CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 5: Dạ Xoa Đầm Lầy Ngày Xưa

Sáng ngày bảy tháng chín, trong giờ nghỉ giữa buổi làm việc ở cổng tam quan, Sư Cả Kim Muni ngồi xuống chiếc ghế gỗ đặt dưới bóng cây sao trước sân chùa…

Nội dung chương

Sáng ngày bảy tháng chín, trong giờ nghỉ giữa buổi làm việc ở cổng tam quan, Sư Cả Kim Muni ngồi xuống chiếc ghế gỗ đặt dưới bóng cây sao trước sân chùa Đầm Chằn. Bên cạnh ông, Thạch Thị Na mở cuốn nhật ký công trình tới một trang trắng mới, cầm sẵn bút để ghi lại những lời ông sắp kể. Thạch Văn Sang ngồi ở bậc thềm gần đó, lưng dựa vào cột hiên, vừa uống nước vừa lắng nghe, vì Sư Cả đã nói từ hôm trước rằng hôm nay ông sẽ kể phần mở đầu về vùng đất này cho sổ của chùa.

Sư Cả bắt đầu câu chuyện bằng một câu dặn dò về cách nghe. Ông nói những điều ông sắp kể thuộc về thời hoang sơ rất xa, trước khi có ngôi chùa này, trước cả khi có làng xóm đông đúc quanh vùng Châu Thành như ngày nay. Đó là chuyện được truyền lại qua nhiều đời sư và nhiều đời phật tử, ghi lại trong trí nhớ của người già và trong mấy dòng ngắn ngủi ở đầu cuốn sổ cũ của chùa. Người nghe phải nghe như nghe một câu chuyện kể, phân biệt rõ đâu là chuyện xưa được kể lại, đâu là việc đang xảy ra trước mắt mình.

Theo lời Sư Cả kể, ngày xưa vùng đất quanh chùa ngày nay là một vùng đầm lầy hoang rộng lớn. Nước đen đọng thành từng vũng lớn nhỏ, cỏ cao mọc kín bờ, cây tràm và cây đước mọc thành từng cụm thưa thớt giữa vùng nước nông. Chưa có đường làng, chưa có chợ, chỉ có vài xóm nhỏ sống rải rác ở những gò đất cao, sống bằng nghề bắt cá trong đầm và trồng lúa ở những thửa ruộng hẹp ven gò. Mùa mưa tới, nước đầm dâng lên rất nhanh, có năm ngập tới tận nền nhà của những hộ ở gò thấp.

Trong vùng đầm lầy hoang ấy, theo chuyện kể, có một dạ xoa hung dữ trú ngụ. Dạ xoa ấy to lớn, sức mạnh khác thường, tính tình dữ tợn, chuyên phá mùa màng của dân xóm quanh đầm và làm hại những người lỡ bước vào sâu trong vùng nước hoang vào lúc chạng vạng. Chuyện kể xưa nói dạ xoa ấy ăn thịt người, nhưng Sư Cả nhấn mạnh ngay rằng đó là phần chuyện thuộc về thời hoang sơ, Đó là khi con người và muông thú còn sống chen chúc trong cùng một vùng đất dữ. Nỗi sợ của người xưa đã dệt nên những hình ảnh ghê gớm nhất để dặn con cháu tránh xa vùng đầm nguy hiểm.

Na ghi chép rất nhanh, thỉnh thoảng dừng lại hỏi Sư Cả cách viết đúng một địa danh cũ trong câu chuyện. Sư Cả đọc lại chậm rãi từng tên gọi, rồi nói thêm rằng nhiều tên gọi xưa nay đã không còn ai dùng nữa, chỉ còn sót lại trong câu chuyện kể và trong trí nhớ của mấy người già nhất làng. Ông dặn Na cứ ghi theo lời ông kể, kèm theo chú thích rõ ràng rằng đây là chuyện truyền lại, không phải sự kiện có ngày tháng cụ thể để đối chiếu.

