CHÓ BA CHÂN ĐÀO MẢ Ở THĂNG BÌNH - Chương 32: Ông Bảy mài gậy
Ngày thứ bảy mươi ba, ông Bảy lấy cây gậy dâu tằm ra mài lại đầu gậy. Ông làm việc này chậm rãi, trước mặt Hiếu. Ông nói rõ luật của đòn hóa giải, để…
Nội dung chương
Ngày thứ bảy mươi ba, ông Bảy lấy cây gậy dâu tằm ra mài lại đầu gậy. Ông làm việc này chậm rãi, trước mặt Hiếu. Ông nói rõ luật của đòn hóa giải, để người trẻ ghi lại và để cả nhà chuẩn bị đúng. Đòn gậy chỉ có tác dụng khi quất trúng đầu con chó, lúc nó hiện nguyên sức mạnh, ở ngoài gầm phản, giữa sân, trên nền đất đã được dọn sạch.
Chị Nở nấu ăn cho nhà Phú đã gần mười năm. Bà thuộc khẩu vị từng người trong nhà, biết ông Phú ăn mặn, biết bà Sen ăn nhạt, biết thằng Bảo thích canh chua cá. Từ ngày Bảo bệnh, mâm cơm bà nấu ra hay bị bỏ dở. Bà nấu ít đi, đổi món thường xuyên, và luôn để sẵn một nồi cháo trắng trên bếp, phòng khi nửa đêm thằng bé tỉnh dậy đòi ăn như những ngày còn khỏe.
Người già trong làng hay nói đất có thổ công, sông có hà bá. Những câu nói ấy trẻ con nghe cho vui, người lớn nghe để giữ lệ. Ông Bảy là người ít nói về thần thánh nhất làng, mà lại là người giữ lệ nghiêm nhất. Ông nói lệ không phải để cúng bái rườm rà. Lệ là cách người xưa gói lại những bài học đắt giá, để con cháu khỏi phải trả học phí bằng chính mạng sống của mình lần nữa.
Trượt đòn, hoặc quất sai chỗ, thì hậu quả rất nặng. Người ra đòn có thể bị nó vồ. Liên kết bệnh trên người Bảo sẽ siết chặt thêm thay vì đứt ra. Ông Bảy nói điều này không hề dọa. Ông đã sống đủ lâu để biết những đòn quyết định chỉ có một cơ hội. Cơ hội ấy hoặc được chuẩn bị bằng cả một đời người, hoặc bị phí trong một nhịp tay run.
Bảo trước khi bệnh là đứa trẻ khỏe và hiếu động. Nó học lớp một ở trường xã, chữ viết còn nguệch ngoạc, thích nhất giờ ra chơi và chiếc xe gỗ cha nó đẽo cho. Nó hay ngồi trên phản gỗ ở gian giữa làm bài tập, chân đung đưa không chạm đất. Nhìn nó bây giờ nằm im, ít nói, người lớn trong nhà ai cũng xót. Một đứa trẻ bảy tuổi không đáng phải gánh bất cứ món nợ nào của người lớn, dù món nợ ấy cũ tới đâu.
Đêm ở làng Đồng Cát tối hơn đêm ở phố rất nhiều. Không có đèn đường liên tục, chỉ có ánh đèn vàng hắt ra từ cửa sổ các nhà. Tiếng chó nhà sủa xa, tiếng ếch nhái ở ruộng sau làng, tiếng gió qua rặng tre. Trong cái tối ấy, một đôi mắt đỏ dưới gầm phản trở thành thứ ánh sáng không ai muốn nhìn mà không ai tránh được. Nó ở ngay giữa nhà, giữa gian thờ cúng và sinh hoạt, như một món nợ đặt giữa mâm cơm.
- Hôm đó, dù thấy gì, cháu cũng không được cầm vật sắt lao vào. Nhớ kỹ. Sắt là thứ giết cả nhà này, không phải thứ cứu nó.
