CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 15: Sáp Ong Nấu Tịnh Thủy

Sáng ngày mười hai tháng chín, buổi kiểm tra đầu ngày của Sư phó Kim Sóc Khênh dừng lại lâu hơn thường lệ ở khu vực bệ tượng Chằn. Ông cúi xuống sát mặt…

Nội dung chương

Sáng ngày mười hai tháng chín, buổi kiểm tra đầu ngày của Sư phó Kim Sóc Khênh dừng lại lâu hơn thường lệ ở khu vực bệ tượng Chằn. Ông cúi xuống sát mặt bệ phía đông, dùng ngón tay miết dọc theo một góc đá đã sẫm màu vì mưa nắng nhiều năm, rồi gọi Thạch Văn Sang tới gần để cùng xem. Ở góc bệ ấy có một chỗ mẻ nhỏ đã xuất hiện từ lâu, rộng chừng bằng móng tay người lớn, ngay mép ngoài của phiến đá bệ phía dưới chân tượng. Chỗ mẻ không nằm trên thân tượng, không chạm tới mặt ngài, nhưng nó thuộc về phần đá gốc của bệ mà chùa đã giữ nguyên qua nhiều đợt sửa chữa nhỏ trước đây.

Khênh nói chỗ mẻ này nhà chùa đã biết từ lâu và đã ghi vào danh mục những điểm cần bảo dưỡng của cổng trong năm nay. Nay đội trùng tu đang làm việc tại chỗ, giàn giáo đã dựng xong và người giữ kho của chùa đang có mặt đầy đủ, nên buổi sáng hôm nay nhà chùa sẽ xử lý luôn chỗ mẻ ấy theo đúng cách làm cũ của chùa. Ông dặn Sang đứng chứng kiến toàn bộ từ đầu tới cuối, vì sau khi làm xong, chính Sang sẽ là người ghi biên bản việc này vào nhật ký công trình thay cho phần việc liên quan tới đá của tượng trong ngày.

Danh Thị Út được mời từ kho vật liệu sang sân cổng, tay bà cầm cuốn sổ kho bìa vải và chùm chìa khóa lớn quen thuộc. Bà mở đầu buổi việc bằng cách đọc to mục sáp ong rừng trong sổ kho cho Khênh và Sang cùng nghe. Theo sổ của bà, hũ sáp ong rừng màu hổ phách cất ở ngăn kệ khô nhất của kho là vật liệu chùa giữ riêng cho việc bảo dưỡng và gắn lại các chỗ đá nhỏ bị mẻ trên đồ thờ bằng đá. Mỗi lần lấy sáp ra dùng, người giữ kho phải ghi rõ ngày lấy, lượng lấy ước tính và việc dùng cụ thể, kèm chữ ký của bà và chữ ký của sư chứng kiến.

Bà Út cùng Sang vào kho lấy sáp. Bà mở ngăn kệ cuối kho, nhấc chiếc hũ sành đựng sáp ong rừng xuống khỏi vị trí quen thuộc của nó và đặt lên mặt bàn gỗ giữa kho. Nắp hũ được mở ra trước mặt Sang, bên trong là khối sáp màu hổ phách đậm, bề mặt sáp còn in dấu của lần lấy trước thành một vết lõm nhỏ đã khô cứng lại. Bà dùng một con dao mỏng cắt ra một miếng sáp vừa đủ cho chỗ mẻ bằng móng tay ở bệ tượng, cân miếng sáp trên chiếc cân nhỏ của kho rồi đọc con số cho Sang ghi vào sổ. Phần sáp còn lại trong hũ được bà đậy nắp và đặt trả về đúng vị trí cũ trên kệ ngay trong buổi sáng ấy.

Nước tịnh thủy dùng cho buổi việc được Khênh tự tay mang từ gian nhỏ sát chánh điện ra sân cổng trong một chiếc bình sành có khăn phủ sạch. Ông nói nước này là nước sạch đã được nhà chùa làm phép và giữ riêng cho các việc lễ cùng những việc bảo dưỡng liên quan trực tiếp tới tượng và đồ thờ. Thợ trong đội không tự ý lấy nước ấy cho bất kỳ việc xây dựng nào khác, và buổi gắn đá hôm nay là một trong số rất ít việc thợ được phép dùng tới nguồn nước này dưới sự chứng kiến của sư trong chùa.

