CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 11: Giàn Giáo Quanh Cổng

Sáng ngày mười tháng chín, đội thợ tới chùa Đầm Chằn sớm hơn thường lệ đúng một giờ, theo đúng lời hẹn của Sơn Văn Đen từ chiều mưa hôm trước. Trời còn…

Nội dung chương

Sáng ngày mười tháng chín, đội thợ tới chùa Đầm Chằn sớm hơn thường lệ đúng một giờ, theo đúng lời hẹn của Sơn Văn Đen từ chiều mưa hôm trước. Trời còn mờ sương, sân cổng còn ướt hơi đêm, nhưng khu tập kết vật liệu đã sáng đèn từ lúc nào. Những bó tre giàn giáo dài xếp thành hai hàng dài dọc tường, bên cạnh là các thanh thép ống, khớp nối, dây chằng và những tấm ván sàn còn thơm mùi gỗ mới xẻ.

Thạch Văn Sang tới sân cùng cha mình, Thạch Văn Rith, khi Sư phó Kim Sóc Khênh đã đứng chờ sẵn ở chân cổng. Khênh cầm theo một cuốn sổ nhỏ và một sợi dây dọi, ông nói trước khi bất kỳ ai leo lên cao, ông phải đi một vòng kiểm tra toàn bộ khu vực quanh bệ tượng. Ông kiểm tra khoảng trống giữa chân giàn dự kiến và mép bệ đá, kiểm tra lối đi dành cho phật tử vẫn còn chừa lại ở phía dưới, rồi mới gật đầu cho đội bắt đầu dựng khung.

Đen tập hợp cả đội thành một vòng tròn nhỏ ngay trước cổng và phân công phần việc của đợt giàn giáo một cách rành mạch. Sang và Rith phụ trách hai cột cổng, người cột trái, người cột phải, toàn bộ phần ốp đá của hai cột từ nay thuộc trách nhiệm của hai cha con. Kiên Văn Tài làm thợ phụ cho cả hai cột, chuyển vữa, đưa đá và giữ thang ở tầng thấp. Riêng khu vực sát mặt tượng Chằn, Đen nhấn mạnh không ai được đưa dụng cụ cứng vào gần, chỉ được dọn vệ sinh bằng chổi mềm và chỉ khi có sư đứng cạnh chứng kiến.

Công việc dựng giàn bắt đầu từ bốn chân đế ở hai bên cổng. Sang và hai thợ khác kê những tấm ván dày dưới chân thép để giàn không lún xuống nền gạch ướt, rồi dựng từng cột ống lên theo dây dọi mà Khênh đã căng sẵn. Tre được buộc chéo giữa các tầng bằng dây thép nhỏ, mỗi mối buộc đều phải siết hai vòng rồi bẻ gập đầu dây vào trong, tránh đầu dây thừa chìa ra làm rách áo người leo qua. Rith đi dọc theo hàng cột vừa dựng, dùng tay lắc thử từng chân đế, chân nào còn kênh ông bắt kê lại ngay.

Tới giữa buổi sáng, tầng giàn đầu tiên đã thành hình, sàn ván lót kín ở độ cao ngang vai người đứng. Sang leo lên sàn ấy lần đầu tiên với cảm giác rất khác những ngày đứng dưới sân nhìn lên. Từ độ cao này, anh nhìn cổng tam quan ở khoảng cách gần hơn hẳn, thấy rõ từng đường nứt nhỏ trên mặt đá cột trái và những mảng rêu mỏng bám ở kẽ nối giữa các phiến đá. Anh ghi nhớ vị trí từng vết nứt vào đầu, định bụng khi ốp tới đoạn nào sẽ báo lại cho cha ở cột bên kia để hai bên làm cùng một cách xử lý.

Trong lúc dựng khung, Đen cho cả đội học thuộc ba quy tắc an toàn của riêng đợt giàn giáo này. Quy tắc thứ nhất là không ai leo lên tầng giàn khi sàn ván chưa lót đủ và chưa có người ở dưới giữ chân thang. Quy tắc thứ hai là dụng cụ cầm tay phải bỏ trong thùng có nắp khi đưa lên cao, không cầm từng món rời trên tay lúc leo. Quy tắc thứ ba là khi gió mạnh nổi lên bất ngờ, mọi người phải rời tầng giàn xuống sân ngay, dù công việc đang dở tới đâu. Sang nghe ba quy tắc ấy và tự nhắc mình rằng ở cổng chùa, an toàn còn gắn với việc giữ gìn pho tượng cổ phía trong khung giàn.