Sang ngồi nghe, trong lòng nửa tin nửa ngờ như nhiều người trẻ khác khi nghe chuyện xưa. Anh tin vùng đất này từng là đầm lầy hoang, vì dấu vết của đầm vẫn còn nguyên ở phía sau chùa, nước đen và cỏ cao vẫn còn đó cho tới ngày nay. Nhưng phần về dạ xoa ăn thịt người thì anh nghe như nghe một câu chuyện dọa trẻ con, khó lòng hình dung nổi một sinh vật như vậy từng đi lại trên chính khoảng sân anh đang ngồi nghỉ. Anh không nói ý nghĩ ấy ra thành lời, chỉ giữ vẻ mặt lắng nghe nghiêm túc vì tôn trọng người kể.

Sư Cả dường như đoán được ý nghĩ của những người trẻ ngồi quanh mình. Ông dừng câu chuyện ở đúng đoạn dạ xoa còn hung dữ nhất, rồi nói rằng phần quan trọng nhất của câu chuyện không nằm ở sự hung dữ ấy. Phần quan trọng nhất nằm ở chỗ dạ xoa ấy về sau đã đổi tính ra sao, đã được cảm hóa như thế nào, và vì sao một sinh vật từng gieo sợ hãi cho cả vùng lại tình nguyện đứng gác ở cổng chùa suốt ba trăm năm qua. Ông nói một câu chuyện chỉ kể phần dữ tợn mà bỏ qua phần đổi tính thì chỉ là một câu chuyện dọa người, không phải là câu chuyện của nhà chùa.

Na ngẩng lên khỏi trang sổ, hỏi thẳng rằng hôm nay Sư Cả có kể luôn phần đổi tính ấy không, để cô ghi trọn vào nhật ký trong một lần. Sư Cả lắc đầu hiền hòa, nói mỗi phần chuyện phải được kể vào đúng lúc của nó. Phần hoang sơ kể vào những ngày đầu, khi đội thợ mới tới và còn lạ lẫm với đất chùa. Phần đổi tính sẽ kể vào ngày đội lên giàn cao, khi thợ đã quen việc, quen tượng và đủ bình tĩnh để nghe một câu chuyện dài mà không vội kết luận. Ông nói người kể chuyện cũng như người làm thợ, đều phải biết chia việc thành từng phần và làm đúng thứ tự của từng phần.

Sang nghe cách ví von ấy thì bất giác mỉm cười. Anh nhận ra Sư Cả đang dùng chính công việc trùng tu của đội để dạy cho anh em anh một cách nghe chuyện. Anh hỏi thêm một câu về vùng đầm phía sau chùa, rằng đầm ấy có phải là một phần còn sót lại của vùng đầm hoang trong câu chuyện xưa hay không. Sư Cả gật đầu, nói đầm sau chùa chính là phần nước hoang còn giữ lại được nguyên vẹn nhất trong vùng, vì đất chùa không ai lấn ra đó để làm ruộng hay cất nhà. Vì vậy, ai muốn hình dung vùng đất ngày xưa ra sao thì cứ ra đứng ở bờ đầm sau chùa vào một buổi chiều yên gió sẽ hiểu được phần nào.

Trong lúc Na ghi chép, Sang tranh thủ hỏi Sư Cả về những dấu vết cụ thể mà người làng xưa để lại quanh vùng đầm. Sư Cả kể rằng ở mấy gò đất cao quanh đầm, người già trong làng từng nhặt được những mảnh gốm cũ và những đoạn gỗ đã hóa sẫm màu vì ngâm nước lâu năm. Những vật ấy được giữ ở nhà của mấy hộ lâu đời nhất, không ai bán đi, vì họ coi đó là bằng chứng rằng vùng đất này từng có người sống chen chúc với vùng nước dữ từ rất lâu trước khi chùa được dựng lên. Ông nói thêm rằng chuyện kể và vật cũ luôn đi cùng nhau trong trí nhớ của một vùng đất, thiếu một trong hai thì câu chuyện sẽ nhẹ đi rất nhiều.

