CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 13: Lệ Sám Hối Ba Canh Giờ

Sáng ngày mười một tháng chín, đội thợ nghỉ tay tránh cơn nắng sớm ở sân cổng. Thạch Thị Na mang cuốn sổ cũ của chùa vào chánh điện để trả lại ngăn tủ…

Nội dung chương

Sáng ngày mười một tháng chín, đội thợ nghỉ tay tránh cơn nắng sớm ở sân cổng. Thạch Thị Na mang cuốn sổ cũ của chùa vào chánh điện để trả lại ngăn tủ theo lời dặn của Sư phó Khênh từ hôm xem sổ điểm nhãn. Thạch Văn Sang đi cùng em gái để phụ cô kê lại chiếc bàn gỗ thấp sau khi đặt sổ vào chỗ cũ. Sư Cả Kim Muni đang ngồi trong chánh điện, trước mặt ông là một khay trà còn bốc khói nhẹ và mấy cuốn sổ nhỏ của nhà chùa xếp ngay ngắn theo từng chồng riêng.

Na đặt cuốn sổ cũ vào ngăn tủ xong thì không đi ra ngay. Cô đứng lại trước mặt Sư Cả, chắp tay và thưa rằng trong những trang cuối của cuốn sổ, cô có đọc được một dòng chữ cũ nhắc tới người xưa phạm lỗi với đồ thờ của chùa. Dòng chữ ấy không ghi tên người, không ghi năm, chỉ ghi vắn tắt rằng người có lỗi đã phải làm theo lệ sám hối của chùa thì mới được coi là xong chuyện. Cô hỏi Sư Cả lệ sám hối ấy là lệ gì, vì trong nhật ký công trình cô đang giữ chưa từng có mục nào ghi về một lệ như vậy.

Sư Cả nghe câu hỏi của Na thì gật đầu chậm rãi, ông nói dòng chữ ấy đã nằm trong sổ của chùa rất lâu rồi, từ trước đời trụ trì của ông nhiều năm. Ông bảo Na ngồi xuống chiếc chiếu nhỏ phía dưới, bảo Sang cũng ngồi lại nghe, vì thợ đang làm việc ở cổng chùa thì nên biết những lệ xưa của nơi mình đang đứng làm. Ông nói lệ này không phải lệ dùng hằng ngày, cũng không phải hình phạt để các sư đem ra dọa người, mà là một cách nhà chùa giữ cho người có lỗi tự mình sửa lỗi một cách trọn vẹn nhất.

Theo lời Sư Cả kể, lệ xưa của chùa Đầm Chằn quy định người nào phạm lỗi với đồ thờ của chùa thì phải tự mình quỳ lạy sám hối trước tượng. Thời gian quỳ không tính bằng một buổi lễ ngắn, mà tính bằng ba canh giờ trọn. Mỗi canh giờ theo lệ cũ của chùa dài đúng hai tiếng đồng hồ, ba canh giờ cộng lại là sáu tiếng đồng hồ quỳ liên tục trước tượng. Người quỳ chỉ được nghỉ trong những khoảng ngắn theo lời sư hướng dẫn ngay tại chỗ, không được rời khỏi vị trí quỳ để đi làm việc khác rồi quay lại quỳ tiếp cho đủ số.

Sang nghe tới con số sáu tiếng đồng hồ thì bất giác nhìn xuống hai đầu gối của chính mình. Anh từng quỳ trong các buổi lễ của gia đình, mỗi buổi dài nhất cũng chỉ hơn một giờ, và sau mỗi buổi như vậy đầu gối anh đã tê dại tới mức đứng dậy phải vịn vào cột. Sáu tiếng quỳ trước tượng, lại quỳ trong tâm thế của một người đang mang lỗi, là một khoảng thời gian anh chưa từng hình dung nổi khi nghe tới hai chữ sám hối trong các buổi lễ thường ngày ở chùa.