Rith là người kiểm tra phần neo giàn vào thân cổng, một công việc đòi hỏi tay nghề và sự kiên nhẫn hơn hẳn việc dựng cột. Ông không cho buộc dây neo trực tiếp vào các phiến đá cổ của cổng, mà bắt đội đóng cọc neo xuống nền sân ở khoảng cách đã tính, rồi chằng dây từ khung giàn về các cọc ấy. Ông nói đá cổng đã đứng ba trăm năm, không thể để một đợt trùng tu vài tuần làm nó phải chịu thêm lực kéo ngang của cả khung giàn cao. Sang đứng bên cạnh phụ cha căng dây, anh hiểu thêm một lớp nghĩa của việc trùng tu là sửa mà không làm tổn thương thêm phần cũ.

Buổi sáng dựng giàn cũng là buổi đầu tiên pho tượng Chằn bị khung tre thép che khuất một phần khi nhìn từ sân trước. Một vài phật tử tới lễ sớm đứng ở lối đi giữa, ngẩng lên nhìn tượng qua những ô trống của khung giàn rồi chắp tay như thường lệ. Sang nhìn cảnh ấy và thấy trách nhiệm của đội thợ càng rõ hơn, vì khung giàn này chỉ ở đây vài tuần, còn pho tượng phải đứng lại với dân làng thêm nhiều đời nữa.

Tài ở dưới sân làm việc phụ không ngơi tay. Cậu chuyển từng xô vữa lên bằng ròng rọc nhỏ buộc ở đầu giàn, đưa đá ốp theo đúng thứ tự Sang đánh số bằng phấn trên mặt sau của mỗi phiến. Có lúc ròng rọc kẹt giữa chừng vì dây xoắn, Tài không giật mạnh mà leo lên nửa thang, gỡ mối xoắn ra rồi mới kéo tiếp. Đen đứng dưới nhìn thấy cách xử lý ấy thì gật đầu, nói thợ phụ biết giữ dây như vậy là giàn đỡ được một mối nguy lớn.

Buổi trưa, Khênh đích thân làm mẫu phần việc ở khu vực sát mặt tượng cho cả đội cùng xem. Ông cầm một chiếc chổi mềm cán ngắn, quét nhẹ lớp bụi mỏng bám trên vai tượng và trên mép bệ phía gần mặt ngài. Động tác của ông chậm và đều, chổi chỉ lướt trên bề mặt đá, không tỳ mạnh và không quét ngược chiều bụi. Ông nói khu vực này từ nay mỗi ngày chỉ dọn một lần vào buổi sáng, do người được phân công làm dưới mắt sư, ngoài giờ ấy không ai tự ý mang chổi tới gần mặt tượng dù chỉ để quét một vệt bụi nhỏ.

Thạch Thị Na ngồi ở chiếc bàn gỗ thấp quen thuộc, ghi toàn bộ bản phân công của buổi sáng vào nhật ký công trình. Cô ghi rõ tên người phụ trách từng khu vực, ghi điều kiện riêng của khu vực sát mặt tượng, rồi chép thêm một bản sao bằng giấy than. Bản sao ấy được cô dán lên cột giàn giáo ở vị trí ngang tầm mắt, bọc ngoài bằng một tấm nhựa trong để mưa sương không làm nhòe chữ. Từ hôm nay, bất kỳ thợ nào trong đội cũng có thể tới đọc lại phần việc của mình mà không cần hỏi lại tổ trưởng.

Sang tranh thủ giờ nghỉ trưa đi một vòng quanh giàn giáo vừa dựng, tay sờ vào từng mối buộc ở tầng thấp để thuộc vị trí của chúng. Anh nhận ra khi giàn đã lên cao, việc nhớ đường dây chằng ở phía dưới quan trọng không kém việc làm ở phía trên. Nếu một mối chằng bị lỏng trong lúc đội đang ốp đá ở tầng hai, người ở trên sẽ là người biết sau cùng. Anh lấy phấn đánh dấu nhỏ lên hai mối chằng ở góc đông, định bụng mỗi sáng sẽ kiểm tra hai mối ấy trước khi leo lên sàn.

