CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 8: Vàng Lá Dâng Lễ

Chiều ngày tám tháng chín, chánh điện chùa Đầm Chằn đông phật tử hơn hẳn ngày thường vì có một buổi lễ nhỏ trong tháng. Thạch Văn Sang vừa xong phần việc…

Nội dung chương

Chiều ngày tám tháng chín, chánh điện chùa Đầm Chằn đông phật tử hơn hẳn ngày thường vì có một buổi lễ nhỏ trong tháng. Thạch Văn Sang vừa xong phần việc ở cổng thì được mẹ gọi vào chánh điện phụ giúp gia đình và nhà chùa tiếp đón phật tử mang đồ dâng lễ tới. Trong số đồ dâng buổi chiều hôm ấy, nổi bật nhất là nhiều gói vàng lá mỏng do các gia đình trong vùng mang tới, gói trong giấy đỏ hoặc đựng trong những chiếc hộp nhỏ lót vải sạch.

Vàng lá là những lá vàng được dát cực mỏng, nhẹ tới mức chỉ cần một hơi thở mạnh cũng đủ làm lá vàng bay lệch khỏi vị trí. Phật tử dâng vàng lá để nhà chùa dát lại những pho tượng nhỏ trong chánh điện đã mờ lớp vàng cũ theo thời gian. Sang đứng gần bàn tiếp nhận đồ lễ, nhìn bà Danh Thị Út và em gái Thạch Thị Na làm việc tiếp nhận một cách thuần thục. Mỗi gói vàng lá được mở ra kiểm tra ngay trước mặt người dâng, đếm số lá, ghi vào sổ, rồi mới cất vào chiếc khay riêng lót vải nhung đỏ.

Bà Thạch Thị Sa Rây, mẹ của Sang, cũng mang tới một gói vàng lá nhỏ của gia đình. Bà đặt gói vàng lên bàn bằng hai tay, chắp tay lạy về phía bàn thờ chính, rồi mới quay sang nói chuyện với con trai đang đứng gần đó. Bà nói dát vàng lên tượng là cách người Khmer gửi lòng thành lên bề mặt đá lạnh, một lớp vàng mỏng không làm pho tượng nặng thêm bao nhiêu, nhưng nó làm cho khuôn mặt đá trở nên ấm áp và gần gũi hơn trong mắt người tới lễ. Sang nghe mẹ nói thì nhìn lên những pho tượng nhỏ trong chánh điện, quả thật những chỗ vừa được dát vàng mới ánh lên sáng hơn hẳn những chỗ vàng cũ đã xỉn màu.

Buổi lễ diễn ra ngắn gọn trong khoảng một giờ đồng hồ. Sau lễ, các sư và phật tử cùng nhau dát vàng cho hai pho tượng nhỏ đã được chọn từ trước ở phía bên trái gian thờ. Sang không trực tiếp dát vàng, anh chỉ đứng phụ giữ khay và đưa thêm lá vàng khi người dát cần. Anh quan sát rất kỹ cách một bà cụ phật tử dát vàng. Bà dùng đầu ngón tay nâng từng lá vàng lên khỏi tờ giấy lót. Rồi bà đặt nhẹ lá vàng lên bề mặt tượng đã được phết một lớp keo mỏng chuyên dụng. Sau cùng, bà dùng một chiếc cọ mềm miết nhẹ cho lá vàng bám đều vào các đường cong của tượng.

Công việc dát vàng đòi hỏi sự kiên nhẫn hoàn toàn khác với công việc của thợ nề ngoài cổng tam quan, nơi tiếng búa và tiếng bay trát vữa vang lên suốt cả ngày làm việc dài. Ngoài cổng, Sang quen với những động tác mạnh, dứt khoát, vữa và đá đều là những vật liệu nặng cần sức người. Ở đây, mọi động tác đều nhẹ, chậm và nín thở, vì một lá vàng rách giữa chừng là một lá vàng mất đi không lấy lại được nguyên vẹn. Anh chợt hiểu vì sao nhà chùa giao việc tiếp nhận và bảo quản vàng lá cho bà Út, người có đôi tay cẩn thận và thói quen ghi sổ tỉ mỉ nhất trong số các phật tử giữ việc của chùa.