Sư Cả kể tiếp một điều quan trọng nhất của lệ này, ông nói chậm rãi và nhìn thẳng vào Na để cô ghi nhớ cho đúng. Trong ba canh giờ ấy, không ai quỳ thay cho người có lỗi được. Cha mẹ không quỳ thay cho con, vợ chồng không quỳ thay cho nhau, anh em trong nhà cũng không ai gánh được phần quỳ của người đã phạm lỗi. Ông nói lỗi là do tay người nào làm ra, miệng người nào che giấu, thì đầu gối của chính người ấy phải quỳ xuống trước tượng. Người thân chỉ có thể đứng bên cạnh đỡ lời cầu nguyện, không thể thay thế phần sám hối của người có lỗi.

Na hỏi thêm rằng ba canh giờ được tính nối nhau trong một buổi hay được chia ra nhiều ngày khác nhau theo sức của người quỳ. Sư Cả đáp lệ xưa tính ba canh giờ nối nhau trong cùng một buổi, bắt đầu khi mặt trời đã lên hẳn và kết thúc trước giờ lễ chiều của chùa. Ông nói việc tính nối nhau như vậy là có chủ ý, vì nếu chia nhỏ ra nhiều ngày, người có lỗi sẽ có cớ nguôi dần ý định nhận lỗi giữa chừng. Một buổi quỳ trọn sáu tiếng là một buổi người ấy phải đối diện với việc mình làm từ đầu tới cuối, không có khoảng trốn tránh nào chen vào giữa.

Sư Cả cũng kể rõ vị trí quỳ theo lệ xưa để hai anh em hình dung đầy đủ. Người có lỗi quỳ ngay trên nền sân trước tượng, ở khoảng cách đủ gần để ngẩng lên là thấy trọn khuôn mặt của vị hộ pháp, và cũng đủ xa để các sư ngồi chứng kiến ở hai bên không phải chen vào khoảng quỳ ấy. Trước mặt người quỳ không bày thêm lễ vật gì cầu kỳ, chỉ có một bát nước sạch và một chiếc chiếu mỏng lót dưới đầu gối theo lời sư hướng dẫn trong ngày hôm đó. Ông nói lệ xưa giữ mọi thứ đơn giản như vậy là để buổi sám hối không biến thành một buổi lễ trình diễn cho người ngoài xem.

Một phần nữa của lệ mà Sư Cả nhấn mạnh là trong lúc quỳ, người có lỗi phải nói rõ lỗi của mình thành tiếng. Không ai được quỳ im lặng cho hết giờ rồi đứng dậy coi như đã xong. Người quỳ phải tự nói ra mình đã làm điều gì sai, sai ở đâu, và đã gây hậu quả gì cho đồ thờ của chùa. Các sư ngồi chứng kiến sẽ nghe lời thú lỗi ấy, không chen vào kết tội thêm, chỉ ghi nhận rằng người có lỗi đã dám nói trọn sự thật trước tượng. Sư Cả nói phần nói ra thành tiếng mới là phần khó nhất của cả ba canh giờ.

Na nghe tới đó thì mở cuốn sổ nhỏ của mình, ghi lại từng ý chính của lệ xưa theo đúng thứ tự Sư Cả vừa kể. Cô ghi ba canh giờ, mỗi canh giờ hai tiếng đồng hồ, người có lỗi tự quỳ, không ai quỳ thay được, và trong lúc quỳ phải nói rõ lỗi của mình. Ghi xong, cô đọc lại một lượt cho Sư Cả nghe để ông kiểm tra, ông gật đầu xác nhận cô đã ghi đúng và đủ, không thừa ý nào và cũng không thiếu ý nào trong phần cốt lõi của lệ.

Sang hỏi Sư Cả rằng lệ nghiêm khắc như vậy thì từ trước tới nay đã có nhiều người phải làm theo hay chưa. Sư Cả đáp lệ này nhiều chục năm nay chưa ai phải dùng tới ở chùa này. Ông nói người dân quanh chùa và thợ tới làm việc ở chùa phần lớn đều giữ gìn đồ thờ rất cẩn thận. Có ai lỡ tay làm hư hỏng điều gì cũng thưa ngay với sư trong ngày. Nhờ vậy chuyện được giải quyết bằng cách làm lại và nhận lỗi miệng là xong. Lệ ba canh giờ nằm yên trong sổ suốt mấy chục năm, giống như một lời nhắc nghiêm khắc mà nhà chùa không mong phải mở ra dùng tới.