Sang hỏi tiếp rằng dân xóm xưa đối phó với vùng đầm nguy hiểm bằng cách nào trong những năm chưa có chùa. Sư Cả kể họ dựng những chiếc chòi cao ở mép gò, đốt lửa lớn vào những đêm nước dâng, và dặn nhau không đi một mình ra phía đầm sau khi mặt trời lặn. Trẻ con trong xóm được dạy nhận biết tiếng nước rút và tiếng cỏ lay động bất thường để chạy về phía gò cao khi cần. Những lệ sống ấy nghe đơn giản, nhưng chúng đã giữ cho mấy xóm nhỏ tồn tại qua nhiều mùa nước dữ trước khi có một nơi thờ tự cố định để mọi người nương tựa vào nhau.

Na ghi thêm những chi tiết ấy vào một trang riêng, đánh dấu là phần chuyện về đời sống xóm xưa quanh đầm. Cô phân biệt rất rõ trang này với trang ghi về dạ xoa, Một bên là chuyện về con người, có thể đối chiếu qua lời kể của nhiều hộ trong làng. Bên còn lại là chuyện về sinh vật trong thời hoang sơ, chỉ truyền lại qua lời kể của các đời sư. Sư Cả thấy cô chia trang như vậy thì khen khẽ một câu, nói người ghi sổ biết phân biệt các lớp chuyện như vậy là người ghi sổ có tâm và có nghề.

Sang nhìn em gái ghi chép, trong lòng chợt nảy ra một ý nghĩ mới về công việc của chính mình. Anh làm thợ nề, công việc của anh là xếp đá và trát vữa sao cho cổng đứng vững thêm nhiều năm nữa. Còn công việc của Na là giữ lại bằng chữ viết những gì mắt thấy tai nghe trong đợt trùng tu này, để sau này có người đọc lại và hiểu vì sao cổng được sửa theo cách này chứ không theo cách khác. Hai công việc tưởng khác nhau, nhưng đều là cách con người giữ lại dấu vết của mình trước sức bào mòn của thời gian và nước mưa.

Sư Cả kể thêm một đoạn ngắn về mùa nước lớn nhất mà người làng còn truyền lại cho nhau nghe. Năm ấy nước đầm dâng cao tới mức cá từ trong đầm bơi thẳng vào sân của những nhà ở gò thấp, và tiếng nước vỗ vào vách đất suốt mấy đêm liền khiến không ai trong xóm ngủ yên. Sau mùa nước ấy, mấy hộ ở gò thấp nhất quyết định dời nhà lên phía đất cao gần nơi sau này chùa được dựng lên. Sư Cả nói chính những mùa nước dữ như vậy đã dạy cho người vùng này thói quen tôn trọng vùng đầm thay vì tìm cách lấn át nó hoàn toàn.

Giờ nghỉ sắp hết, tiếng Đen gọi đội quay lại làm việc vang lên từ phía cổng. Na gấp cuốn nhật ký lại sau khi ghi xong dòng cuối của phần chuyện buổi sáng. Cô ghi rõ ngày kể, người kể và lời chú thích về khung chuyện kể thời hoang sơ, rồi đưa cho Sư Cả xem qua để ông xác nhận không có chi tiết nào bị ghi sai ý. Sư Cả đọc lướt một lượt, gật đầu, rồi đứng dậy chống tay vào đầu gối, chuẩn bị quay vào chánh điện nghỉ trưa.

Sang đứng dậy theo, phủi bụi ở vạt áo, nhưng trong đầu anh vẫn còn nguyên hình ảnh vùng đầm hoang và bóng dạ xoa trong câu chuyện vừa nghe. Anh nhìn ra phía sau chùa, nơi tán cây che khuất mặt đầm, và tự hỏi phần đổi tính mà Sư Cả hẹn kể sau sẽ thay đổi cách anh nhìn pho tượng ở cổng như thế nào. Trước khi bước hẳn về phía cổng để tiếp tục công việc, anh nghe Sư Cả nói với theo một câu hẹn rõ ràng. Sư Cả nói phần đổi tính của dạ xoa để dành kể vào ngày đội lên giàn cao phía trước cổng chùa.

Chương khác

Xem thêm