CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 9: Đầm Lầy Sau Chùa

Sáng ngày chín tháng chín, Sư phó Kim Sóc Khênh dẫn Thạch Văn Sang và Kiên Văn Tài đi khảo sát đường thoát nước phía sau chùa Đầm Chằn. Ba người mang…

Nội dung chương

Sáng ngày chín tháng chín, Sư phó Kim Sóc Khênh dẫn Thạch Văn Sang và Kiên Văn Tài đi khảo sát đường thoát nước phía sau chùa Đầm Chằn. Ba người mang theo ủng cao su, một cuộn dây đánh dấu, mấy chiếc cọc tre vót nhọn và một cuốn sổ tay chống nước của Khênh. Lối đi ra phía sau bắt đầu từ một cổng nhỏ bên hông chánh điện, qua một đoạn đường đất hẹp len giữa hàng cây bồ đề và khu vườn rau của chùa, rồi mở ra một khoảng không gian hoàn toàn khác với sân cổng phía trước.

Sau chánh điện là một đầm lầy rộng trải dài tới tận hàng tràm ở phía xa. Nước đầm có màu đen sẫm, mặt nước phẳng lặng vào buổi sáng không gió, phản chiếu bầu trời thành những mảng sáng tối loang lổ giữa các búi cỏ. Cỏ cao mọc thành từng cụm dày, nhiều chỗ cao quá đầu gối của người lớn, lá cỏ sắc và cứng, đi qua phải dùng tay gạt ra hai bên. Mùi bùn ngai ngái bốc lên từ mặt nước và từ lớp đất ẩm dưới chân. Đó là một thứ mùi đặc trưng mà Sang đã ngửi thấy thoang thoảng từ sân chùa trong mấy ngày trước. Nhưng tới khi đứng sát bờ đầm, anh mới cảm nhận hết độ đậm của nó.

Khênh đi đầu, bước chậm và chắc trên những gò đất nhỏ nhô lên giữa vùng nước nông. Ông dặn hai người phía sau bước đúng vào dấu chân của người đi trước, tránh những khoảng nước đen nhìn nông mà thực chất là hố bùn sâu. Tài đi giữa, tay cầm cuộn dây đánh dấu, thỉnh thoảng dừng lại buộc một đoạn dây màu vào một búi cỏ cao để ghi nhớ lối đã đi qua. Sang đi sau cùng, tay xách theo bó cọc tre, mắt liên tục quan sát mặt đầm để ghi nhớ địa hình của khu vực mà đội sẽ phải tính tới khi xử lý thoát nước cho toàn bộ khuôn viên chùa.

Mục đích của buổi khảo sát là tìm hiểu vì sao vào những năm mưa lớn, nước từ đầm dâng lên và tràn về phía chân tường sau của chánh điện. Khênh chỉ cho hai người thấy một vệt mốc nước cũ còn in trên thân một cây tràm gần bờ, cao hơn mặt nước hiện tại gần một mét. Ông nói những năm mưa lớn, nước đầm dâng tới vệt mốc ấy, sóng đầm vỗ vào chân tường sau suốt đêm, người trong chùa nghe quen như nghe mưa, nhưng các sư vẫn phải thức canh để kịp kê cao đồ đạc trong gian kho sát tường sau.

Sang quỳ xuống ở một gò đất khô, dùng tay bới nhẹ lớp đất mặt để xem cấu trúc đất quanh đầm. Lớp trên là đất thịt pha bùn mềm, lớp dưới là sét xám dẻo, giữ nước rất lâu sau mỗi trận mưa. Anh nói với Khênh rằng với cấu trúc đất như vậy, việc đào một rãnh thoát sâu mới quanh đầm sẽ không hiệu quả như mong đợi, vì sét sẽ giữ nước lại thay vì cho nước chảy thoát đi nhanh. Khênh gật đầu, ghi ý kiến chuyên môn của Sang vào sổ tay, nói sẽ trình lại với Sư Cả và Đen để tính phương án chống ngập phù hợp hơn cho khu vực sau chùa.