Sư Cả giải thích thêm vì sao lệ xưa lại đặt ra thời gian quỳ dài tới ba canh giờ thay vì chỉ một buổi lễ ngắn. Ông nói lỗi với đồ thờ của chùa không giống lỗi làm rơi một viên ngói ngoài sân, vì đồ thờ là thứ cả cộng đồng gửi lòng tin vào đó qua nhiều đời. Thời gian quỳ dài là để người có lỗi có đủ giờ mà nhớ lại toàn bộ việc mình đã làm, từ lúc lỡ tay cho tới lúc sinh lòng che giấu nếu có. Ông nhấn mạnh nhiều lỗi bắt đầu rất nhỏ, nhưng chính khoảng thời gian che giấu sau đó mới làm lỗi ấy lớn dần lên trong lòng người phạm lỗi.

Nghe tới hai chữ che giấu, Sang im lặng nhìn xuống nền gạch của chánh điện. Anh nhớ lại nỗi sợ bị phạt của chính mình từ công trình đình năm trước, nhớ cảm giác nóng mặt khi bị mắng trước cả đội và nhớ những đêm mất ngủ vì tự trách. Anh tự hỏi nếu một ngày nào đó anh lỡ phạm một lỗi lớn ở nơi này, liệu anh có đủ can đảm nói ra ngay như lời cha mình vẫn dặn hay không. Câu hỏi ấy lướt qua đầu anh rồi lặng xuống, vì trước mắt anh lúc này cổng tam quan vẫn đang lên giàn từng ngày và công việc của anh vẫn đang đi đúng hướng.

Sang còn hỏi một điều cuối cùng, anh hỏi sau khi quỳ đủ ba canh giờ và nói rõ lỗi của mình thì người có lỗi có bị ghi tên vào sổ của chùa để đời sau biết hay không. Sư Cả lắc đầu, ông nói sổ chùa chỉ ghi lệ, không ghi tên người đã sám hối xong. Người nào đã quỳ đủ và đã nói trọn lỗi của mình thì chuyện ấy coi như khép lại trong nhà chùa, không ai được đem ra nhắc lại để làm nhục người ta về sau. Ông nói nhà chùa giữ lệ nghiêm ở phần sám hối, nhưng cũng giữ kín nhẹ ở phần sau đó, vì mục đích của lệ là để người ta sửa mình chứ không phải để người ta mang tiếng suốt đời.

Câu trả lời ấy làm Sang thấy lệ xưa của chùa này vừa nghiêm vừa có tình người một cách rất riêng. Anh nghĩ tới những nơi làm việc trước đây của mình, nơi một lỗi bị nhắc đi nhắc lại nhiều tháng sau khi người thợ đã làm lại xong phần việc hỏng. Ở chùa này, theo lời Sư Cả, lỗi phải trả giá đủ và rõ ràng trong đúng một buổi, rồi sau đó không ai còn quyền đào lại. Anh thấy cách xử lý ấy có khi còn khó hơn bị mắng chửi, vì nó bắt người có lỗi tự ngồi lại với chính việc mình làm trong suốt sáu tiếng đồng hồ không tránh đi đâu được.

Buổi hỏi lệ kết thúc khi tiếng chuông nhỏ trong chánh điện báo giờ đội thợ phải quay ra sân làm việc buổi chiều. Na gấp cuốn sổ nhỏ lại, cảm ơn Sư Cả rồi cùng anh trai bước ra khỏi gian thờ. Cô nói lệ xưa nghe nghiêm khắc là vậy, nhưng cô thấy nó công bằng ở chỗ người có lỗi được tự mình sửa lỗi, thay vì bị người khác phạt một cách không rõ ràng. Sang gật đầu đồng ý với em gái, trong đầu anh vẫn còn nguyên hình ảnh một người quỳ sáu tiếng trước pho tượng đá ở cổng chùa.

Trước khi hai anh em ra khỏi chánh điện, Sư Cả gọi với theo một câu cuối cùng về cuốn sổ cũ vừa được cất lại vào ngăn tủ. Ông nói:

- Lệ còn ghi trong sổ là để người ta nhớ, lỗi ở chùa thì không giấu được lâu đâu.

Chương khác

Xem thêm