CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 18: Mảng Vữa Trộn Sai
Sáng ngày mười bốn tháng chín, phần ốp đá ở cột trái của cổng tam quan đi chậm hơn cột phải gần nửa ngày công. Nguyên nhân không nằm ở tay nghề của Thạch…
Nội dung chương
Sáng ngày mười bốn tháng chín, phần ốp đá ở cột trái của cổng tam quan đi chậm hơn cột phải gần nửa ngày công. Nguyên nhân không nằm ở tay nghề của Thạch Văn Sang, mà nằm ở chỗ cột trái có nhiều phiến đá cong theo thân cột hơn, mỗi phiến đều phải gọt lại mép trước khi ốp lên. Thạch Văn Rith ở cột bên kia làm việc ung dung theo nhịp quen thuộc của một người thợ già, còn Sang ở cột trái bắt đầu sốt ruột khi nhìn sang phần việc của cha mình và thấy khoảng cách giữa hai cột lớn dần qua từng buổi.
Ý nghĩ rút ngắn khoảng cách ấy bám lấy Sang từ giờ nghỉ giữa buổi sáng. Anh tính nhẩm trong đầu rằng nếu vữa vôi được trộn ướt hơn một chút, vữa sẽ dễ trét hơn, phiến đá sẽ bắt vào mặt cột nhanh hơn và anh có thể ốp thêm được vài phiến trong buổi chiều. Tỉ lệ trộn vữa vôi truyền thống của đội đã được Rith dạy cho anh từ những ngày đầu vào nghề, gồm vôi và cát theo phần cố định, nước cho vào từ từ tới độ dẻo vừa tay là dừng. Tỉ lệ ấy khô và khó trét hơn, nhưng đó là tỉ lệ đã giữ cho các mảng ốp của đội bền qua nhiều công trình khác nhau.
Khi tới lượt trộn mẻ vữa mới cho cột trái vào cuối buổi sáng, Sang tự ý tăng thêm phần nước so với tỉ lệ quen thuộc của đội. Anh không hỏi ý kiến cha mình ở cột bên kia, cũng không báo cho Sơn Văn Đen biết mình định đổi cách trộn. Anh tự nhủ đây chỉ là một điều chỉnh nhỏ trong tay nghề của chính anh, vữa ướt hơn một chút thì mặt ốp sẽ mịn hơn và công việc sẽ trôi nhanh hơn. Anh khuấy đều thùng vữa bằng bay lớn, nhìn lớp vữa sóng sánh hơn thường lệ trong thùng rồi gật đầu tự cho là đạt, trước khi gọi Kiên Văn Tài mang xô vữa đầu tiên lên sàn giàn cho mình.
Buổi trưa hôm ấy, tốc độ ốp đá ở cột trái tăng lên trông thấy như đúng tính toán của Sang. Các phiến đá bắt vào mặt cột nhanh và phẳng, đường vữa giữa các phiến đều và mỏng, nhìn qua không ai phân biệt được mảng ốp mới với các mảng đã làm trong những ngày trước. Sang làm việc liên tục không nghỉ tay, trong lòng anh có một chút tự đắc lặng lẽ của người thợ vừa tìm ra cách làm nhanh hơn đồng đội của mình. Tài ở dưới sân nhìn lên cũng phải thừa nhận buổi trưa nay anh Sang làm nhanh lạ thường so với những buổi trước ở cùng một cột.
Rith trong một lần đi ngang qua thùng vữa của cột trái đã dừng lại nhìn vào mặt vữa một lúc. Ông dùng đầu bay gạt nhẹ lên bề mặt thùng vữa, thấy vữa loãng và bóng nước hơn hẳn mẻ vữa bên cột của ông. Ông hỏi con trai một câu ngắn gọn rằng vữa hôm nay có phải do chính tay anh canh nước hay không. Sang đáp là anh canh, vữa hơi ướt là để dễ trét cho kịp phần đá cong của cột trái. Rith nghe xong không nói thêm, ông chỉ nhìn con trai một lúc rồi quay về cột của mình, nhưng ánh mắt của ông lúc ấy đã mang theo một nỗi lo mà Sang lúc đó chưa hiểu hết.