Ba người đi dọc theo bờ đầm về phía đông, tới một đoạn cỏ bị dẫm nát thành một vệt dài khác hẳn những khu vực cỏ đứng thẳng xung quanh. Vệt cỏ nằm ép xuống mặt bùn, nhiều ngọn cỏ đã úa vàng và gãy gập, tạo thành một khoảng trống kéo dài nhiều mét dọc theo mép nước. Tài nhìn vệt cỏ thì hơi giật mình, hỏi khẽ rằng có phải mới có vật gì lớn đi qua đây trong đêm trước hay không. Khênh cúi xuống xem kỹ vệt cỏ, sờ vào lớp bùn phía dưới, rồi lắc đầu trấn an cậu thợ trẻ.

Khênh giải thích những vệt cỏ dẫm nát như vậy là dấu vết cũ từ mùa mưa trước, khi nước đầm dâng cao rồi rút xuống, dòng nước rút đã kéo cỏ ép xuống theo một hướng thống nhất và giữ nguyên hình dạng ấy qua nhiều tháng. Ông lấy một chiếc cọc tre từ tay Sang và cắm xuống ngay đầu vệt cỏ. Ông nói ba người sẽ đánh dấu toàn bộ những chỗ cỏ dẫm nát cũ này vào bản đồ công trình. Họ phải ghi rõ chúng là dấu của mùa mưa trước, để sau này không ai nhầm lẫn với dấu vết mới. Sang và Tài làm theo, cắm thêm bốn chiếc cọc nữa dọc theo vệt cỏ, mỗi cọc đều buộc một đoạn dây màu giống nhau.

Đi sâu thêm về phía hàng tràm, Khênh kể thêm về những đêm mưa lớn mà ông từng trải qua ở chùa từ khi còn là một chú tiểu nhỏ. Ông nói vào những đêm ấy, tiếng sóng đầm vỗ vào bờ nghe rõ tới mức người ngủ trong chánh điện cũng phân biệt được sóng lớn hay sóng nhỏ chỉ bằng tai nghe. Có đêm gió đổi hướng bất ngờ, sóng đầm chuyển sang vỗ vào phía tường đông thay vì tường sau, và các sư phải di chuyển mấy chum nước tịnh thủy sang vị trí cao hơn ngay trong đêm để tránh nước đầm tràn vào khu vực cất giữ. Những câu chuyện ấy giúp Sang hiểu đầm lầy không chỉ là một cảnh quan phía sau chùa, mà là một yếu tố sống động ảnh hưởng trực tiếp tới sinh hoạt của nhà chùa mỗi mùa mưa.

Tài hỏi Khênh rằng vào những đêm đầm yên, không có sóng và không có gió, thì chùa có yên hơn hẳn hay không. Câu hỏi nghe đơn giản, nhưng Khênh im lặng một lúc lâu trước khi trả lời, mắt ông nhìn ra mặt đầm phẳng lặng phía xa như đang nhớ lại nhiều đêm khác nhau trong nhiều năm giữ việc ở chùa. Sang đứng bên cạnh cũng im lặng theo, anh cảm nhận được trong câu hỏi của Tài có một điều gì đó chạm tới kinh nghiệm sâu xa của người sư phó về vùng nước đen trước mặt họ.

Trên đường đi dọc bờ đầm, Sang dừng lại ở một khoảng nước trong hơn hẳn những chỗ khác, nơi có thể nhìn thấy rõ lớp bùn đáy và mấy đàn cá nhỏ bơi thành từng nhóm. Anh hỏi Khênh vì sao cùng một mặt đầm mà có chỗ nước đen đặc, có chỗ nước lại trong tới mức thấy đáy. Khênh giải thích những chỗ nước trong là nơi có mạch nước ngầm nhỏ rỉ lên từ dưới lớp sét, pha loãng lớp nước mặt đã đọng lâu ngày. Ông nói người làng xưa dựa vào những khoảng nước trong ấy để tìm vị trí đào giếng cạn ở các gò đất cao quanh đầm, và tới nay mấy giếng cạn ấy vẫn còn được các hộ gần chùa sử dụng vào mùa khô.

