CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 16: Hòa Kiểm Tra Hồ Sơ Trùng Tu

Chiều ngày mười hai tháng chín, sau buổi gắn đá ở bệ tượng vào buổi sáng, Thạch Văn Sang cùng Sơn Văn Đen và Thạch Thị Na tới văn phòng xã Châu Thành…

Nội dung chương

Chiều ngày mười hai tháng chín, sau buổi gắn đá ở bệ tượng vào buổi sáng, Thạch Văn Sang cùng Sơn Văn Đen và Thạch Thị Na tới văn phòng xã Châu Thành theo giấy hẹn của Trần Văn Hòa. Buổi hẹn này đã được ghi trong lịch làm việc của đợt trùng tu từ đầu tháng, với nội dung kiểm tra giữa kỳ toàn bộ hồ sơ giấy tờ của công trình cổng tam quan chùa Đầm Chằn. Sang mang theo cuốn nhật ký công trình đã được Na bọc bìa cẩn thận, Đen mang theo cặp hồ sơ hợp đồng của đội, còn Na mang thêm cuốn sổ kho phụ ghi phần vật liệu liên quan tới tượng.

Văn phòng xã vào buổi chiều yên tĩnh, chỉ có tiếng quạt trần quay đều và tiếng giấy lật xào xạc trên mặt bàn gỗ dài. Hòa đã chờ sẵn với một chồng bìa hồ sơ xếp ngay ngắn, trên cùng là bản sao hợp đồng trùng tu giữa xã, nhà chùa và đội thợ. Ông mời ba người ngồi xuống phía đối diện, rót nước trà vào từng chén nhỏ rồi mới bắt đầu buổi làm việc bằng việc đối chiếu danh mục hồ sơ. Ông nói giấy tờ của một công trình ở di tích cũng quan trọng như phần đá và phần vữa ngoài hiện trường, vì sau này ai muốn biết đợt trùng tu đã làm những gì thì chỉ còn hồ sơ để mà tra cứu.

Hòa xem lại trước tiên biên bản gắn đá ở bệ tượng vừa được lập trong buổi sáng cùng ngày. Ông đọc kỹ từng dòng Sang đã ghi về vị trí chỗ mẻ, lượng sáp ong rừng lấy ra theo sổ kho và phần chữ ký của ba người liên quan. Ông gật đầu nói biên bản như vậy là mẫu mực cho các việc chạm tới đá của tượng, vì nó ghi rõ ai làm, làm bằng vật liệu gì, lấy vật liệu ở đâu và ai đứng chứng kiến. Ông còn bảo Na chép thêm một bản sao của biên bản này để xã lưu kèm trong hồ sơ kiểm tra giữa kỳ.

Trước khi vào nội dung chính, Hòa còn rà soát nhanh hai cuốn sổ còn lại mà nhóm mang theo trong buổi chiều hôm ấy. Với cuốn sổ đo đạc tượng, ông đối chiếu lại dòng ghi hai chiếc nanh cong ngược và dòng ghi cán chày kim cang bằng đồng với biên bản bàn giao ban đầu. Với cuốn sổ kho phụ, ông xem mục vàng lá và mục sáp ong rừng, thấy cả hai mục đều có đủ chữ ký của người giữ kho và người chứng kiến. Ông nói một bộ hồ sơ mà các cuốn sổ khớp nhau từng mục như vậy là điều ông hiếm khi gặp ở các công trình nhỏ trong vùng.

Đen ngồi phía bên cạnh nghe cán bộ xã nhận xét về hồ sơ của đội mình thì vẻ mặt giãn ra thấy rõ. Ông nói đội thợ của ông vốn quen làm việc bằng tay nghề và bằng lời hứa miệng ở nhiều công trình dân dụng. Từ ngày vào làm ở cổng chùa này, ông mới thấy giấy tờ được giữ cẩn thận cũng là một phần của tay nghề. Ông bảo Na rằng công sức ghi chép của cô trong những ngày qua không hề là việc phụ, vì chính những trang sổ ấy đang bảo vệ cả đội trước mọi thắc mắc về sau.