Buổi sáng ở trạm y tế xã thường đông người chờ khám. Sen bế Bảo ngồi ở hàng ghế ngoài cùng, nhìn những người mẹ khác bế con tới khám những bệnh có tên rõ ràng. Bà bỗng thèm được nghe bác sĩ nói một cái tên bệnh cụ thể cho con mình, dù tên ấy nặng tới đâu. Một cái tên giúp người ta biết đường mà chữa. Còn bệnh của Bảo, càng khám càng chỉ thấy một khoảng trống, và khoảng trống ấy có hình một con chó trắng nằm dưới gầm phản.
Những người phu ở vựa cát phần lớn là dân làng, làm cho nhà Phú đã nhiều năm. Họ biết ơn ông chủ hào phóng ngày Tết, biết tính ông nóng mà công bằng trong sổ sách. Khi vựa bị đình chỉ một phần, họ lo cho việc làm của mình, và cũng lo cho nhà chủ. Có người lặng lẽ hỏi Hiếu xem trong nhà có cần người thức canh đêm không. Lời hỏi ấy không nhắc tới ma quỷ. Nó chỉ là cách người quê chìa tay ra khi chưa biết phải giúp bằng cách nào.
Ông dặn Hiếu câu ấy hai lần. Rồi ông dựng cây gậy lại vào góc nhà, phủ khăn lên. Gậy đã mài xong mà ngày ra đòn chưa tới. Ông Bảy nhìn ra đồi cát. Ông biết mình đang chuẩn bị cho một buổi chạng vạng mà ở đó, một ông già bảy mươi ba tuổi phải nhanh hơn một thứ đã chờ hai mươi tám năm.
Buổi chiều ở bến cát là lúc phu thuyền dọn dẹp, rửa chân tay, chuẩn bị về. Cát ướt in đầy dấu chân chồng chéo. Phú nhiều lần đứng nhìn những dấu chân ấy bị nước sông xóa dần khi triều lên. Ông nghĩ về dấu vết của chính mình. Có dấu vết nước xóa được trong một buổi chiều. Có dấu vết nằm yên hai mươi tám năm dưới đáy lòng người khác, chờ ngày triều rút mới lộ ra nguyên vẹn.
Nghĩa địa đầu làng nằm trên gò cát phía bắc, gió thổi quanh năm không dứt. Các nấm mộ cũ mới chen nhau, cỏ cát mọc lưa thưa giữa những lối đi mòn. Ban ngày, nghĩa địa yên tĩnh và sáng. Ban đêm, nó là nơi ít ai trong làng muốn đi ngang một mình. Từ ngày mộ Hoa bị đào, tổ canh mộ thành một việc của cả làng. Người ta thay phiên nhau thức, mang theo đèn, nước uống và sự im lặng nhiều hơn là vũ khí.
Đất cát ở Đồng Cát giữ dấu chân rất rõ và xóa dấu chân cũng rất nhanh. Một vệt kéo lê trên cát buổi đêm có thể biến mất sau một cơn gió buổi sáng. Vì vậy tổ canh mộ phải ghi nhớ bằng mắt và bằng lời kể khớp nhau của nhiều người. Trong vụ việc này, bằng chứng ít khi nằm yên chờ người ta tới lấy. Nó đòi người sống phải thức, phải nhìn, phải ghi lại ngay khi còn thấy được.
Trẻ con trong làng bị người lớn dặn không được tới gần nhà Phú vào buổi tối. Chúng nghe lời, mà vẫn tò mò đứng từ xa nhìn vào sân mỗi khi đi ngang. Câu chuyện chó ba chân mắt đỏ thành chuyện kể thì thầm ở trường học. Người lớn không thích điều đó, nhưng cũng không cấm hết được. Một làng có chuyện lạ thì trẻ con là nơi chuyện ấy sống lâu nhất, lâu hơn cả tờ lịch và những cuốn sổ của người lớn.
Bàn thờ gia tiên nhà Phú đặt ở gian giữa, phía trên chiếc phản gỗ. Hương khói ngày rằm mùng một chưa bao giờ thiếu. Sen lau bàn thờ rất kỹ mỗi lần thắp hương, thay nước, thay hoa. Từ ngày con chó nằm dưới gầm phản phía dưới bàn thờ, bà thắp hương mà tay run. Bà khấn tổ tiên phù hộ cho đứa cháu nhỏ, và cũng khấn cho chồng mình đủ can đảm làm điều ông phải làm.
