CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 19: Ngày Nghỉ Lễ Ở Chùa

Ngày nghỉ lễ của chùa đến với đội thợ như một khoảng dừng bất ngờ giữa những ngày ốp cột liên tục ở cổng tam quan. Chùa có lễ theo lịch riêng của nhà…

Nội dung chương

Ngày nghỉ lễ của chùa đến với đội thợ như một khoảng dừng bất ngờ giữa những ngày ốp cột liên tục ở cổng tam quan. Chùa có lễ theo lịch riêng của nhà chùa, phật tử các xóm quanh vùng về dự đông từ sáng sớm, nên Sơn Văn Đen cho toàn đội nghỉ hẳn một ngày để sân cổng được thông thoáng cho người đi lễ. Thạch Văn Sang ở nhà cùng gia đình, trong một buổi sáng không có tiếng búa, không có mùi vữa vôi và không có cuốn nhật ký công trình nào mở ra trên bàn. Cuốn sổ của đợt trùng tu hôm nay nằm yên ở chùa, trong ngăn tủ của Thạch Thị Na.

Buổi sáng ở nhà họ Thạch bắt đầu chậm rãi hơn hẳn những buổi sáng đi làm ở cổng chùa. Bà Thạch Thị Sa Rây dậy sớm nấu một nồi chè đậu xanh để chiều mang lên chùa dâng lễ, mùi chè ngọt lan khắp gian bếp nhỏ sau nhà. Sang phụ mẹ nhóm lại bếp củi, rồi tranh thủ leo lên kiểm tra phần mái bếp mà anh vốn định sửa bằng khoản tiền công của đợt trùng tu này. Mấy tấm tôn ở góc mái đã rỉ sét thành từng mảng nâu, một đường rãnh nhỏ ở giữa mái là nơi nước mưa dột xuống đúng vị trí đặt chum gạo trong những trận mưa lớn.

Sang đứng trên thang nhìn phần mái hỏng một lúc lâu, trong đầu anh tự tính lại toàn bộ kế hoạch sửa nhà của gia đình sau khoản trừ mười ngày công. Mái bếp vẫn phải sửa trước mùa mưa lớn, điều đó không thay đổi, nhưng thời gian sửa sẽ phải dời lại và phần vật liệu sẽ phải mua ít hơn dự tính ban đầu. Anh không nói những tính toán ấy ra thành lời với ai trong nhà. Anh chỉ ghi nhớ vị trí tấm tôn rỉ nhất để lần tới ra chợ xã sẽ hỏi giá trước, rồi leo xuống phụ mẹ vớt nồi chè ra từng bát nhỏ cho nguội bớt.

Thạch Văn Rith dành buổi sáng nghỉ lễ để sửa lại chiếc ghế gỗ long chân ở gian nhà giữa và mài lại mấy món đồ nghề đã cùn sau nhiều ngày làm việc ở cổng. Ông làm việc nhà chậm rãi, thỉnh thoảng dừng tay nhìn ra khoảng sân trước, nơi nắng lễ trải đều lên hàng cau và mấy chậu kiểng của gia đình. Sang ngồi xuống bên cạnh cha, phụ ông giữ chân ghế cho thẳng trong lúc ông đóng lại đinh ở mối nối đã lỏng. Hai cha con làm việc nhà bên nhau trong yên lặng, giống như cách họ vẫn làm việc công trình bên nhau ở hai cột cổng trong những ngày qua.

Bữa cơm trưa của gia đình hôm ấy có thêm món canh chua cá và đĩa rau luộc chấm nước mắm ớt do bà Sa Rây chuẩn bị từ sáng. Cả nhà bốn người ngồi quanh chiếc bàn gỗ thấp ở gian giữa, ăn chậm hơn hẳn những bữa cơm vội trong ngày làm việc ở chùa. Bà Sa Rây gắp thức ăn cho từng người, hỏi Na về phần việc ghi chép ở chùa và hỏi Sang về cái cột trái phải làm lại. Sang đáp ngắn gọn rằng mảng ốp hỏng đã tháo xong, từ ngày mai anh sẽ ốp lại theo đúng tỉ lệ vữa cũ của đội, chậm hơn nhưng chắc chắn hơn phần việc đã hỏng.