Khi hai pho tượng nhỏ đã dát xong phần việc của buổi lễ, vẫn còn lại một lượng vàng lá đáng kể chưa dùng tới. Bà Út tập hợp toàn bộ số vàng lá còn dư trên khay, đếm lại từng gói một lần nữa trước sự chứng kiến của Na và Sang. Sau đó, bà gói lại từng gói bằng giấy sạch mới, buộc dây nhỏ bên ngoài, rồi mang sang chiếc cân tiểu ly đặt ở góc bàn để cân tổng số vàng còn dư. Việc cân này không nhằm định giá tiền bạc, mà nhằm ghi lại trọng lượng làm bằng chứng bảo quản trong sổ kho của chùa.

Na mở cuốn sổ kho phụ, ghi vào đó số gói vàng lá còn dư sau buổi lễ, trọng lượng tổng vừa cân được, ngày tháng và tên buổi lễ vừa diễn ra. Cô ghi con số bằng cả chữ số và chữ viết tay đầy đủ bên cạnh, theo đúng thói quen ghi sổ của chùa đối với các vật phẩm có giá trị. Bà Út đứng bên cạnh đọc lại từng con số thành tiếng, đối chiếu với số lá bà vừa đếm trên khay, rồi mới gật đầu cho Na chuyển sang dòng ghi tiếp theo về tình trạng niêm phong của từng gói. Sang nhìn hai người làm việc ăn khớp với nhau như đã làm chung hàng trăm lần, và anh hiểu sự ăn khớp ấy chỉ có được khi cả hai cùng tôn trọng một quy trình chung mà không ai tự ý rút ngắn dù chỉ một bước nhỏ. Bà Út ký tên vào cuối dòng ghi ấy trước, rồi Na ký tiếp ngay bên dưới với tư cách người cùng chứng kiến và ghi chép. Sang đứng bên cạnh nhìn hai chữ ký nằm cạnh nhau trên trang sổ, và anh liên tưởng tới cách Khênh ký vào trang đo tượng hôm trước. Ở chùa này, dường như mọi vật quý đều phải có ít nhất hai người cùng chịu trách nhiệm bằng chữ ký của mình.

Bà Út mang số vàng lá còn dư vào kho vật liệu sau chánh điện, cất vào ngăn tủ gỗ đã được dành riêng cho vật phẩm lễ mà Sang từng nhìn thấy hé mở vào buổi sáng. Bà đặt từng gói vào ngăn theo đúng thứ tự đã ghi trong sổ, gói lớn ở phía trong, gói nhỏ ở phía ngoài, rồi khóa ngăn tủ lại bằng chiếc khóa nhỏ nhất trong chùm chìa khóa của bà. Sang đi theo bà tới cửa kho, không bước vào trong, chỉ đứng ở ngưỡng cửa nhìn bà hoàn tất việc cất giữ, vì anh hiểu kho là khu vực chỉ người giữ kho và người được giao việc mới vào sâu bên trong.

Trên đường quay lại chánh điện, bà Sa Rây hỏi con trai về cảm nhận sau một buổi chiều phụ giúp việc lễ thay vì làm việc thợ ngoài cổng. Sang đáp thật rằng anh thấy hai công việc tuy khác nhau về động tác, nhưng giống nhau ở chỗ đều đòi hỏi người làm phải tôn trọng vật liệu trong tay mình. Đá cổ ngoài cổng không chịu được một cú gõ ẩu, vàng lá trong chánh điện không chịu được một hơi thở mạnh. Bà nghe con trai nói vậy thì mỉm cười hài lòng, nói anh ở chùa mới mấy ngày mà đã học được cách nhìn việc của nhà chùa, đó là điều bà mong nhất khi gia đình nhận phần việc trùng tu lần này.

