CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 4: Lễ Chiều Trong Chánh Điện
Chiều ngày sáu tháng chín, sau một ngày làm việc ở cổng tam quan, Thạch Văn Sang về nhà tắm rửa, thay bộ quần áo sạch, rồi cùng gia đình quay lại chùa…
Nội dung chương
Chiều ngày sáu tháng chín, sau một ngày làm việc ở cổng tam quan, Thạch Văn Sang về nhà tắm rửa, thay bộ quần áo sạch, rồi cùng gia đình quay lại chùa Đầm Chằn dự buổi lễ chiều trong chánh điện. Đi cùng anh có mẹ là Thạch Thị Sa Rây, cha là Thạch Văn Rith và em gái Thạch Thị Na. Bốn người đi bộ qua con đường làng quen thuộc, vừa đi vừa tránh những vũng nước nhỏ còn đọng lại sau cơn mưa đêm trước.
Bà Sa Rây năm nay năm mươi bốn tuổi, tóc đã điểm bạc ở hai bên thái dương, dáng đi nhanh nhẹn dù tuổi không còn trẻ. Bà là phật tử của chùa từ nhiều năm, thuộc gần hết các buổi lễ lớn nhỏ trong năm của chùa. Trên tay bà là một chiếc khăn sạch gấp gọn và một bó nhang thơm bà mua từ sáng ở chợ xã. Ông Rith đi bên cạnh bà, ít nói như thường lệ, tay xách theo một chiếc đèn pin nhỏ để soi đường khi gia đình ra về lúc trời tối.
Chánh điện của chùa vào buổi chiều mang một vẻ trầm mặc khác hẳn sân cổng buổi sáng. Bên trong gian thờ chính, những cây nến cháy đều, ánh lửa nhỏ phản chiếu lên các pho tượng và lên những mảng tường đã cũ. Mùi trầm hương lan nhẹ trong không khí, không nồng gắt, chỉ đủ để người bước vào tự động hạ thấp giọng nói của mình. Sang đã vào chánh điện nhiều lần từ nhỏ, nhưng hôm nay anh bước vào với tư cách một người thợ đang làm việc ngay ngoài cổng chùa, cảm giác vì thế trang trọng hơn hẳn.
Gia đình họ Thạch ngồi vào một góc quen thuộc ở phía bên phải gian thờ. Bà Sa Rây trải khăn, đặt bó nhang xuống trước mặt, rồi ra hiệu cho hai anh em Sang ngồi ngay ngắn lại. Na ngồi cạnh mẹ, tay giữ cuốn sổ nhỏ ghi chép riêng của cô ngoài cuốn nhật ký công trình của chùa. Ông Rith ngồi ở phía ngoài cùng, lưng thẳng, hai tay đặt lên đầu gối, mắt nhìn về phía bàn thờ chính với vẻ kính cẩn của một người đã quen với đất chùa từ thời còn trẻ.
Buổi lễ bắt đầu bằng tiếng chuông nhỏ và nhịp gõ đều của chiếc chày gỗ trong tay sư phó. Các sư trong chùa tụng kinh Phạn thành một dàn giọng trầm hòa vào nhau, âm thanh lan khắp gian chánh điện rồi vọng nhẹ ra ngoài hiên. Sang ngồi yên lắng nghe, dù không hiểu hết nghĩa của từng câu kinh, anh vẫn nhận ra đoạn kinh này có phần giống đoạn Sư Cả tụng ngắn vào buổi sáng ở cổng, Chỉ khác là ở đây nó được tụng dài hơn, đầy đủ hơn. Buổi kinh còn có đoạn hồi hướng công đức ở cuối buổi.
Bà Sa Rây khẽ nghiêng người sang phía Sang trong một khoảng lặng ngắn giữa hai đoạn kinh. Bà dặn con bằng giọng thì thầm vừa đủ cho hai mẹ con nghe thấy. Bà nói làm việc ở chùa thì tay phải sạch và miệng phải thật, có chuyện gì cũng phải thưa với sư trước, đừng tự ý giấu giếm điều gì trong lòng. Lời dặn ấy nghe qua tưởng là lời dặn chung chung của một người mẹ, nhưng Sang nghe xong thì im lặng rất lâu, vì anh hiểu mẹ đang nói đúng vào tính cách của mình.
