CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 2: Hai Răng Nanh Cong Ngược

Buổi chiều cùng ngày năm tháng chín, sân trước cổng tam quan chùa Đầm Chằn dịu nắng hơn hẳn buổi sáng. Sư phó Kim Sóc Khênh mang ra một cuộn thước dây,…

Nội dung chương

Buổi chiều cùng ngày năm tháng chín, sân trước cổng tam quan chùa Đầm Chằn dịu nắng hơn hẳn buổi sáng. Sư phó Kim Sóc Khênh mang ra một cuộn thước dây, một thước kẹp lớn và một xấp biểu mẫu đo đạc đã in sẵn các mục cần ghi. Ông ba mươi lăm tuổi, dáng người gọn, nói năng từ tốn, tay lúc nào cũng giữ một cây bút chì ngắn sau vành tai. Nhiệm vụ của buổi chiều là đo toàn bộ pho tượng Chằn trước khi đội thợ dựng giàn giáo quanh cổng.

Cùng đi với Khênh có Thạch Văn Sang và thợ phụ Kiên Văn Tài. Tài mới hai mươi tuổi, người dong dỏng, hay cười, nhưng khi cầm thước thì rất cẩn thận vì sợ ghi sai số cho cả đội. Em gái của Sang là Thạch Thị Na cũng có mặt ở sân, ôm theo cuốn nhật ký công trình bìa cứng của chùa. Na hai mươi ba tuổi, chữ viết rõ ràng, được Sư Cả giao việc ghi chép mọi số đo và diễn biến của đợt trùng tu vào cuốn sổ chung.

Khênh chia buổi đo thành ba phần rõ ràng để mọi người không làm chồng chéo lên nhau. Phần đầu đo chiều cao và chiều rộng của tượng cùng bệ đá. Phần giữa đo chiếc chày kim cang bằng đồng trong tay tượng. Phần cuối mới đo kỹ hai chiếc nanh đá cong ngược, vì đó là chi tiết nhỏ nhất và dễ ghi nhầm nhất nếu thợ vội vàng. Sang nghe cách chia việc ấy thì thầm phục, vì nó giống cách một người thợ giỏi chia một bức tường lớn thành từng hàng gạch nhỏ.

Sang đặt túi đồ nghề riêng của mình xuống một góc sân khô ráo, cách xa bệ tượng. Túi của anh làm bằng vải bạt dày, bên trong chia thành nhiều ngăn nhỏ đựng bay, búa, đục, thước và cuộn dây dọi. Trước khi bước tới gần tượng, anh kéo khóa túi lại cẩn thận, rồi còn vòng thêm một sợi dây nhỏ quanh quai xách. Tài nhìn thấy thì cười, hỏi sao anh giữ túi kỹ như giữ tiền. Sang chỉ đáp gọn rằng đồ nghề mất một món là mất nửa ngày công, nên anh quen khóa lại ở mọi công trình.

Khênh không bình luận gì về chiếc túi, ông chỉ ra hiệu cho hai người bắt đầu từ bệ tượng. Tài giữ đầu thước ở mép bệ bên phải, Sang đi vòng sang bên trái kéo thước căng qua mặt trước. Na ngồi trên chiếc ghế thấp gần đó, mở sổ, ghi con số đầu tiên bằng mực xanh, rồi đọc lại thành tiếng để Khênh kiểm tra. Cách làm việc chậm rãi ấy khiến buổi đo không nhanh, nhưng không một con số nào phải ghi lại lần thứ hai.

Chiều cao của tượng từ mặt bệ tới đỉnh đầu được đo hai lần theo yêu cầu của Khênh. Lần đầu Tài giữ thước hơi nghiêng nên số đo lệch đi một khoảng nhỏ. Khênh phát hiện ngay, yêu cầu thả thước ra và đo lại từ đầu, đồng thời nhắc rằng số đo của tượng cổ phải thẳng tuyệt đối, vì sau này đối chiếu lại sẽ không còn cơ hội sửa sai nếu giàn giáo đã che khuất mặt tượng. Sang nghe lời nhắc ấy và tự ghi vào đầu như một bài học riêng cho mình.

Tới phần chày kim cang, Khênh cho phép Sang lại gần hơn một bước để nhìn rõ cán chày. Cán chày bằng đồng thau đã sẫm màu, bề mặt có những vết xước rất nhỏ do thời gian để lại. Sang đo chiều dài cán, vòng tay quanh phần giữa cán để ước lượng độ dày, rồi báo số cho Na ghi vào sổ. Anh nhận ra chiếc chày trong tay tượng nặng về hình khối hơn là về chi tiết trang trí, đúng với vai trò của một pháp khí dùng để trấn giữ cửa chùa.

