CHẰN TINH GÁC CỔNG CHÙA TRÀ VINH - Chương 3: Nước Tịnh Thủy Rẩy Cổng
Ngày sáu tháng chín bắt đầu ở chùa Đầm Chằn bằng một buổi sáng rất sớm. Thạch Văn Sang tới cổng chùa khi trời còn chưa sáng hẳn, sương còn đọng trên…
Nội dung chương
Ngày sáu tháng chín bắt đầu ở chùa Đầm Chằn bằng một buổi sáng rất sớm. Thạch Văn Sang tới cổng chùa khi trời còn chưa sáng hẳn, sương còn đọng trên những phiến lá dọc đường làng. Anh ngỡ mình là người tới sớm nhất, nhưng khi bước vào sân, anh thấy Sư phó Kim Sóc Khênh đã có mặt ở cổng tam quan, tay xách một chiếc xô nhỏ phủ khăn trắng. Bên cạnh Khênh, Thạch Thị Na đã mở sẵn cuốn nhật ký công trình trên chiếc bàn gỗ thấp.
Sư Cả Kim Muni xuất hiện từ phía chánh điện, đi chậm rãi về phía cổng. Trong tay ông là một chiếc bình nhỏ đựng nước tịnh thủy, thứ nước sạch đã được nhà chùa làm phép và giữ riêng cho các việc lễ ở cổng và chánh điện. Ông không dùng nước ấy như nước sinh hoạt thường ngày, và các sư trong chùa cũng giữ nó trong một khu vực riêng, có khăn phủ và có người coi sóc. Sang đứng nép sang một bên, chắp tay, nhìn ông bắt đầu buổi lễ ngắn trước giờ làm việc.
Sư Cả múc từng gáo nước tịnh thủy nhỏ, rẩy đều quanh khu vực cổng tam quan. Nước văng thành những hạt li ti lên nền gạch, lên chân cột và lên khoảng sân trước bệ tượng Chằn. Vừa rẩy nước, ông vừa tụng một đoạn kinh Phạn ngắn, giọng trầm và đều, mỗi chữ ngân dài vừa đủ để người đứng gần nghe rõ nhịp điệu. Khênh đứng sau ông nửa bước, hai tay nâng chiếc khăn trắng, sẵn sàng đưa thêm nước khi bình vơi đi.
Sang nghe đoạn kinh Phạn ấy lần đầu ở khoảng cách gần như vậy. Anh không hiểu nghĩa từng chữ, nhưng anh cảm nhận được sự trang nghiêm trong cách Sư Cả giữ nhịp tụng và cách Khênh giữ im lặng tuyệt đối trong suốt buổi rẩy nước. Na ngồi ở bàn gỗ, ghi vào nhật ký dòng đầu tiên của ngày mới, ghi rõ giờ bắt đầu, người chủ lễ và việc rẩy nước tịnh thủy ở cổng trước khi đội thợ vào việc. Cô ghi xong thì ngẩng lên, chờ Sư Cả tụng hết đoạn kinh mới dám lật trang.
Khi buổi lễ ngắn kết thúc, Sư Cả đặt bình nước xuống, quay sang nói chuyện với Sơn Văn Đen vừa dẫn thêm mấy thợ của đội tới sân. Đen báo cáo kế hoạch của ngày đầu chính thức, gồm việc che chắn khu vực cổng, kiểm tra lại phần mái và bắt đầu xử lý những chỗ đá nứt ở phần ngoài. Sư Cả nghe hết, không xen vào chi tiết kỹ thuật, chỉ hỏi một câu về thời gian hoàn thành phần ngoài của cổng.
Đen đáp rằng nếu trời không mưa lớn liên tục, đội sẽ xong phần ngoài trong khoảng hơn hai tuần. Sư Cả lắc đầu nhẹ, nói thời gian không thể tính theo khoảng chừng như vậy ở đợt này. Ông chốt lại lịch một cách rõ ràng, từng chữ một, để cả Đen và Sang đang đứng gần đó đều nghe thấy. Đợt trùng tu phải xong phần ngoài trước rằm tháng 8, vì đêm rằm chùa có lễ lớn, cổng phải mở rộng cho phật tử vào lễ, giàn giáo và vật liệu không thể còn chắn ở lối đi giữa.