Câu chuyện trên bàn cơm chuyển dần sang những ngày trẻ của Rith khi ông mới vào nghề thợ hồ trong vùng. Ông kể hồi ông ngoài hai mươi tuổi, ông theo một đội thợ làm việc ở một ngôi chùa khác trong vùng, cũng là một đợt sửa chữa phần đá quanh chánh điện của chùa ấy. Trong một buổi chiều khiêng và kê lại một tấm bia đá cũ trong sân chùa, ông lỡ tay làm sứt mất một góc của tấm bia. Góc đá sứt ra không lớn, nhưng bia đá là vật nhà chùa đã giữ qua nhiều đời, và vết sứt nằm ở vị trí ai đi qua cũng nhìn thấy rõ.

Rith kể ông đã đứng nhìn vết sứt ấy rất lâu trong buổi chiều hôm đó, trong đầu ông cũng hiện lên ý nghĩ kê lại tấm bia cho khéo để vết sứt khuất vào phía trong, coi như không ai hay biết. Ông nói ý nghĩ che giấu ấy đến với người thợ trẻ nào cũng nhanh như vậy, vì nỗi sợ bị phạt và bị mắng luôn đến trước mọi ý nghĩ khác. Nhưng rồi ông nhớ lời thầy dạy nghề của mình, rằng đá ở chùa mà hỏng trong tay ai thì người ấy phải là người đầu tiên thưa chuyện với sư. Ngay buổi chiều hôm ấy, trước khi đội thợ thu dọn dụng cụ, ông lên chánh điện thưa lại toàn bộ sự việc với vị Sư Cả đời trước của ngôi chùa ấy.

Vị Sư Cả đời trước nghe ông thưa xong thì mắng ông một trận rất dài ngay trong chánh điện. Ông kể vị sư ấy mắng ông bất cẩn, mắng ông coi thường đồ của chùa và mắng cả người thầy đã dạy nghề cho ông mà không dạy ông giữ tay khi làm việc gần bia đá. Trận mắng kéo dài tới mức mấy người thợ khác đứng ngoài sân cũng nghe rõ từng câu. Nhưng mắng xong, vị sư ấy cho ông tự tay làm lại phần góc bia bị sứt theo cách nhà chùa hướng dẫn, làm ngoài giờ trong hai buổi chiều liên tiếp, và không trừ của ông một đồng tiền công nào trong đợt việc ấy.

Rith nói điều làm ông nhớ mãi không phải là trận mắng, mà là câu nói cuối cùng của vị Sư Cả đời trước khi ông làm lại xong góc bia. Vị sư ấy nói người ở chùa quý nhất là người có lỗi mà dám nói, vì người dám nói thì chùa còn biết đường mà sửa cùng, còn người giấu lỗi thì chùa không cách nào giúp được. Từ ngày đó, Rith mang theo nguyên tắc báo lỗi ngay vào mọi công trình ông đi qua, và ông đã dạy lại nguyên tắc ấy cho con trai mình từ những ngày Sang mới cầm bay lần đầu tiên trong đời thợ.

Bà Sa Rây nghe chồng kể lại chuyện xưa thì cười nhẹ, bà nói bà còn nhớ đợt việc ở ngôi chùa ấy vì đó là những ngày đầu hai người mới quen nhau qua mấy buổi lễ ở chùa. Bà nói thêm rằng người trong vùng ngày xưa nghèo, một ngày công bị trừ có khi là cả tuần cơm của một gia đình, nên việc vị sư đời trước không trừ lương cho một người thợ trẻ dám nhận lỗi là một việc rất có tình. Bà gắp thêm thức ăn vào bát của Sang, bảo con trai ăn nhiều vào vì ngày mai lại phải lên giàn từ sáng sớm như thường lệ.

Sang ngồi nghe trọn câu chuyện của cha mình từ đầu tới cuối mà gần như không chen vào một lời nào. Anh nghĩ tới mảng vữa trộn sai của chính mình mới hôm nào, tới mười ngày tiền công đã bị trừ và ghi vào sổ của đội một cách dứt khoát. Anh tự hỏi nếu ngày trẻ cha anh chọn cách giấu vết sứt ở góc bia như ý nghĩ thoáng qua trong đầu ông ngày ấy, thì câu chuyện trên bàn cơm hôm nay sẽ khác đi ra sao. Anh cũng nghĩ tới chính mình và thấy nhẹ lòng một phần vì ít nhất trong sự cố vừa qua, anh đã đứng ra nhận lỗi trước cả đội ngay trong buổi chiều sự cố xảy ra.

