng há và hai chiếc nanh cong ngược đâm thủng mép môi, rồi ghi bên dưới dòng chữ về chất liệu đá sa thạch. Nét vẽ của anh còn vụng, nhưng hình tướng dữ tợn của Chằn hiện lên khá rõ trên trang giấy nhỏ. Đen nhìn qua vai anh, không chê, chỉ bảo ngày mai sẽ có số đo thật, không cần vẽ đẹp, chỉ cần nhớ đúng.
Buổi sáng trôi qua trong tiếng chim trên mái chùa và tiếng chổi quét sân đều đặn ở phía chánh điện. Sang theo Đen đi xem thêm phần chân cột, bậc thềm và hai lối đi bên của cổng tam quan. Chỗ nào đá nứt, chỗ nào gỗ mọt, Đen đều dừng lại chỉ cho anh thấy và nói cách đội sẽ xử lý trong những ngày tới. Sang ghi chép cẩn thận, thỉnh thoảng ngẩng lên nhìn tượng Chằn như để đối chiếu vị trí của mình với người gác cổng bằng đá.
Tới gần trưa, Sư Cả mời hai người vào hiên chánh điện uống nước trà. Trà trong chùa có vị chát nhẹ, uống vào thấy tỉnh người sau một buổi đi lại quanh cổng. Sư Cả hỏi Sang về gia đình, về cha anh là ông Thạch Văn Rith cũng làm thợ hồ trong đội. Sang thưa rằng cha anh sẽ tới cùng đội từ ngày mai, còn mẹ anh là phật tử quen của chùa, vẫn đi lễ ở đây từ nhiều năm trước. Nghe nhắc tới gia đình họ Thạch, Sư Cả gật đầu như đã nhớ ra, nói nhà ấy sống gần chùa, mấy đời đều có người góp công sửa sang đất chùa.
Sang hỏi thêm về việc quét dọn quanh bệ tượng trong những ngày đội làm việc ở cổng. Sư Cả nói mỗi sáng sư phó sẽ dọn khu vực bệ trước, thợ chỉ vào việc sau khi khu vực ấy đã sạch và khô. Lệ ấy nghe đơn giản, nhưng Sang hiểu rằng nó giúp thợ không trượt chân và không làm bẩn bề mặt đá cổ bằng bùn đất từ giày dép của mình.
Trước khi hai người ra về để chuẩn bị cho ngày làm việc chính thức, Sư Cả dẫn họ quay lại đứng trước tượng một lần nữa. Nắng trưa chiếu xiên qua tán cây, đổ bóng của tượng dài xuống nền sân gạch, che gần hết lối đi giữa của cổng. Sang đứng trong khoảng bóng ấy, ngẩng đầu nhìn lên khuôn mặt đá xanh lục sẫm, và nghe Sư Cả nói chậm rãi một câu mà anh nhớ mãi về sau. Sư Cả nói:
- Ngài gác cổng này lâu hơn tuổi cả làng cộng lại.