Đen nghe tới lễ rằm thì vẻ mặt trở nên nghiêm hơn. Ông là người quen với áp lực tiến độ, nhưng lễ của chùa là một mốc không thể thương lượng như hạn bàn giao ở các công trình dân dụng. Ông hỏi lại ngày rằm tháng 8 năm nay rơi vào ngày dương lịch nào, để đội còn tính ngược số ngày làm việc. Na lật sổ, tra nhanh rồi đáp rằm tháng 8 năm nay là ngày hai mươi lăm tháng chín. Từ ngày sáu tháng chín tới ngày ấy chỉ còn mười chín ngày, trừ đi những ngày mưa có thể mất việc.
Sang đứng bên cạnh, mở cuốn sổ tay riêng của mình, ghi dòng hạn chót ấy vào trang đầu tiên bằng bút mực đậm. Anh ghi ngày hai mươi lăm tháng chín, ghi thêm dòng chữ phần ngoài cổng phải xong trước đêm rằm, rồi gạch chân hai lần. Anh hiểu rằng từ hôm nay, mọi quyết định về tốc độ làm việc của đội đều phải nhìn vào con số mười chín ngày ấy. Làm chậm một ngày ở đầu đợt sẽ dồn áp lực gấp đôi vào những ngày cuối đợt.
Khênh dẫn Sang đi xem nơi cất giữ nước tịnh thủy của chùa sau buổi lễ. Đó là một gian nhỏ sát chánh điện, trong đó đặt mấy chiếc chum sành có nắp đậy và khăn phủ sạch sẽ. Khênh nói nước trong chum được thay và làm phép theo lệ của chùa, thợ không tự ý lấy dùng cho việc trộn vữa hay rửa dụng cụ. Ai cần nước cho công việc thì dùng nước giếng ở phía sau bếp, hai nguồn nước hoàn toàn tách biệt và không ai trong chùa nhầm lẫn hai nguồn ấy với nhau.
Sang gật đầu ghi nhớ, rồi quay ra sân phụ Khênh căng một tấm bạt che nắng tạm thời ở phía đông cổng. Tấm bạt giúp khu vực tập kết vật liệu không bị nắng gắt chiếu thẳng vào buổi trưa, đồng thời ngăn bụi bay sang phía bệ tượng khi gió đổi chiều. Trong lúc căng bạt, Khênh kể rằng những đợt trùng tu trước ở chùa khác, có đội thợ vì tiện tay đã lấy nước lễ để rửa bay, bị sư cả của chùa ấy quở trách nặng và phải làm lại lễ từ đầu. Sang nghe câu chuyện ấy như một lời dặn dành riêng cho mình.
Na mang nhật ký tới chỗ Đen để ông ký xác nhận vào mục lịch trình vừa chốt với Sư Cả. Đen ký xong, đọc lại dòng hạn chót một lần nữa thành tiếng, như để tự nhắc mình trước mặt cả đội. Ông nói với mấy thợ đang đứng quanh đó rằng từ mai, đội sẽ làm việc theo từng phần đã chia sẵn, phần nào xong thì nghiệm thu nội bộ phần ấy ngay, không để dồn việc tới cuối đợt. Cách làm ấy vất vả hơn, nhưng an toàn hơn nhiều so với cách làm cuốn chiếu vội vàng ở những ngày cuối.
Buổi sáng đầu tiên khép lại bằng việc Sang cùng Tài khiêng những bao cát đầu tiên vào khu tập kết đã định. Cát còn ẩm vì để ngoài trời qua đêm, bao nào cũng nặng hơn bình thường, khiến hai người phải dừng nghỉ hai lần giữa sân. Sang nhìn đồng hồ, tính nhẩm số bao còn phải khiêng trong ngày, rồi nhìn lên mái cổng tam quan còn nguyên những viên ngói xô lệch. Công việc của mười chín ngày tới hiện ra trước mắt anh vừa rõ ràng vừa đầy áp lực.
Sau khi khiêng cát xong, Sang được Khênh giao việc kiểm tra lại hệ thống thoát nước nhỏ quanh chân cổng. Hai rãnh thoát ở hai bên lối đi giữa đã bị lá khô và đất bồi lấp gần hết miệng rãnh sau mùa mưa trước. Sang dùng một que tre dài khơi từng đoạn rãnh, móc lên những búi lá mục đen sẫm và những cục đất sét đã đóng bánh. Khênh đứng bên cạnh quan sát, nói nếu không khơi thông hai rãnh này trước, nước mưa đầu mùa sẽ tràn thẳng vào chân bệ tượng và làm ẩm phần đá cổ nhất của cổng.
