CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 7: Kho Vật Liệu Sau Chánh Điện

Ngày tám tháng chín, Thạch Văn Sang được Sơn Văn Đen phân công vào kho vật liệu sau chánh điện chùa Đầm Chằn để kiểm kê toàn bộ vật liệu phục vụ đợt…

Nội dung chương

Ngày tám tháng chín, Thạch Văn Sang được Sơn Văn Đen phân công vào kho vật liệu sau chánh điện chùa Đầm Chằn để kiểm kê toàn bộ vật liệu phục vụ đợt trùng tu. Người dẫn anh vào kho là bà Danh Thị Út, phật tử già đã giữ kho của chùa nhiều năm. Bà sáu mươi chín tuổi, tóc bạc trắng búi gọn sau đầu, mắt còn rất tinh, tay cầm một chùm chìa khóa lớn và một cuốn sổ kho bìa vải đã cũ ở các góc.

Kho vật liệu nằm ngay sau chánh điện, là một gian nhà thấp lợp ngói, nền lát gạch tàu, cửa gỗ dày có hai lớp khóa. Bên trong kho mát và tối hơn bên ngoài sân nắng, mùi vôi, mùi gỗ và mùi sáp ong thoang thoảng hòa vào nhau thành một thứ mùi riêng mà Sang ngửi thấy ngay khi bước qua ngưỡng cửa. Bà Út bật một bóng đèn nhỏ treo giữa gian, ánh sáng vàng phủ xuống những dãy bao vôi, đống cát đóng bao và những tấm đá thay thế xếp dọc theo tường.

Bà Út dẫn Sang đi từ đầu kho tới cuối kho theo đúng thứ tự bà vẫn kiểm kê mỗi tháng. Đầu kho là khu vực vôi bột đóng bao, mỗi bao đều ghi ngày nhập bằng phấn trắng trên mặt bao. Giữa kho là cát đã sàng, đựng trong những bao tải miệng buộc chặt để tránh ẩm. Cuối kho, ở vị trí khô ráo nhất và cao nhất, là một chiếc kệ gỗ nhiều ngăn, nơi chùa cất những vật liệu quý và ít dùng tới, tách hẳn khỏi khu vực vật liệu xây dựng thông thường của đội thợ.

Sang ghi chép theo lời bà Út đọc, tay viết liên tục vào cuốn sổ kiểm kê tạm của đội. Anh ghi số bao vôi còn nguyên, số bao đã mở dùng dở, lượng cát ước tính theo số bao, và số tấm đá thay thế còn lành lặn đủ tiêu chuẩn đưa lên cổng. Đen đứng ở cửa kho, thỉnh thoảng nhắc Sang ghi rõ cả tình trạng của từng loại vật liệu, vì số lượng đủ mà chất lượng kém thì cũng coi như thiếu khi công việc đang chạy gấp theo hạn rằm.

Tới ngăn kệ cuối kho, bà Út dừng lại lâu hơn hẳn. Bà lấy xuống một chiếc hũ sành miệng rộng, thân hũ phình tròn, nắp đậy bằng một mảnh gỗ bọc vải sạch. Bà mở nắp hũ cho Sang nhìn vào bên trong. Trong hũ là một khối sáp ong rừng màu hổ phách, bề mặt sáp mịn và hơi bóng, tỏa ra mùi thơm ngọt nhẹ rất riêng. Bà nói đây là sáp ong rừng chùa giữ từ lâu, chuyên dùng để bảo dưỡng các chỗ đá nhỏ bị mẻ trên tượng và trên các chi tiết đá cổ của chùa.

Sang cúi xuống nhìn khối sáp trong hũ, ngạc nhiên vì một vật liệu xây dựng lại được cất giữ cẩn thận như một vật lễ. Bà Út giải thích sáp ong rừng không dùng như vữa hay xi măng. Muốn dùng, phải nấu khối sáp với nước tịnh thủy của chùa cho tới khi sáp chảy đều và quyện hẳn vào nước, rồi mới dùng hỗn hợp ấy để gắn và bịt những chỗ đá mẻ nhỏ. Bà nhấn mạnh hai chữ nấu cùng tịnh thủy, nói thiếu bước ấy thì sáp không bám được vào đá cổ theo cách chùa vẫn làm từ xưa tới nay.

