CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 12: Chằn Quy Y Gác Cổng
Chiều ngày mười tháng chín, đội thợ vừa gia cố xong vòng chằng đầu tiên của khung giàn. Trần Văn Hòa, cán bộ văn hóa xã ở Châu Thành, tới chùa Đầm Chằn…
Nội dung chương
Chiều ngày mười tháng chín, đội thợ vừa gia cố xong vòng chằng đầu tiên của khung giàn. Trần Văn Hòa, cán bộ văn hóa xã ở Châu Thành, tới chùa Đầm Chằn để kiểm tra hồ sơ đợt trùng tu lần thứ nhất. Ông mang theo một cặp hồ sơ mỏng, một cuốn sổ tay của xã và cây bút bi đã quen tay. Thạch Thị Na đón ông ở sân trước, bày toàn bộ nhật ký công trình, sổ đo đạc tượng và bản phân công khu vực lên chiếc bàn gỗ thấp để ông xem theo đúng thứ tự thời gian.
Hòa xem hồ sơ rất chậm và rất kỹ, đúng phong cách của một người làm công tác văn hóa lâu năm ở xã. Ông đối chiếu số đo của pho tượng trong sổ đo với biên bản bàn giao mặt bằng, đối chiếu bản phân công giàn giáo vừa dán ở cột với danh sách thợ có tên trong hợp đồng đợt này. Thạch Văn Sang đứng gần đó, trả lời từng câu hỏi của ông về tiến độ hai cột cổng và về điều kiện riêng của khu vực sát mặt tượng. Hòa gật đầu ghi chép, nói hồ sơ của đội tới thời điểm này rõ ràng hơn nhiều đợt trùng tu ở các điểm di tích khác trong xã.
Xem xong phần giấy tờ, Hòa đứng dậy đi ra khoảng sân trước bệ tượng, ngẩng lên nhìn pho tượng Chằn qua khung giàn giáo vừa dựng. Ông nhìn rất lâu vào đôi mắt lồi trợn ngược, vào hai chiếc nanh cong ngược đâm thủng mép môi đá và vào chiếc chày kim cang bằng đồng trong tay tượng. Sang và Na đi theo sau ông mấy bước, còn Sư Cả Kim Muni từ phía chánh điện chậm rãi bước ra sân khi nghe tin có cán bộ xã tới làm việc với chùa.
Hòa quay sang Sư Cả và hỏi thẳng một câu mà ông nói mình đã nghe dân ở nơi khác đồn về các pho tượng dữ tợn ở cổng chùa Khmer. Ông hỏi:
- Thưa Sư Cả, pho tượng này có phải là quái vật bị trấn yểm dưới cổng từ xưa, để nó không thoát ra hại người được không?
Câu hỏi vừa dứt, Sư Cả lắc đầu ngay, không để một khoảng lặng nào trôi qua khiến người đứng quanh hiểu lầm. Ông chắp tay trước ngực, giọng trầm và rõ từng chữ, đính chính ngay trước mặt Hòa, Sang, Na và mấy người thợ đang nghỉ tay gần đó. Ông nói pho tượng ở cổng chùa này không phải quái vật bị trấn yểm, từ ngày tượng đứng ở đây tới nay chưa từng có chuyện trấn, giam hay giữ một con quái nào dưới cổng chùa này cả.
Sư Cả nói muốn hiểu đúng pho tượng thì phải nghe trọn câu chuyện từ đầu, và phần đầu ấy thuộc về thời hoang sơ rất xa, trước khi vùng đất này có chùa, có làng như ngày nay. Theo chuyện kể được các đời sư trong chùa truyền lại cho nhau, ngày xưa nơi đây là một vùng đầm lầy hoang rộng lớn, nước đen và cỏ dại phủ kín, dân quanh đầm sống rất khổ vì mùa màng thất bát. Trong vùng đầm hoang ấy có một dạ xoa hung dữ, theo chuyện kể thì nó ăn thịt người và phá hoại mùa màng của dân xóm quanh đầm. Sư Cả nhấn mạnh hai lần rằng đó là chuyện kể của thời hoang sơ, là phần quá khứ xa xưa của một vùng đất, không phải chuyện của ngôi chùa ba trăm năm này.