Phần đo hai chiếc nanh là phần khiến cả nhóm im lặng lâu nhất. Khênh bắc một chiếc thang gỗ thấp sát bệ tượng, tự mình leo lên trước để kiểm tra độ vững, rồi mới cho Sang leo lên đứng ở bậc dưới quan sát. Từ khoảng cách gần, hai chiếc nanh đá hiện ra rõ hơn nhiều so với khi nhìn từ dưới sân. Mỗi chiếc nanh mọc từ hàm dưới, cong ngược lên trên theo một đường vòng cung, đầu nanh nhọn đâm thẳng vào phần mép môi đá phía trên.

Sang nhìn kỹ và thấy hai chiếc nanh không hoàn toàn bằng nhau. Chiếc nanh bên trái dài hơn chiếc nanh bên phải một đốt ngón tay, đường cong của nó cũng gắt hơn một chút ở đoạn gần đầu nanh. Chiếc nanh bên phải ngắn hơn, cong mềm hơn, đầu nanh chạm vào mép môi ở một điểm nông hơn. Khênh nói sự chênh lệch ấy là dấu tay của người thợ đời trước, không phải lỗi hư hỏng, và nhật ký phải ghi đúng sự chênh lệch ấy chứ không được làm tròn cho đều.

Na ghi vào sổ dòng mô tả về hai chiếc nanh bằng chữ viết nắn nót. Cô ghi chất liệu là đá sa thạch cùng khối với thân tượng, màu đá ở phần nanh sáng hơn ở phần vai một chút vì ít bám rêu hơn. Cô cũng ghi thêm vị trí đầu nanh đâm vào mép môi ở cả hai bên, kèm theo lời chú thích rằng cả hai đầu nanh đều còn nguyên vẹn, không nứt, không mẻ tính tới ngày đo. Khênh đứng bên cạnh đọc lại từng dòng, gật đầu, rồi ký tên vào cuối trang đo của buổi chiều.

Tài thu thước dây lại thành cuộn tròn, vừa thu vừa hỏi Khênh rằng ngày mai dựng giàn giáo thì khoảng cách từ giàn tới mặt tượng để bao nhiêu là vừa. Khênh đáp giàn phải cách mặt tượng một khoảng đủ cho thợ đứng làm việc ở phần cột và mái, nhưng không được kê sát vào mặt ngài. Ông nói phần đá quanh tượng đã yếu theo tuổi, một cú tì tay mạnh hay một thanh giàn dựng lệch cũng đủ để lại dấu vết không sửa được.

Sang leo xuống khỏi thang, quay lại đứng ở khoảng sân trước tượng để nhìn toàn cảnh một lần nữa. Sau buổi đo, pho tượng trong mắt anh không còn chỉ là một khối đá dữ tợn. Nó đã trở thành một tập hợp những con số, những đường cong và những chi tiết mà anh phải thuộc lòng nếu muốn làm việc an toàn quanh cổng trong nhiều ngày tới. Anh mở sổ tay riêng, chép lại số đo của hai chiếc nanh và gạch chân dòng ghi về chiếc nanh bên trái dài hơn.

Khênh gấp xấp biểu mẫu lại, kẹp vào bìa sổ của Na, rồi dặn cả nhóm về việc bảo quản nhật ký. Ông nói cuốn sổ này là hồ sơ của chùa, không phải sổ riêng của đội thợ, nên mọi người ghi gì vào đó cũng phải ghi cho đúng sự thật. Sau này có ai hỏi lại tình trạng tượng trước khi trùng tu, cuốn sổ sẽ là bằng chứng rõ ràng nhất. Na ôm cuốn sổ vào ngực, gật đầu với vẻ nghiêm túc hơn hẳn tuổi của cô.

Sau khi đo xong phần tượng, Khênh dẫn hai người đi đo thêm phần bệ và bậc thềm phía trước. Bệ đá gồm ba cấp, cấp dưới cùng rộng nhất, hai cấp trên thu hẹp dần và nâng pho tượng lên cao hơn mặt sân gần một mét. Sang quỳ xuống ngang tầm cấp bệ thứ hai, nhìn dọc theo mép đá để kiểm tra độ phẳng. Anh phát hiện một đường nứt rất mảnh chạy xiên qua góc bệ phía trái, dài chừng một gang tay, bề mặt nứt đã sẫm màu như phần đá xung quanh.