Chiều hôm ấy, khi nắng xiên qua khung giàn chiếu thẳng vào mặt cột trái, dấu hiệu đầu tiên của sự cố hiện ra ngay trước mắt cả đội. Mảng ốp đá mới lên trong buổi trưa bắt đầu ố màu thành những vệt sẫm loang không đều, khác hẳn màu sáng khô của các mảng ốp cũ bên cạnh. Sang là người phát hiện ra những vệt ố ấy đầu tiên khi anh leo lên sàn giàn để kiểm tra lại mạch vữa. Tay anh chạm vào mặt đá và cảm nhận được một độ ẩm lạnh bất thường còn giữ lại phía sau phiến đá, dù nắng chiều đã chiếu vào mặt cột được hơn một giờ đồng hồ.
Ít phút sau, Đen tới kiểm tra phần việc buổi chiều theo lịch nghiệm thu nội bộ từng phần của đội. Ông dùng khớp ngón tay gõ dọc theo mảng ốp mới ở cột trái, tiếng gõ ở đoạn giữa mảng nghe rỗng và đục, khác hẳn tiếng gõ chắc và đanh ở các mảng ốp đạt chuẩn phía trên. Ông cúi xuống nhìn sát chân mảng ốp và chỉ cho Sang thấy một đường nứt mảnh chạy dọc theo chân mảng, nơi vữa đã bắt đầu co lại khi mất nước quá nhanh. Ông nói vữa trộn thừa nước thì khi khô sẽ co ngót mạnh, mảng ốp nhìn phẳng lúc mới lên nhưng chân mảng sẽ nứt và ruột mảng sẽ rỗng chỉ trong một buổi chiều nắng.
Sang đứng im trên sàn giàn nghe tổ trưởng phân tích từng dấu hiệu một mà không chen vào một lời nào. Anh hiểu ngay toàn bộ chuỗi sự cố trong đầu mình, từ thùng vữa sóng sánh buổi trưa cho tới đường nứt mảnh ở chân mảng lúc này. Không ai khác trong đội chạm vào thùng vữa của cột trái ngoài anh. Quyết định tăng nước là của riêng anh, làm trong im lặng và không hỏi bất kỳ ai. Anh leo xuống sân, đứng trước mặt Đen và cả đội đang dừng tay nhìn sang phía cột trái, rồi nhận lỗi một cách công khai và rõ ràng.
Anh nói chính anh đã tự ý tăng phần nước khi trộn mẻ vữa buổi trưa vì muốn ốp nhanh hơn để bắt kịp tiến độ của cột phải. Anh nói mảng ốp hỏng là do quyết định ấy của anh, không phải do đá, do vôi hay do người phụ việc chuyển vữa lên giàn. Giọng anh không run, nhưng anh nói chậm và nhìn thẳng vào tổ trưởng trong suốt lúc nhận lỗi. Mấy người thợ quanh sân nghe xong đều im lặng, có người nhìn xuống đất, có người nhìn sang Rith đang đứng ở cột bên kia với vẻ mặt không biểu lộ điều gì rõ ràng.
Đen nghe Sang nhận lỗi xong thì xử lý công việc ngay tại chỗ theo đúng cách của một người tổ trưởng nhiều năm. Ông tuyên bố toàn bộ mảng ốp mới ở cột trái phải tháo xuống làm lại từ đầu, phần đá tháo ra được rửa sạch vữa cũ và xếp lại theo thứ tự cũ. Về phần tiền công, ông trừ thẳng vào tiền công của Sang mười ngày công vì lỗi trộn sai tỉ lệ vữa truyền thống của đội. Ông nói khoản trừ này được ghi vào sổ của đội và vào nhật ký công trình ngay trong buổi chiều hôm nay, và nó là khoản trừ đã chốt, không có chuyện làm tốt những ngày sau thì được xét bù lại.