Sang là người làm việc chăm chỉ, nhưng anh có thói quen nhận hết lỗi về mình và ít khi mở miệng phân trần khi có sự cố. Ở những công trình trước, đã có lần anh làm thay phần việc của người khác rồi bị hiểu lầm là người gây ra lỗi. Mẹ anh biết rõ thói quen ấy, nên mỗi lần anh nhận một công trình mới ở nơi trang nghiêm, bà đều nhắc lại cùng một ý bằng những lời khác nhau. Lần này, lời nhắc vang lên ngay trong chánh điện, dưới ánh nến và tiếng kinh, khiến nó nặng hơn hẳn những lần trước.
Ông Rith ngồi phía ngoài, dường như nghe được một phần lời dặn của vợ, nhưng ông không xen vào ngay. Tới khi buổi kinh đi vào đoạn cuối, ông mới nói khẽ một câu ngắn gọn, đúng với tính ít lời của ông từ trước tới nay. Ông nói nhà này sống nhờ cổng chùa đã mấy đời, từ đời ông nội của Sang tới đời cha con ông, người họ Thạch nào cũng từng góp công vào việc sửa sang đất chùa. Vì vậy, làm việc ở cổng chùa không chỉ là làm thuê lấy tiền công, mà còn là giữ gìn một mối duyên lâu dài của gia đình với ngôi chùa này.
Sang gật đầu với cha, mắt vẫn nhìn về phía trước. Anh nghĩ tới pho tượng Chằn ở ngoài cổng, tới hai chiếc nanh cong ngược anh vừa đo chiều hôm trước, và tới lời dặn của sư phó về việc không tự ý chạm vào mặt tượng. Tất cả những điều ấy, cộng với lời dặn của mẹ và câu nói của cha, dệt thành một sợi dây vô hình buộc anh vào đợt trùng tu này chặt hơn bất kỳ hợp đồng giấy tờ nào. Anh tự hứa sẽ làm việc cẩn thận gấp đôi bình thường trong suốt mười chín ngày còn lại.
Na ngồi bên cạnh mẹ, tranh thủ lúc mọi người nghỉ giữa hai thời kinh để ghi vào sổ nhỏ mấy dòng về buổi lễ chiều. Cô ghi tên những người trong gia đình có mặt, ghi giờ bắt đầu buổi lễ và ghi lại ý chính của đoạn kinh hồi hướng theo lời giải thích ngắn gọn của một vị sư già ngồi gần đó. Sang liếc qua trang sổ của em gái, thấy chữ của cô vẫn đều và rõ như trong nhật ký công trình, và anh chợt thấy yên tâm vì có một người trong nhà giữ thói quen ghi chép mọi việc một cách trung thực như vậy.
Buổi lễ kết thúc khi trời bên ngoài đã tối hẳn. Các phật tử lần lượt đứng dậy, chắp tay lạy rồi ra về theo lối cửa bên của chánh điện để tránh làm ồn ở gian thờ chính. Gia đình họ Thạch ở lại sau cùng ít phút, giúp một bà cụ phật tử thu dọn những chiếc đệm ngồi đã xô lệch trong lúc tụng kinh. Bà Sa Rây làm việc ấy một cách tự nhiên, như đã làm hàng trăm lần trước đây, và Sang cùng Na cũng làm theo mẹ mà không cần ai nhắc.
Trên đường về nhà, ông Rith bật đèn pin soi đoạn đường tối nhất qua hàng dừa nước. Ánh đèn nhỏ chỉ đủ sáng cho bốn người bước nối tiếp nhau, nhưng không ai trong gia đình tỏ ra vội vã. Bà Sa Rây đi giữa hai anh em, thỉnh thoảng quay sang hỏi Na về cuốn nhật ký công trình, hỏi Sang về phần việc ngày mai ở cổng. Sang đáp rằng ngày mai đội sẽ nghe Sư Cả kể thêm về nguồn gốc của tượng và chùa, vì Na cần ghi phần ấy vào phần mở đầu của nhật ký.