Công việc khơi rãnh tưởng đơn giản mà mất gần một giờ đồng hồ. Sang phải nằm bò xuống sát mặt gạch ở đoạn rãnh hẹp nhất, thò tay vào tới khuỷu để lôi ra một búi rễ cây đã chui sâu vào lòng rãnh. Khi búi rễ được kéo ra, dòng nước đọng hôi hám phía trong rãnh mới chảy thoát ra ngoài, mang theo mùi bùn và mùi lá mục tích tụ nhiều tháng. Na đứng gần đó ghi thêm vào nhật ký một mục về tình trạng rãnh thoát, kèm theo giờ hoàn thành việc khơi thông.
Đen đi một vòng kiểm tra các vị trí che chắn mà đội vừa dựng trong buổi sáng. Ông dừng lại lâu nhất ở tấm bạt phía đông, tự tay giật thử mấy sợi dây buộc ở bốn góc bạt. Một góc dây buộc chưa chắc, bị ông tháo ra buộc lại ngay trước mặt Sang và Tài, kèm theo lời dặn rằng bạt che ở chùa không chỉ để che nắng cho thợ, mà còn để giữ cho bụi và mảnh vụn không bay vào khu vực lễ. Ông nói ở đất chùa, một tấm bạt buộc ẩu cũng là một cách làm việc thiếu tôn trọng với nơi mình đang đứng.
Sang nghe lời dặn ấy thì nhớ lại buổi sáng, khi Sư Cả rẩy nước tịnh thủy quanh cổng. Anh chợt hiểu các việc trong ngày hôm nay đều nối với nhau thành một trình tự có ý nghĩa riêng. Lễ rẩy nước mở đầu cho ngày làm việc, lịch chốt trước rằm định ra giới hạn của cả đợt, còn những việc nhỏ như khơi rãnh hay buộc bạt đều là cách đội thợ chứng tỏ mình xứng đáng được làm việc ở cổng này. Anh ghi thêm vào sổ tay một dòng nhắc riêng về việc không dùng nước lễ cho bất kỳ việc thợ nào.
Trong lúc chờ tới giờ cơm trưa, Sang tranh thủ đi dọc hai rãnh thoát vừa khơi để kiểm tra lại một lần cuối. Nước đọng đã rút hết, lòng rãnh lộ ra lớp gạch cũ sẫm màu, vài chỗ gạch đã mòn vẹt vì nước chảy qua nhiều mùa mưa. Anh dùng đầu que tre gõ nhẹ lên từng viên gạch, nghe tiếng kêu đều và chắc, rồi yên tâm rằng phần chân cổng ở khu vực này vẫn còn vững.
Khênh đi ngang qua, dừng lại nói thêm rằng vào những ngày lễ lớn, phật tử về chùa rất đông, cổng tam quan phải thông thoáng từ sớm, nên hạn chót trước rằm không chỉ là chuyện của đội thợ mà còn là chuyện của cả làng quanh chùa. Sang nghe vậy càng thấy mười chín ngày là một khoảng thời gian ngắn hơn anh tưởng lúc mới ghi vào sổ.
Sang mở sổ tay, đếm ngược từ ngày hai mươi lăm tháng chín về tới hôm nay, rồi ghi thêm bên cạnh con số mười chín một dấu sao nhỏ. Anh biết trong mười chín ngày ấy sẽ có những hôm mưa, những hôm vật liệu về chậm và những hôm thợ ốm không tới được sân. Mỗi ngày mất đi vì những lý do ấy đều phải được bù bằng một ngày làm việc dài hơn, và anh tự hứa sẽ là người ở lại sau cùng trong những ngày bù việc như vậy.
Trước khi đội giải lao ăn trưa, Đen tập hợp mọi người lại dưới bóng cây sao trước cổng. Ông nhắc lại hạn chót một lần cuối, giọng to hơn bình thường để ai ở xa cũng nghe thấy. Ông nói:
- Hạn này không lùi được một ngày.