Khênh đặt một chiếc nồi nhỏ bằng đất nung lên bếp than con ngay cạnh bệ tượng, giữa khoảng sân đã được quét sạch và lót một tấm ván phẳng. Ông cho miếng sáp ong rừng vào nồi trước, giữ lửa thật nhỏ để sáp tan chảy từ từ thành một lớp chất lỏng sánh và trong, bốc lên mùi thơm ngọt dịu của mật ong rừng quyện với mùi khói than nhẹ. Khi sáp đã tan đều, ông mới rót nước tịnh thủy vào nồi từng ít một, tay kia dùng một chiếc đũa tre khuấy liên tục theo một chiều để sáp và nước quyện vào nhau thành một hỗn hợp dẻo, mịn và không vón cục. Sang đứng bên cạnh quan sát từng động tác. Anh nhận ra việc nấu sáp nghe thì đơn giản, nhưng tay người nấu phải giữ nhịp khuấy rất đều và lửa phải giữ rất nhỏ. Chỉ cần lửa lớn hơn một chút là lớp sáp trên mặt nồi đã đổi màu sẫm hơn thấy rõ.

Trong thời gian nồi sáp còn ở trên bếp than, bà Út đứng bên cạnh kể cho Sang nghe nguồn gốc của hũ sáp trong kho bằng giọng của một người đã giữ nó qua nhiều năm. Bà nói sáp ấy là sáp ong rừng do người dân quanh vùng mang tới dâng cho chùa qua nhiều mùa khác nhau, nhà chùa gom lại và nấu luyện thành khối lớn cất trong hũ sành. Có năm rừng ít ong, cả năm chùa chỉ nhận được một lượng sáp nhỏ bằng nắm tay người lớn. Vì vậy mỗi lần cắt sáp ra dùng, dù chỉ một miếng nhỏ, bà cũng cân và ghi sổ cẩn thận như cân một món vật liệu quý thật sự.

Sang nghe bà kể thì càng hiểu vì sao buổi gắn một mảnh đá nhỏ bằng móng tay ở góc bệ lại được làm trang trọng như một buổi việc lớn. Ở ngôi chùa này, không có việc nào liên quan tới đá của tượng được coi là việc nhỏ. Một chỗ mẻ ở bệ cũng đi qua đủ các bước lấy vật liệu có sổ, nấu sáp có sư làm, gắn đá có người chứng kiến và ghi biên bản có ba chữ ký. Anh thầm so sánh với cách làm ở những công trình dân dụng trước đây, nơi một chỗ mẻ tương tự thường chỉ được xử lý qua loa bằng một ít vữa trét vội trong mấy phút nghỉ tay.

Trong lúc chờ hỗn hợp sáp nguội bớt tới độ dẻo vừa tay, Khênh làm sạch chỗ mẻ ở góc bệ bằng một chiếc bàn chải lông mềm khô. Ông chải từng chút bụi đá và rêu mỏng bám trong lòng chỗ mẻ, thổi nhẹ cho bụi bay ra ngoài rồi dùng khăn khô lau lại mặt đá quanh mép mẻ. Mảnh đá nhỏ sẽ được gắn lại chính là mảnh đã mẻ ra từ góc bệ này nhiều năm trước, được nhà chùa giữ trong một chiếc hộp gỗ nhỏ cất ở kho, trên nắp hộp có ghi rõ vị trí gốc của mảnh đá bằng mực tàu. Bà Út mang chiếc hộp ra sân, mở nắp trước mặt mọi người và đặt mảnh đá lên lòng bàn tay để Khênh đối chiếu một lần cuối với lòng chỗ mẻ trên bệ.