Sau phần biên bản, Hòa chuyển sang nội dung chính của buổi làm việc mà ông đã gạch chân sẵn trong bản hợp đồng mang theo. Ông nói trong các điều khoản đội thợ đã ký với nhà chùa từ trước ngày khởi công, có một điều khoản riêng về việc xử lý các mảnh đá vỡ ra từ pho tượng Chằn trong suốt đợt trùng tu. Điều khoản này được soạn riêng cho công trình này, không có trong các hợp đồng xây dựng thông thường ở xã, vì pho tượng là một phần không thể thay thế của cổng tam quan ba trăm năm. Ông đề nghị mọi người nghe ông đọc lại toàn văn điều khoản một lần, chậm rãi và đầy đủ, ngay trong buổi kiểm tra hôm nay.

Hòa cầm bản điều khoản lên và đọc to, rõ ràng từng ý một, giọng ông đều và chậm như đang đọc một văn bản pháp lý trong buổi họp của xã. Ông đọc rằng bất kỳ mảnh đá nào vỡ ra từ tượng Chằn trong đợt trùng tu, dù lớn hay nhỏ tới đâu, đều phải được báo ngay cho Sư Cả của chùa trong cùng ngày làm việc. Việc vỡ phải được ghi biên bản tại chỗ, ghi rõ vị trí vỡ trên tượng, kích thước ước tính của mảnh vỡ và người thợ đang phụ trách khu vực ấy. Mảnh đá vỡ ra phải được giữ lại trong chùa, cất vào nơi nhà chùa chỉ định, và tuyệt đối không ai được tự ý mang mảnh đá ấy ra khỏi chùa vì bất kỳ lý do gì.

Đọc xong, Hòa đặt tờ điều khoản xuống bàn và giải thích thêm lý do nhà chùa và xã đặt ra quy định nghiêm như vậy. Ông nói một pho tượng đá nguyên khối đã đứng ba trăm năm thì từng mảnh đá của nó, kể cả mảnh nhỏ bằng đầu ngón tay, cũng là một phần của nguyên khối ấy. Mảnh đá rời ra mà bị mang đi mất thì pho tượng sẽ khuyết đi một phần không gì bù lại được, vì đá mới dù tạc khéo tới đâu cũng không phải là đá của ba trăm năm trước. Quy định giữ mảnh vỡ lại trong chùa là để nhà chùa còn có thể gắn lại đúng chỗ cũ bằng cách làm truyền thống của chùa, như buổi gắn đá ở bệ tượng mà đội vừa chứng kiến sáng nay.

Na ghi lại toàn văn phần giải thích của Hòa vào cuốn sổ nhỏ của mình, ghi xong cô đọc thầm lại một lượt để chắc chắn không sót ý nào về thứ tự các bước phải làm. Cô hỏi Hòa rằng biên bản tại chỗ trong điều khoản phải do ai lập thì mới được xã công nhận khi kiểm tra sau này. Hòa đáp biên bản do người giữ nhật ký công trình của chùa lập là chính, có chữ ký của tổ trưởng đội thợ và chữ ký chứng kiến của sư trong chùa. Ông nói ba chữ ký ấy đi cùng nhau thì một biên bản mới được coi là đầy đủ, thiếu một trong ba thì buổi kiểm tra cuối đợt sẽ yêu cầu làm rõ lại.

Sang ngồi nghe toàn bộ buổi đọc điều khoản với một sự tập trung đặc biệt. Buổi sáng anh vừa tận mắt chứng kiến một mảnh đá nhỏ được gắn lại qua đủ các bước có sổ sách và chữ ký, buổi chiều anh lại được nghe quy định chính thức đứng phía sau những bước làm ấy. Anh nhận ra cách làm của chùa Đầm Chằn không phải là thói quen cầu kỳ của riêng các sư. Đó là một hệ thống quy định đã được xã và nhà chùa thống nhất bằng văn bản. Hệ thống ấy có từ trước khi đội thợ của anh đặt chân tới cổng chùa này.