Sang đứng nghe và nhận ra đây chính là phần đầu của câu chuyện mà Sư Cả từng kể vắn tắt cho Na chép sổ mấy ngày trước ở sân chùa. Hôm ấy ông đã hẹn phần quan trọng nhất nằm ở chỗ dạ xoa ấy về sau đổi tính ra sao, và sẽ kể vào ngày đội lên giàn cao phía trước cổng. Hôm nay, trước câu hỏi sai lệch của cán bộ xã, phần đổi tính ấy được ông kể trọn, không phải như một câu chuyện giờ nghỉ nữa, mà như một lời đính chính chính thức cần được ghi vào giấy tờ của đợt trùng tu.
Sư Cả kể tiếp rằng dạ xoa đầm lầy trong chuyện kể ngày xưa đã được Đức Phật và các vị cao tăng dùng Phật pháp cảm hóa. Phật pháp không trói buộc nó, không giam giữ nó và cũng không đè nén nó dưới một lớp bùa chú nào. Theo lời kể của các đời sư, dạ xoa ấy nghe pháp, hiểu ra tội lỗi của chính mình trong những năm tháng hoang dã, rồi từ bỏ dã tính ăn thịt người và phá mùa màng. Sự thay đổi ấy, Sư Cả nói, là thay đổi từ bên trong của một kẻ đã quy y, khác hẳn việc một con vật bị xích lại ở cổng cho người ta canh chừng.
Sau khi từ bỏ dã tính, dạ xoa ấy tình nguyện xin được làm Thần Hộ Pháp gác cổng chùa, theo đúng chuyện kể và sổ xưa của chùa này truyền lại. Ngài tình nguyện đứng ở vị trí cổng, nơi người ra vào phải đi qua, dùng chính hình tướng dữ tợn của mình để xua đuổi tà ma ngoại đạo và những kẻ mang lòng xấu tới gần đất chùa. Hình tướng mắt lồi, nanh ngược và chày đồng không phải để dọa người ngay, mà là lớp vỏ nghiêm khắc của một người gác cổng đã tự nguyện nhận việc khó nhất ở ngôi chùa này.
Mấy người thợ đang nghỉ tay gần bệ tượng nghe tới đoạn cảm hóa thì ai cũng ngừng câu chuyện riêng của mình. Có người trước đây vẫn nửa đùa nửa thật gọi pho tượng là ông chằn dữ, nay nghe Sư Cả kể trọn câu chuyện thì im lặng nhìn lên mặt tượng với một vẻ kính trọng khác hẳn. Sang để ý thấy không ai còn cười đùa như những giờ nghỉ trước. Anh hiểu lời đính chính hôm nay không chỉ dành cho hồ sơ của xã, mà còn dành cho chính những người thợ đang làm việc quanh tượng mỗi ngày.
Sư Cả còn nói thêm một ý mà Sang nhớ rất kỹ trong buổi chiều hôm ấy. Ngài dữ tợn với tà ma và kẻ xấu, nhưng với người dân quanh chùa, ngài là người gác cổng đã đứng yên ở đó qua nhiều đời mưa nắng. Dân làng đi qua cổng lúc sớm lúc khuya đều quen có ngài đứng đó. Trẻ con trong xóm lớn lên cùng hình bóng pho tượng ở đầu đường vào chùa. Một vị hộ pháp đã gắn bó với đời sống của cả vùng như vậy, Sư Cả nói, không thể bị gọi bằng những tiếng của quái vật bị người ta đè xuống đất.
Sư Cả kết lại phần đính chính bằng mấy câu ngắn gọn và dứt khoát, nói chậm rãi để Na kịp ghi và Hòa kịp nghe rõ từng ý. Ngài không bị trấn. Ngài không bị giam. Ngài không phải oan linh. Oan linh là hồn người chết oan còn vương vấn đi đòi điều chưa xong, còn Chằn Yeak trong tín ngưỡng của chùa này là một vị hộ pháp đã quy y, đang sống trọn với nhiệm vụ gác cổng mà chính ngài đã chọn. Ông nói ai gọi ngài là quái bị trấn là đã hiểu sai hoàn toàn câu chuyện của ngôi chùa này.