Khênh dùng đầu đũa tre lấy một lượng hỗn hợp sáp ong nấu tịnh thủy vừa đủ, phết đều lên mặt trong của mảnh đá nhỏ và lên lòng chỗ mẻ trên bệ. Ông đặt mảnh đá vào đúng vị trí gốc của nó, ấn giữ bằng hai ngón tay trong một khoảng thời gian đủ lâu để lớp sáp bắt đầu se lại. Sau đó ông dùng một con dao nhỏ đã hơ ấm gọt bỏ phần sáp thừa tràn ra ngoài mép gắn, vuốt lại đường nối cho phẳng với mặt đá xung quanh. Toàn bộ việc gắn chỉ diễn ra trong ít phút, nhưng từng động tác đều chậm rãi và chắc chắn, không có một động tác nào thừa hay vội vàng.

Mảnh đá sau khi gắn được để yên cho khô tự nhiên trong bóng râm của mái che phía trên bệ tượng. Khênh dặn không ai được chạm vào chỗ vừa gắn trong buổi sáng hôm nay, kể cả để thử độ cứng bằng tay, vì lớp sáp bên trong cần thời gian nguội hẳn và kết lại với mặt đá. Ông nói theo kinh nghiệm của các sư đời trước trong chùa, một chỗ gắn nhỏ như vậy làm đúng cách sẽ bền nhiều năm, còn làm vội và sờ thử sớm thì đường nối sẽ hở ra chỉ sau vài trận mưa đầu mùa. Sang nghe lời dặn ấy và ghi thêm một dòng riêng vào phần ghi chép nháp của mình để đưa vào biên bản chính thức.

Tới gần trưa, khi lớp sáp đã nguội và cứng lại hoàn toàn, Khênh quay lại kiểm tra chỗ gắn bằng cách nhìn nghiêng dưới ánh sáng xiên của mặt trời. Đường nối giữa mảnh đá và thân bệ hiện lên thành một vệt rất mảnh, màu sáp ngả nâu nhạt ôm sát mép đá, nhìn kỹ mới nhận ra đó là chỗ vừa được gắn lại trong buổi sáng. Ông gõ nhẹ móng tay vào mặt mảnh đá vừa gắn, nghe tiếng kêu chắc và đều như tiếng gõ lên phần đá nguyên vẹn bên cạnh. Ông gật đầu xác nhận buổi việc đạt yêu cầu của nhà chùa và bảo Sang bắt đầu viết biên bản ngay tại bàn gỗ thấp ở sân.

Sang mở cuốn nhật ký công trình, viết biên bản của buổi gắn đá theo đúng những gì anh vừa chứng kiến từ đầu tới cuối. Anh ghi ngày giờ làm việc và vị trí chỗ mẻ ở góc bệ phía đông. Anh ghi nguồn gốc mảnh đá được giữ trong hộp gỗ của kho. Anh ghi lượng sáp ong rừng lấy ra theo sổ của bà Út. Anh ghi việc nấu sáp với nước tịnh thủy do chính sư phó thực hiện. Cuối biên bản, anh ghi rõ mảnh đá đã được gắn lại vào đúng vị trí gốc và để khô dưới sự kiểm tra của sư phó. Khênh ký tên chứng kiến ở cuối biên bản, bà Út ký tên ở phần vật liệu, còn Sang ký ở phần người ghi biên bản.

Trước khi kết thúc buổi việc, Khênh quay sang Sang và nói một câu mà anh nghe rõ là một lời dặn dành cho toàn bộ những ngày làm việc còn lại quanh pho tượng. Ông nói:

- Đá của chùa, dù mẻ một mảnh bằng móng tay, cũng phải làm trước mặt sư và ghi giấy rõ ràng như hôm nay.

Sang gật đầu ghi nhớ lời dặn ấy, rồi phụ bà Út thu dọn phần vật liệu còn lại của buổi gắn đá. Bà Út mang chiếc cân nhỏ, con dao mỏng và phần sáp thừa chưa dùng tới trong chiếc bát sành nhỏ quay về phía kho vật liệu sau chánh điện. Tới cửa kho, bà đặt từng món vào đúng ngăn quen thuộc của chúng, đóng nắp tủ lại và khóa tủ cẩn thận ngay trước mặt Sang đang đứng chờ ở ngưỡng cửa. Tiếng khóa tủ kêu một tiếng khô gọn trong gian kho yên tĩnh, khép lại buổi làm mẫu mà Sang biết mình sẽ còn nhớ rất lâu trong đợt trùng tu này.

Chương khác

Xem thêm