Bà Út mở cuốn sổ kho của mình tới trang ghi về hũ sáp. Trang sổ ghi rõ ngày hũ sáp được đưa vào kho, trọng lượng ban đầu, và từng lần lấy ra dùng trong nhiều năm qua, mỗi lần lấy đều có ghi lượng lấy, việc dùng và chữ ký của chính bà ở cuối dòng. Sang nhìn những dòng chữ đều đặn kéo dài qua nhiều trang, hiểu ra vì sao Sư Cả tin tưởng giao kho cho một mình bà giữ. Ở chùa này, ngay cả một hũ sáp ong cũng có một cuốn sổ đời riêng đi kèm, không ai được lấy ra dùng một cách tùy tiện.

Đen bước vào kho, đứng sau lưng Sang, nhìn qua trang sổ rồi hỏi bà Út rằng lượng sáp còn lại có đủ cho những chỗ đá mẻ dự kiến ở cổng trong đợt này hay không. Bà Út đáp lượng sáp còn hơn nửa hũ, thừa sức cho các việc bảo dưỡng nhỏ ở bệ tượng và chân cột, vì mỗi lần dùng chỉ lấy ra một lượng rất ít. Bà nói thêm rằng sáp ong rừng ngày càng khó tìm, người làng đi rừng mang về dâng chùa cũng ít dần, nên chùa giữ hũ sáp này như giữ một phần vốn liếng quý của đất chùa.

Sang được bà Út cho cầm thử chiếc hũ khi đã đậy nắp lại. Hũ sành nặng hơn anh tưởng, sức nặng ấy phần lớn đến từ thành hũ dày chứ không chỉ từ khối sáp bên trong. Anh đặt hũ trở lại đúng vị trí cũ trên kệ, ngay ngắn giữa hai vạch phấn bà Út đã kẻ sẵn để đánh dấu vị trí cất giữ. Bà nhìn anh đặt hũ, gật đầu hài lòng, rồi ghi vào sổ kho dòng kiểm kê của ngày hôm nay, ghi rõ người cùng kiểm kê là thợ Thạch Văn Sang của đội trùng tu.

Rời ngăn kệ cuối kho, bà Út dẫn Sang xem thêm khu vực cất giữ dụng cụ lễ và vật liệu dát tượng ở một góc riêng gần cửa. Ở đó có những hộp gỗ nhỏ, những gói vải sạch và một chiếc cân tiểu ly dùng để cân các vật phẩm mỏng nhẹ. Bà nói khu vực này bà sẽ kiểm kê cùng Na vào buổi chiều, vì nó liên quan tới đồ dâng lễ của phật tử, cần có thêm một người ghi chép và ký xác nhận cùng bà. Sang nghe vậy thì biết buổi kiểm kê hôm nay của mình chỉ là phần đầu của một công việc lớn hơn nhiều.

Trong lúc kiểm kê khu vực đá thay thế, Sang phát hiện hai tấm đá ở cuối dãy có vết rạn ngầm chạy dọc theo thớ đá. Anh gõ nhẹ lên mặt đá, nghe tiếng kêu đục hơn hẳn những tấm lành lặn bên cạnh, rồi gọi bà Út và Đen tới xem cùng. Đen xem xét một lúc, quyết định đánh dấu phấn đỏ lên hai tấm ấy và ghi vào danh sách loại ra, không đưa lên cổng trong bất kỳ trường hợp nào. Ông nói đá thay thế mà bản thân nó đã rạn thì đưa lên cao chỉ tổ gây thêm việc cho đội và gây nguy hiểm cho người đứng ở phía dưới.

Bà Út ghi việc loại đá vào sổ kho ngay tại chỗ, ghi rõ số thứ tự của hai tấm, vị trí xếp trong kho và lý do loại ra là rạn ngầm theo thớ. Bà nói sổ kho phải ghi cả những thứ không dùng được, vì nếu chỉ ghi những thứ dùng được thì tới lúc kiểm kê năm sau, không ai giải thích nổi vì sao tổng số đá trong kho lại lệch đi so với sổ nhập ban đầu. Sang nghe bà nói thì liên tưởng tới cách Na ghi nhật ký công trình ngoài cổng, và nhận ra cả chùa này vận hành bằng một thói quen chung là ghi lại mọi việc một cách trung thực, kể cả những việc không vui.