Khênh cúi xuống xem đường nứt cùng anh, lấy đầu bút chì gõ nhẹ lên hai phía của vết nứt để nghe tiếng đá. Tiếng gõ ở hai phía gần như giống nhau, không có khoảng rỗng rõ ràng ở phía dưới. Ông kết luận vết nứt này đã cũ, có thể đã xuất hiện từ nhiều năm trước, và yêu cầu Na ghi thêm một mục riêng về nó trong nhật ký. Ông nói những vết cũ phải được phân biệt rõ với vết mới, để sau đợt trùng tu không ai nhầm lẫn trách nhiệm thuộc về ai.

Tài tranh thủ lúc ấy đo chiều rộng của lối đi giữa cổng tam quan. Cậu đi đi lại lại hai lần, một lần kéo thước sát mặt đất, một lần giơ thước ngang tầm thắt lưng để đối chiếu. Hai số đo chênh nhau rất ít, chứng tỏ hai hàng cột cổng vẫn đứng thẳng, chưa bị nghiêng theo thời gian. Khênh nghe Tài báo số thì gật đầu hài lòng, nói phần cột còn tốt hơn ông dự đoán, đội sẽ đỡ mất công gia cố ở phần này và có thêm thời gian cho phần mái.

Sang quay lại chuyện chiếc thang gỗ vừa dùng. Anh để ý thấy một chân thang hơi lung lay khi người đứng ở bậc cao nhất dịch chuyển trọng lượng. Anh nói điều ấy với Khênh ngay, không đợi tới khi có người khác leo lên. Khênh thử lại bằng cách tự mình đứng lên bậc cao và nhún nhẹ, xác nhận chân thang đúng là có độ rơ nhỏ. Ông quyết định cho thợ mộc của chùa chêm lại chân thang ngay trong tối nay, và ghi việc ấy vào cuối trang nhật ký như một việc cần làm trước khi dựng giàn giáo.

Na lật lại những trang vừa ghi, đọc thầm một lượt để soát lỗi chính tả trong các thuật ngữ riêng. Cô dừng lại ở dòng ghi về chày kim cang, hỏi Khênh nên viết là chày đồng hay chày kim cang bằng đồng cho đúng. Khênh đáp phải viết đầy đủ là chày kim cang bằng đồng, vì trong chánh điện còn có một chiếc chày gỗ nhỏ dùng để gõ theo nhịp tụng kinh, hai vật hoàn toàn khác nhau và không được ghi lẫn. Na sửa lại dòng chữ ấy ngay, gạch một đường mảnh dưới phần vừa sửa để người đọc sau biết đó là chỗ đã hiệu đính.

Sang nghe cuộc trao đổi ấy thì càng hiểu vì sao Sư Cả giao việc ghi sổ cho Na chứ không giao cho một thợ trong đội. Thợ quen ghi nhanh cho xong việc của mình, còn Na ghi chậm mà chắc, mỗi con số đều có người đọc lại. Anh tự nhủ trong những ngày tới, khi tới lượt mình báo số đo hay báo tình trạng đá, anh cũng phải nói chậm và rõ như cách Tài vừa làm, để người ghi sổ không phải đoán ý của người nói.

Khênh thu dọn biểu mẫu xong thì dẫn cả nhóm đi một vòng quanh chân cổng để chọn vị trí đặt vật liệu cho ngày mai. Ông chỉ một khoảng sân lát gạch ở phía đông, nói cát và đá thay thế sẽ tập kết ở đó, cách xa bệ tượng để bụi không bay thẳng vào mặt đá. Ông cũng chỉ một lối đi riêng cho thợ bê vật liệu, tách hẳn khỏi lối đi của phật tử vào lễ, để hai bên không va chạm nhau trong những ngày cổng đông người.

Trời ngả về chiều muộn, tiếng chuông chùa từ phía chánh điện vang lên chậm rãi. Sang nhấc túi đồ nghề lên vai, kiểm tra lại khóa túi một lần nữa theo thói quen, rồi đi theo Khênh và Tài về phía nhà khách để cất dụng cụ đo. Trước khi rời sân, Khênh dừng lại ở bậc thềm, quay sang nhìn Sang và Tài, nói một câu dặn dò mà giọng ông hạ thấp hơn hẳn lúc đo đạc. Ông nói:

- Phần mặt ngài, tay thợ không được tự ý chạm vào.

Chương khác

Xem thêm