Kết thúc phần làm việc tại văn phòng xã, Hòa đề nghị cả nhóm quay về sân chùa ngay trong buổi chiều để ông phổ biến lại điều khoản trước toàn thể đội thợ. Ông nói một quy định quan trọng như vậy không thể chỉ nằm trong buổi họp của bốn người, vì người trực tiếp cầm búa và cầm đục ở hiện trường là cả một đội thợ chứ không riêng gì tổ trưởng. Đen đồng ý ngay, ông nói đội của ông làm việc ở đâu cũng quen với cách tổ trưởng nghe quy định rồi về truyền lại, nhưng quy định liên quan tới pho tượng cổ thì nghe trực tiếp từ cán bộ xã vẫn chắc chắn hơn nhiều.

Tại sân chùa, Hòa đứng trước bệ tượng, đọc lại toàn văn điều khoản một lần nữa cho toàn bộ đội thợ đang nghỉ tay buổi chiều cùng nghe. Giọng ông vang đều trong khoảng sân yên tĩnh, mấy người thợ đứng thành nửa vòng tròn phía trước, không ai nói chuyện riêng trong lúc ông đọc. Sư phó Khênh đứng ở phía sau Hòa nửa bước với vai trò đại diện nhà chùa chứng kiến buổi phổ biến. Đọc xong, Hòa trao tờ điều khoản cho Đen và đề nghị tổ trưởng ký nhận lại ngay tại chỗ, trước mặt toàn đội và đại diện nhà chùa, như một lần xác nhận chính thức giữa đợt trùng tu.

Đen cầm bút ký vào dòng xác nhận ở cuối tờ điều khoản một cách chậm rãi, nét chữ của ông chắc và rõ như mọi lần ông ký vào sổ tay tổ trưởng. Ông ký xong thì quay sang cả đội, nói từ nay điều khoản này là việc của từng người trong đội chứ không phải việc riêng của người ký. Ông nhắc lại ba ý chính bằng lời của một người tổ trưởng cho thợ của mình dễ nhớ. Có mảnh vỡ thì báo ngay. Có mảnh vỡ thì ghi giấy tại chỗ. Có mảnh vỡ thì giữ lại trong chùa. Ông nói ai quên một trong ba ý ấy thì cứ tới gặp ông trước khi tự ý làm bất cứ điều gì khác.

Kiên Văn Tài đứng ở cuối hàng thợ, nghe xong thì giơ tay hỏi một câu rất thật của một người thợ phụ mới vào nghề. Cậu hỏi nếu mảnh đá vỡ ra nhỏ xíu, nhỏ hơn cả hạt đậu và lẫn vào đống bụi đá dưới chân giàn, thì có cần phải làm đủ các bước rườm rà như vậy hay không. Hòa đáp ngay rằng điều khoản không phân biệt mảnh lớn hay mảnh nhỏ, vì người thợ ở hiện trường không có quyền tự quyết định phần nào của pho tượng là quan trọng và phần nào là không. Cậu nghe xong thì gật đầu, nói cậu hỏi là để từ nay gặp trường hợp nào cũng biết đường mà làm cho đúng ngay từ đầu.

Buổi phổ biến kết thúc, Na ghi bổ sung vào nhật ký công trình một mục riêng về việc điều khoản đã được đọc công khai và ký nhận lại giữa đợt. Cô ghi rõ giờ giấc, địa điểm, người đọc, người ký nhận và người chứng kiến của nhà chùa. Hòa gấp hồ sơ của xã lại, bắt tay Đen và Khênh trước khi rời chùa, ông nói hồ sơ của đợt trùng tu tới thời điểm này đang ở trạng thái tốt nhất trong các công trình di tích ông từng kiểm tra ở xã. Trước khi bước ra khỏi sân cổng, ông dừng lại nhìn toàn đội một lần nữa và nói:

- Tôi nói rõ một lần này thôi, ai vi phạm điều khoản ấy thì đợt trùng tu dừng ngay tại chỗ. Người vi phạm phải chịu trách nhiệm cá nhân trước xã và nhà chùa.

Chương khác

Xem thêm