Tài thử dùng một chiếc cọc tre dài dò độ sâu của một hố bùn nằm ngay sát lối đi của ba người. Cọc tre cắm xuống dễ dàng qua lớp bùn mềm phía trên, rồi chạm vào một lớp cứng hơn ở độ sâu ngang thắt lưng người lớn. Khênh nói lớp cứng ấy chính là lớp sét xám mà Sang vừa nhắc tới, nó vừa là nền giữ cho bờ đầm không sạt lở nhanh, vừa là nguyên nhân khiến nước mưa khó thoát đi trong những ngày mưa dồn dập. Ông yêu cầu Tài ghi lại vị trí của hố bùn sâu này vào sổ, vì một hố bùn nằm sát lối đi là một mối nguy hiểm thật sự cho bất kỳ ai ra đầm vào lúc trời tối hoặc lúc mưa lớn làm mờ dấu đường.

Sang đề xuất với Khênh một ý tưởng nhỏ về việc đặt thêm mấy tấm ván gỗ cố định bắc qua những đoạn bùn lầy nhất trên lối đi ven đầm. Những tấm ván ấy sẽ giúp các sư và thợ đi khảo sát vào những ngày tới không phải lội trực tiếp xuống bùn, đồng thời giữ cho dấu chân người không làm nát thêm những vệt cỏ cũ cần được quan sát và đối chiếu. Khênh nghe ý tưởng ấy thì gật đầu khen thực tế, nói sẽ bàn với Đen để đội thợ đóng ngay mấy tấm ván như vậy trong buổi chiều hôm nay bằng gỗ thừa của đợt trùng tu.

Đi tới đoạn bờ đầm phía tây, ba người gặp một khu vực cây cỏ mọc thưa hơn hẳn, mặt đất ở đó cao và khô, nhìn ra toàn cảnh mặt đầm rộng nhất trong cả buổi sáng. Khênh nói đây là vị trí các sư già trong chùa thường ra đứng vào những buổi chiều yên gió để quan sát mực nước đầm trước mùa mưa lớn. Từ vị trí này, chỉ cần nhìn màu nước và nhìn vệt bọt dọc bờ là đoán được nước đang dâng lên hay đang rút xuống trong những ngày gần nhất. Sang đứng ở vị trí ấy một lúc lâu, cố học cách đọc mặt đầm bằng mắt như cách người trong chùa đã làm qua nhiều năm sống chung với vùng nước này.

Khênh còn chỉ cho hai người một lối mòn nhỏ gần như đã bị cỏ che kín, chạy từ bờ đầm về phía hàng rào sau của chùa. Lối mòn ấy là đường đi tắt của các sư khi cần ra kiểm tra bờ đầm vào ban đêm trong mùa mưa, vì nó ngắn hơn hẳn lối cổng nhỏ bên hông chánh điện. Ông dặn Sang và Tài nhớ kỹ vị trí của lối mòn, vì trong những ngày đội làm việc ở khu vực sau chùa, nếu có việc gấp cần ra đầm nhanh, đó sẽ là con đường hữu ích nhất. Sang ghi nhớ vị trí lối mòn bằng cách đối chiếu nó với một cây bồ đề lớn đứng đơn độc ở góc vườn sau.

Buổi khảo sát kết thúc bằng việc ba người quay lại lối cổng nhỏ bên hông chánh điện, cọc đánh dấu đã cắm đủ dọc theo bờ đầm phía đông. Sang tổng hợp lại trong đầu toàn bộ những gì vừa quan sát được, từ vệt mốc nước trên thân tràm, cấu trúc đất sét giữ nước, cho tới những vệt cỏ dẫm nát cũ đã được đánh dấu cẩn thận. Anh biết những ghi nhận này sẽ quan trọng khi đội tính phương án gia cố chân tường sau trong những ngày tới, và anh định sẽ ghi lại đầy đủ vào sổ tay ngay khi về tới sân trước. Trước khi bước qua cổng nhỏ để vào lại sân chùa, Khênh dừng chân, quay lại nhìn mặt đầm một lần cuối trong buổi sáng, rồi nói:

- Đêm nào đầm yên thì chùa yên, đêm nào đầm động thì cả chùa phải thức cùng đầm.

Chương khác

Xem thêm