Trong lúc chờ bà Út cất vàng, Sang giúp một sư trẻ kê lại những chiếc đệm ngồi trong chánh điện cho ngay ngắn thành từng hàng. Đệm nào ẩm vì hơi người ngồi lâu thì được mang ra hiên phơi thoáng, đệm nào rách mép thì được xếp riêng vào một góc để các phật tử nữ khâu lại vào buổi sau. Công việc nhỏ ấy không có trong phần việc của đội thợ. Nhưng Sang làm một cách tự nhiên. Anh đã quen với suy nghĩ rằng người làm việc ở chùa thì việc gì trong tầm tay mình cũng là việc nên làm. Điều đó không phụ thuộc vào việc nó có tên trong bảng phân công hay không.

Bà Sa Rây trong lúc ấy ngồi nói chuyện với mấy bà phật tử cùng lứa ở bậc thềm chánh điện. Các bà kể cho nhau nghe chuyện con cháu, chuyện mùa màng và chuyện những đợt lễ sắp tới của chùa trong tháng. Sang nghe loáng thoáng mẹ mình nhắc tới hạn rằm tháng 8 với một niềm tự hào kín đáo, rằng cổng chùa năm nay sẽ được sửa xong trước lễ nhờ đội thợ có cả cha con nhà mình trong đó. Anh nghe vậy thì vừa vui vừa thấy áp lực nặng thêm một phần, vì lời của mẹ ở bậc thềm cũng là một lời hứa mà anh phải góp phần giữ cho trọn.

Na hoàn thành việc ghi sổ thì rủ Sang đi một vòng quanh sân chùa trước khi trời tối hẳn. Hai anh em đi ngang qua cổng tam quan, dừng lại nhìn pho tượng Chằn trong ánh sáng cuối ngày. Lớp đá xanh lục sẫm trên vai tượng sẫm hơn khi nắng tắt, đôi mắt lồi trợn ngược nhìn về phía đường làng đang dần vắng người qua lại. Na nói cô ghi nhật ký mấy ngày nay mới thấy pho tượng này không hề đáng sợ như ấn tượng hồi nhỏ của cô, mà giống một người gác cổng già nghiêm khắc, ai đi qua cổng cũng phải tự chỉnh lại thái độ của mình cho đàng hoàng.

Sang đồng ý với em gái, rồi kể cho cô nghe vắn tắt buổi xem sổ điểm nhãn trưa hôm trước trong chánh điện. Anh kể về giờ Ngọ, về mực tro lá bồ đề và về thứ tự điểm mắt trước điểm chóp nanh sau, tất cả đều theo đúng những gì sổ chùa ghi và Sư Cả đã đọc cho anh nghe. Na nghe xong thì nói cô sẽ ghi thêm một mục riêng về buổi xem sổ ấy vào phần nền của nhật ký. Cô sẽ ghi rõ nguồn là sổ chùa và lời Sư Cả. Nhờ vậy, người đọc sau phân biệt được đâu là việc đội thợ làm, đâu là lệ riêng của chùa được kể lại.

Hai anh em quay vào chánh điện đúng lúc bà Út khóa xong ngăn tủ trong kho và trở ra sân. Bà dặn Na sáng mai mang sổ kho phụ tới sớm để bà đối chiếu lại một lần nữa với sổ kho chính trước khi Sư Cả xem. Na gật đầu, ôm sổ vào ngực như ôm một vật quý, rồi quay lại bàn ghi chép để hoàn tất những dòng cuối của buổi chiều.

Trời sẩm tối, phật tử lần lượt ra về, chánh điện trở lại vẻ yên tĩnh thường ngày. Na ở lại thêm ít phút để hoàn tất trang sổ kho phụ, kiểm tra lại các con số một lần cuối trước khi mang sổ tới cho bà Út cất chung với sổ kho chính. Trước khi khép sổ, cô ngẩng lên hỏi bà Út một câu ngây thơ mà rất thật, rằng vàng lá mỏng manh như vậy thì dùng vào việc gì được lâu dài cho chùa. Bà Út mỉm cười, gấp trang sổ lại, rồi đáp:

- Nó bền ở chỗ kín vết nứt cho đá, mỏng vậy mà giữ được mặt đá bền lâu hơn nhiều người vẫn tưởng khi mới nhìn thấy nó lần đầu tiên trong đời mình.

Chương khác

Xem thêm