Trước khi rời chánh điện, Sang còn nán lại nhìn kỹ những pho tượng nhỏ đặt dọc hai bên gian thờ. Nhiều pho tượng đã được dát lại vàng ở phần vai và phần đế trong những đợt lễ trước, lớp vàng mỏng ánh lên dưới ánh nến thành những vệt sáng ấm. Anh nhớ tới lời Khênh nói về việc chùa giữ vàng lá trong kho cho các việc dát tượng, và tự hỏi những gói vàng ấy sẽ được dùng vào buổi lễ nào trong đợt trùng tu này. Ý nghĩ ấy lướt qua rất nhanh, vì mẹ anh đã đứng dậy và ra hiệu cho cả nhà chuẩn bị ra về.
Ông Rith trên đường về kể thêm một chuyện cũ mà Sang chưa từng nghe cha kể trọn vẹn bao giờ. Ngày ông còn trẻ, ông từng theo ông nội của Sang lên chùa lợp lại một góc mái chánh điện sau một trận bão lớn. Hôm ấy mưa chưa dứt hẳn, mái còn trơn, ông nội vẫn bắt cả nhóm thợ phải dừng tay khi chuông lễ chiều vang lên, dù phần mái mới lợp được một nửa. Ông nội nói thợ có thể làm bù vào sáng hôm sau, nhưng không ai được làm ồn trên mái trong giờ tụng kinh của chùa. Ông Rith kể xong thì kết luận ngắn gọn rằng lệ ấy tới nay vẫn còn nguyên, và đội của Đen cũng đang giữ đúng lệ ấy ở cổng tam quan.
Na nghe cha kể thì hỏi thêm về những người họ Thạch từng làm việc ở chùa mà cô chưa kịp ghi vào sổ gia đình. Bà Sa Rây đáp thay chồng, kể tên từng người theo thứ tự từ đời trước tới đời này, kèm theo phần việc mỗi người từng làm ở chùa. Có người đắp nền, có người sửa bậc thềm, có người chỉ góp mấy ngày công khiêng đá trong một đợt sửa tường bao. Sang nghe mẹ kể mới biết mối duyên của nhà mình với ngôi chùa này dài và sâu hơn anh tưởng rất nhiều, và phần việc của anh ở cổng lần này chỉ là một đoạn tiếp nối nhỏ trong mối duyên ấy.
Đoạn đường qua cầu ván nhỏ bắc qua con mương trước ngõ nhà là đoạn tối nhất trong cả quãng đường về. Ông Rith đi đầu, giơ đèn pin cao hơn một chút để ánh sáng phủ rộng ra cho cả nhà cùng thấy mặt cầu. Tấm ván giữa cầu đã mục ở một góc, bước lên nghe tiếng kêu nhẹ dưới chân. Sang đi sau cùng, đưa tay ra giữ lấy tay vịn tre, và nhắc Na bước lệch sang phía ván còn chắc. Việc nhỏ ấy diễn ra trong im lặng, nhưng nó cho thấy thói quen chăm sóc người thân đã thành phản xạ tự nhiên trong gia đình này.
Về tới nhà, Sang ngồi ở bậc cửa một lúc lâu trước khi vào ngủ. Tiếng kinh chiều dường như vẫn còn vang nhẹ trong đầu anh, hòa với tiếng ếch kêu ngoài ruộng sau nhà. Anh lấy cuốn sổ tay riêng ra, đọc lại dòng hạn chót anh ghi buổi sáng, rồi ghi thêm bên dưới một dòng mới về lời dặn của mẹ trong chánh điện. Anh ghi chậm rãi, từng chữ một, như sợ ghi thiếu một ý nào quan trọng trong lời dặn ngắn gọn mà mẹ vừa nói với anh tối nay. Bà Sa Rây từ trong nhà nhìn ra, thấy con trai còn ngồi ở bậc cửa thì gọi vào, và trước khi Sang đứng dậy, bà nói thêm một câu khiến anh dừng hẳn lại. Bà nói:
- Ở đất chùa, giấu một chuyện nhỏ cũng nặng như mang đá.