Sang hỏi bà Út về nguồn gốc của những tổ ong rừng làm nên khối sáp trong hũ. Bà kể sáp được lấy từ những tổ ong rừng ở vùng tràm phía xa, do người làng đi rừng mang về dâng chùa sau khi đã lấy mật, phần sáp còn lại được nấu sơ, lọc sạch tạp chất rồi mới đổ vào hũ sành cất giữ. Mỗi mùa, lượng sáp mang về không nhiều, có năm chỉ được một khối nhỏ bằng nắm tay người lớn. Vì vậy, hũ sáp trong kho là kết quả tích lũy của nhiều năm, nhiều mùa rừng, và nhiều tấm lòng của người làng quanh vùng.

Đen nghe bà kể thì xen vào một ý thực tế hơn. Ông nói với Sang một điều quan trọng về đợt trùng tu này. Nếu đội cần dùng tới sáp ong cho những chỗ đá mẻ nhỏ ở bệ tượng, thủ tục phải đi qua bà Út và sư phó. Không ai trong đội được tự ý vào kho lấy sáp như lấy vôi hay lấy cát. Sang gật đầu, ghi thêm một dòng riêng vào sổ kiểm kê tạm về quy tắc lấy sáp, rồi đọc lại cho bà Út nghe để bà xác nhận anh đã ghi đúng ý của người giữ kho.

Bà Út dẫn Sang ra xem thêm chiếc tủ gỗ thấp đặt sát tường phía cửa kho, nơi cất những vật phẩm lễ nhẹ và dễ hư hỏng vì ẩm. Bà mở hé một ngăn tủ cho anh nhìn vào, bên trong là những gói vải sạch xếp ngay ngắn và mấy chiếc hộp gỗ nhỏ có ghi nhãn bằng chữ viết tay. Bà nói phần này để dành cho buổi kiểm kê chiều cùng Na, nhưng bà muốn Sang biết vị trí của nó, để trong những ngày tới nếu đội cần tìm bà vì việc kho, anh biết bà thường ở khu vực nào trong kho vào buổi chiều.

Sang đi một vòng cuối quanh kho trước khi ra cửa, cố ghi nhớ vị trí của từng khu vực vật liệu. Anh ghi nhớ khu vôi ở đầu kho, khu cát ở giữa kho, khu đá thay thế dọc tường bên trái, ngăn kệ sáp ong ở cuối kho và tủ vật phẩm lễ ở gần cửa. Cách sắp xếp ấy không hề ngẫu nhiên, nó phản ánh tần suất sử dụng và mức độ quý hiếm của từng loại vật liệu, thứ dùng hằng ngày để gần cửa, thứ quý hiếm để sâu nhất và cao nhất. Anh thầm nghĩ một người giữ kho giỏi cũng giống một người thợ giỏi, đều phải thuộc lòng vị trí của mọi thứ mình phụ trách.

Buổi kiểm kê kết thúc khi nắng đã lên cao ngoài sân. Sang tổng hợp lại các con số, đọc lại cho bà Út và Đen cùng nghe để đối chiếu trước khi ghi vào nhật ký công trình. Đen kết luận vật liệu chính cho phần ngoài cổng đã đủ, chỉ cần bổ sung thêm một ít đá thay thế cỡ nhỏ trong tuần tới. Bà Út khóa cửa kho lại bằng hai lớp khóa, tra chìa vào chùm chìa khóa lớn, rồi quay sang nhìn khối kệ cuối kho qua khe cửa vừa khép. Trước khi rời kho hẳn, bà nói với Sang một câu đầy tự hào về hũ sáp vừa kiểm kê cùng anh. Bà nói:

- Hũ sáp này quý hơn vàng trong kho này, vì là của rừng gửi cho chùa Đầm Chằn.

Chương khác

Xem thêm