Đen giải thích thêm cho cả đội cùng nghe vì sao mức trừ của lỗi này lại là mười ngày công chứ không phải một con số nhẹ hơn. Ông nói một mảng ốp hỏng không chỉ mất phần vữa đã trộn, mà còn mất công tháo, công rửa đá và công ốp lại toàn bộ trong những ngày tới. Chưa kể tiến độ chung của cả đội bị chậm lại vì một cột phải làm hai lần, trong khi hạn nghiệm thu cuối đợt vẫn giữ nguyên không lùi một ngày. Ông nói mức trừ được tính từ chính những mất mát thật ấy, không phải một con số ông đặt ra để răn đe người khác trong đội.
Tài đứng nghe từ đầu tới cuối buổi xử lý mà không nói một lời nào. Cậu là người đã chuyển từng xô vữa của mẻ vữa sai lên giàn cho Sang trong buổi trưa, và cậu lo rằng mình cũng có phần trách nhiệm trong sự cố này. Đen như đọc được ý nghĩ ấy của cậu thợ phụ, ông nói rõ trước cả đội rằng người phụ việc chuyển vữa theo lệnh của thợ chính thì không chịu lỗi về tỉ lệ trộn. Lỗi nằm ở người quyết định tăng nước và người ấy đã tự đứng ra nhận. Tài nghe xong mới thở ra nhẹ nhõm, còn Sang thì gật đầu xác nhận lời của tổ trưởng là đúng với sự thật của buổi trưa hôm ấy.
Thạch Thị Na mở cuốn nhật ký công trình ngay tại bàn gỗ thấp, ghi mục lỗi của buổi chiều vào một trang riêng theo lời Đen đọc. Cô ghi rõ nguyên nhân là thợ tự ý tăng nước trong mẻ vữa vôi, hậu quả là mảng ốp cột trái ố màu và nứt chân phải tháo làm lại, hình thức xử lý là trừ mười ngày tiền công của người gây lỗi. Sang đứng bên cạnh nhìn em gái ghi từng dòng về lỗi của chính mình, rồi ký tên xác nhận vào cuối mục ghi ấy trước mặt tổ trưởng và cha mình. Anh ký chậm rãi, nét chữ vẫn rõ ràng như mọi lần anh ký vào các biên bản đạt chuẩn của đội.
Buổi chiều muộn, trong khi phần lớn đội thợ đã thu dọn dụng cụ ra về, Sang ở lại ngoài giờ cùng cha mình để tháo mảng ốp hỏng xuống khỏi cột trái. Hai cha con làm việc trong im lặng gần như suốt cả buổi tháo dỡ. Từng phiến đá được Sang gỡ xuống bằng tay, ngâm rửa sạch lớp vữa hỏng rồi xếp ngay ngắn lên tấm ván ở chân cột. Rith không giúp con trai giấu nhẹ công việc, ông chỉ làm phần việc của một người thợ phụ lớn tuổi, đưa dụng cụ và giữ thang, để Sang tự tay tháo trọn phần việc sai của chính mình xuống.
Khi mảng ốp cuối cùng được gỡ xuống và mặt cột trái trở lại trạng thái trơ đá như buổi sáng, trời đã ngả hẳn về chiều tối. Sang ngồi xuống bậc thềm dưới chân cột, nhìn mười ngày tiền công vừa mất đi trong đầu mình thành một con số rất cụ thể. Đó là khoản tiền anh vốn định dành cho việc sửa lại mái bếp của gia đình trước mùa mưa lớn. Anh biết khoản tiền ấy không còn nữa và sẽ không quay lại bằng bất kỳ cách nào trong đợt trùng tu này, dù những ngày sau anh có làm tốt tới đâu.
Rith thu dọn xong phần dụng cụ cuối cùng, ông đứng lại bên cạnh con trai một lúc lâu trong sân chùa đã lên đèn. Ông không nhắc lại chuyện thùng vữa, không nhắc tới ánh mắt lo lắng của ông hồi buổi trưa và cũng không an ủi con trai bằng những lời nhẹ nhàng. Ông chỉ nói một câu ngắn gọn trước khi hai cha con cùng bước ra khỏi cổng chùa trong ánh chiều cuối ngày. Ông nói:
- Lỗi nói ra ngay thì chỉ mất tiền, lỗi giấu đi thì mất nhiều hơn.