Chiều hôm ấy, đội dựng xong tầng giàn thứ hai và bắt đầu đưa những phiến đá ốp đầu tiên lên cột trái để ướm thử. Rith đứng ở cột phải, làm cùng một nhịp việc với con trai ở cột bên kia, thỉnh thoảng ông gọi sang hỏi kích thước của khe nối để hai cột giữ cùng một mạch vữa. Sang đáp lại bằng số đo anh vừa lấy, rồi cúi xuống dùng thước lá kiểm tra lại độ phẳng của mặt đá vừa ướm. Công việc của hai cha con ăn khớp với nhau một cách tự nhiên, như cách họ vẫn làm ở nhiều công trình trước khi tới cổng chùa này.

Na sau khi dán bản sao phân công lên cột giàn thì mang cuốn nhật ký đi một vòng cho từng người trong đội ký xác nhận đã đọc. Sang ký vào dòng của mình ở mục cột trái, Rith ký ở mục cột phải, Tài ký ở mục thợ phụ chung cho cả hai cột. Riêng mục khu vực sát mặt tượng, không có tên thợ nào được ghi cố định, chỉ ghi điều kiện phải có sư đứng cạnh và phải dùng chổi mềm. Na nói cách ghi như vậy là để sau này ai xem lại sổ cũng thấy rõ khu vực ấy chưa từng được giao trọn cho bất kỳ cá nhân nào.

Sang để ý thấy trong bản phân công còn có một dòng nhỏ ghi giờ giấc làm việc trên giàn cao. Buổi sáng đội chỉ lên giàn sau khi sư đã kiểm tra khu vực tượng, buổi chiều phải xuống giàn trước khi sân chùa vào giờ tụng kinh tối một khoảng đủ dài. Khênh giải thích giờ giấc ấy không phải để làm khó đội thợ, mà để tiếng búa và tiếng kéo vật liệu không chen vào giờ lễ của chùa. Sang ghi giờ giấc ấy vào sổ tay riêng, ngay dưới dòng hạn chót rằm tháng 8 mà anh đã ghi từ những ngày đầu đợt.

Trước khi kết thúc buổi làm, Khênh đi kiểm tra lại toàn bộ một lần nữa cùng Đen. Ông dừng lâu ở khu vực gần bệ tượng, xem khoảng cách từ thanh ngang thấp nhất của giàn tới mép bệ còn đủ rộng cho một người đi qua mà không phải cúi sát vào đá hay không. Sau khi đo lại bằng gang tay, ông nói khoảng cách ấy đạt, nhưng đội phải giữ nguyên như vậy trong suốt đợt, không được tận dụng khoảng trống ấy để chất thêm vật liệu. Lời dặn ấy được Na ghi bổ sung ngay vào cuối trang nhật ký của ngày.

Khi đội chuẩn bị thu dọn dụng cụ thì một cơn gió mạnh bất ngờ thổi qua khoảng sân trước cổng. Gió luồn qua khung giàn vừa dựng, làm một thanh ngang ở tầng hai rung mạnh thấy rõ bằng mắt thường, kèm theo tiếng kêu lạch cạch của khớp nối chưa được siết hết vòng. Mọi người cùng ngẩng lên nhìn. Sang đang đứng gần chân giàn nhất, anh đưa tay giữ vào cột thép và cảm nhận được độ rung truyền xuống tay mình trong mấy giây gió mạnh nhất.

Đen không cho ai leo lên xử lý ngay trong lúc gió còn thổi. Ông chờ gió lặng hẳn, cho hai thợ lên siết lại khớp nối của thanh ngang ấy, rồi tuyên bố buổi sáng mai cả đội sẽ dành thêm một buổi chỉ để gia cố toàn bộ khung giàn trước khi đưa đá lên cao. Ông nói giàn chưa chắc thì chưa ai được mang việc của mình lên tầng hai. Cả đội nghe xong đều gật đầu, vì ai cũng vừa tận mắt thấy thanh thép rung ra sao.

Sang khóa túi đồ nghề, cất vào vị trí khô ráo dưới tầng giàn thấp như thói quen mọi ngày, rồi đứng lại nhìn khung giàn cao sừng sững quanh cổng trong ánh chiều. Pho tượng Chằn vẫn đứng yên sau lớp khung tre thép, đôi mắt lồi như nhìn xuyên qua giàn giáo xuống sân. Đen đi ngang qua, vỗ nhẹ vào cột giàn một cái rồi nói:

- Mai gia cố xong một buổi, giàn này mới được coi là đứng vững cho cả đợt việc phía trước.

Chương khác

Xem thêm