Trên đường từ chánh điện ra sân, Sang đi sau Sư Cả và nghe ông nói nhỏ thêm với Khênh vừa tới nơi. Ông dặn sư phó từ nay hễ có khách lạ hỏi về pho tượng bằng những lời lẽ sai lệch như vậy, thì cứ mời họ nghe trọn câu chuyện quy y trước khi trả lời bất kỳ điều gì khác. Khênh ghi lời dặn ấy vào cuốn sổ nhỏ của mình. Sang nghe và hiểu rằng việc giữ gìn pho tượng không chỉ nằm ở đá và vữa, mà còn nằm ở cách người trong chùa giữ cho câu chuyện của ngài không bị kể sai đi.
Hòa nghe xong thì im lặng một lúc lâu, tay cầm bút dừng lại giữa trang sổ. Ông nói thật rằng ở xã, khi làm hồ sơ về các pho tượng cổng chùa trong vùng, ông từng nghe nhiều cách giải thích khác nhau từ người ngoài. Có cách giải thích nghe rất ly kỳ, nhưng chưa từng được một vị trụ trì nào đính chính trực tiếp như hôm nay. Ông hỏi Sư Cả có cho phép ông ghi nguyên văn lời đính chính này vào biên bản kiểm tra hồ sơ của xã hay không, vì nếu chỉ ghi tắt, người đọc sau này rất dễ lại hiểu sang hướng trấn yểm như ông vừa hỏi.
Sư Cả gật đầu đồng ý ngay, ông nói lời đính chính càng được ghi rõ bao nhiêu thì pho tượng càng được yên bấy nhiêu trước những lời đồn sai về sau. Ông còn dặn thêm rằng trong mọi giấy tờ của đợt trùng tu này, hễ nhắc tới pho tượng thì phải gọi đúng là tượng Chằn Yeak, vị Thần Hộ Pháp gác cổng của chùa. Na ngồi xuống bàn, mở một trang mới trong nhật ký công trình và chép lại toàn bộ buổi làm việc, từ câu hỏi ban đầu của Hòa cho tới lời đính chính đầy đủ của Sư Cả, không lược bỏ ý nào trong bốn ý chính.
Sang đứng bên bệ tượng, ngẩng lên nhìn khuôn mặt đá qua khung giàn, trong lòng anh có một sự thay đổi lặng lẽ sau buổi chiều hôm nay. Trước đây anh kính tượng vì tượng cổ, vì tượng đã điểm nhãn theo lệ riêng ghi trong sổ chùa, và vì các sư trong chùa kính tượng. Từ hôm nay, anh còn hiểu thêm rằng phía sau khuôn mặt dữ tợn ấy là cả một câu chuyện về một kẻ hung dữ ngày xưa đã chịu đổi tính và tự nguyện đứng gác. Anh nghĩ một người thợ làm việc quanh pho tượng như vậy thì càng không được phép làm việc qua loa ở bất kỳ phiến đá nào của cổng.
Buổi kiểm tra hồ sơ kết thúc khi nắng chiều đã nghiêng qua mái chánh điện. Hòa gấp cuốn sổ tay của xã lại và cảm ơn Sư Cả. Ông nói ông sẽ đưa lời đính chính này vào hồ sơ chính thức của đợt trùng tu. Từ nay, bất kỳ đoàn kiểm tra nào về chùa cũng đọc được đúng bản chất của pho tượng ngay từ trang đầu. Ông đi ra sân, dừng lại trước bệ tượng một lần nữa. Lần này ông chắp tay cúi đầu chào tượng một cách tự nhiên, khác hẳn cái nhìn dò xét lúc mới tới.
Trước khi lên xe về xã, Hòa mở lại cuốn biên bản, đọc to dòng đính chính vừa ghi cho cả đội cùng nghe một lần cuối, rồi ông nói:
- Vậy từ nay ghi cho rõ. Ai làm hư pho tượng này là phạm vào thần hộ pháp của chùa. Không phải chuyện đá cũ đá mới gì đâu.