Nhưng cùng với sự nhẹ lòng ấy, Sang cũng hiểu rõ một điều khác mà anh không nói ra trên bàn cơm. Việc anh nhận lỗi không làm khoản tiền bị trừ quay trở lại, và mái bếp sau nhà vẫn còn nguyên những tấm tôn rỉ đang chờ được thay trước mùa mưa lớn. Ở công trình của anh, lỗi được nói ra ngay vẫn phải trả giá bằng tiền thật và công thật. Anh nghĩ có lẽ đó là khác biệt giữa các thời khác nhau của nghề thợ, và người thợ ở thời nào cũng phải học cách chịu trọn phần giá của lỗi do chính tay mình gây ra.

Sau bữa cơm, Rith mang cuốn sổ tay nghề riêng của ông ra gian giữa và mở tới những trang đã ố vàng theo năm tháng. Trong cuốn sổ ấy, ông có ghi lại cả sự cố góc bia đá ở ngôi chùa năm xưa bằng mấy dòng chữ ngắn ngủn, ghi ngày tháng, ghi nơi làm việc và ghi rõ hai chữ không trừ lương ở cuối dòng. Sang cầm cuốn sổ của cha trên tay, đọc đi đọc lại mấy dòng chữ ấy với một cảm giác rất lạ. Anh nhận ra một lỗi của người thợ, nếu được nói ra và xử lý xong, có thể nằm yên trong một cuốn sổ cũ suốt mấy chục năm mà không làm nặng lòng người đã gây ra nó.

Ông Rith chỉ vào dòng chữ cũ và nói thêm rằng ông giữ thói quen ghi lại mọi sự cố trong nghề vào cuốn sổ này, kể cả những sự cố không ai phạt ông đồng nào. Ông nói người thợ ghi lại lỗi của mình thì sẽ nhớ lỗi ấy lâu hơn bất kỳ trận mắng nào của người khác. Sang nghe cha nói thì nghĩ tới chữ ký của chính mình trong nhật ký công trình ở chùa hôm ghi mục lỗi trộn vữa. Anh thấy giữa cuốn sổ cũ của cha và cuốn nhật ký mới của chùa có một mối dây chung lặng lẽ, đều là cách người thợ giữ lại sự thật của những ngày làm việc không trọn vẹn.

Buổi chiều ngày lễ, Sang còn phụ cha mài lại lưỡi bay và mấy chiếc đục đã cùn sau nhiều ngày ốp cột ở cổng chùa. Tiếng đá mài chà lên lưỡi thép vang đều đều trong sân sau, chen vào là tiếng chè đậu xanh sôi nhẹ trong nồi bà Sa Rây bắc lại trên bếp để chiều mang lên chùa. Sang làm công việc nhà chậm rãi và thấy lòng mình yên lại sau nhiều ngày liền chỉ nghĩ tới tiến độ của hai cột cổng. Anh nghĩ một ngày nghỉ lễ trọn vẹn ở nhà như hôm nay có khi chính là thứ đội thợ cần nhất trước khi bước vào những ngày làm việc khó hơn ở phía mặt cổng.

Cuối buổi chiều, Sang phụ mẹ dọn lại gian bếp, rửa bát ở sân sau rồi ngồi nghỉ dưới tán cây cau trước nhà cùng cả gia đình. Trong bữa cơm trưa nay anh đã lặng lẽ ăn hết phần cơm trong bát của mình, kể cả phần cuối bát mà thường ngày anh hay để thừa lại khi ăn vội. Tiếng chuông chùa từ phía chùa Đầm Chằn vọng về tới sân nhà thành những tiếng ngân dài và thưa, nhắc mọi người rằng buổi lễ trong ngày vẫn đang diễn ra ở ngôi chùa cách nhà một quãng đường làng yên tĩnh.

Na ngồi bên cạnh anh trai, tay cầm một chiếc quạt nan quạt nhẹ cho cả hai anh em trong hơi nóng buổi chiều. Cô nhìn Sang ngồi yên lặng khác hẳn vẻ sốt ruột của anh trong những ngày ốp cột ở chùa, rồi cô cười và nói đùa một câu làm cả bà Sa Rây đang ngồi gần đó cũng phải bật cười theo. Cô nói:

- Anh hai của em thà mất tiền chứ không chịu mất mặt trước cả đội, đúng không anh hai?

Chương khác

Xem thêm