Đò ngang qua sông Trường Giang chạy mấy chuyến mỗi ngày. Người Bình Minh qua Đồng Cát buôn bán, người Đồng Cát qua Bình Minh thăm họ hàng. Hai bờ sông gần nhau tới mức đứng bên này gọi to là bên kia nghe thấy. Vậy mà một món nợ nằm giữa hai bờ ấy suốt hai mươi tám năm không ai bước qua. Khoảng cách của nó không đo bằng chuyến đò. Nó đo bằng sự im lặng của một người.
Ông Bảy sống ở rìa đồi cát đã quen với sự tĩnh lặng. Nhà ông ít đồ đạc, chỉ có chiếc giường tre, ấm trà cũ, mấy thứ đồ đi rừng treo trên vách và cây gậy dâu tằm dựng ở góc trang trọng nhất. Hàng xóm ít khi thấy ông hoảng hốt. Người từng đối mặt với heo rừng bị thương trong bụi rậm khó mà mất bình tĩnh trước chuyện thường. Chính sự bình tĩnh ấy làm cả nhà Phú tin lời ông, dù những lời ấy nghe nặng tới đâu.
Những cuốn sổ trong truyện này nhiều hơn người ta tưởng. Sổ xe cát ở vựa. Sổ tay mất mát của Sen. Sổ theo dõi bệnh của Hiếu. Sổ bến sông cũ trong kho lưu trữ của xã. Sổ mua bán vàng ở Tam Kỳ. Mỗi cuốn sổ giữ một mảnh sự thật. Tách riêng ra, chúng chỉ là giấy. Ráp lại với nhau, chúng thành một con đường rõ ràng dẫn từ buổi sáng năm 1998 tới gầm phản của một đứa trẻ năm 2026.
Trong những ngày căng nhất, Phú hay ra đứng ở cổng nhìn con đường làng. Đường cát chạy qua đồi, qua nghĩa địa, tới bến sông. Mọi nơi chốn của vụ việc này đều nằm trên cùng một con đường. Ông đi con đường ấy gần hết đời người. Giờ ông mới thấy nó không chỉ dẫn ra bến cát làm ăn. Nó dẫn ngược về một buổi sáng mà ông đã chọn giữ im lặng, và sự im lặng ấy quay lại đòi cả nhà ông phải trả thay.
Đám giỗ trong làng là dịp họ hàng tụ họp đông đủ nhất. Năm nay nhà Phú hoãn một đám giỗ nhỏ, nói là trong nhà có người bệnh. Họ hàng xa nghe vậy cũng thông cảm, gửi lễ tới rồi về. Sen đứng ở cổng tiễn khách, nghe tiếng cười nói xa dần mà thấy nhà mình như bị một lớp kính vô hình ngăn cách với cả làng. Lớp kính ấy chỉ vỡ được khi sự thật được nói ra hết.
Ngày mưa hiếm hoi trong tháng tư làm cả làng mát đi một buổi. Mưa gõ trên mái tôn ở vựa cát, rửa sạch bụi trên lá tre, làm mặt đường cát cứng lại dễ đi hơn. Người nhà Phú nhìn mưa mà mong nó rửa trôi được phần nào những ngày u ám. Nhưng mưa tạnh, nắng lên, con chó vẫn nằm nguyên dưới gầm phản, và tờ lịch lại chuẩn bị sang một dòng mới. Không cơn mưa nào rửa được món nợ của người sống.
Chuyện ở vựa cát vẫn phải chạy dù trong nhà có chuyện. Xe cát ra vào theo chuyến, phu xúc cát làm theo ca, sổ sách ghi theo ngày. Hiếu chia việc cho từng tốp, kiểm lại số chuyến vào cuối buổi, giọng nói vẫn đều như cũ. Chỉ những người làm lâu năm mới nhận ra anh ít cười hơn trước. Có hôm anh đứng giữa bãi cát nhìn về phía nghĩa địa rất lâu, tới khi anh Tý gọi mới giật mình quay lại với công việc.
Đồi cát sau làng là nơi trẻ con vẫn chăn bò và người già vẫn lên hóng gió. Cát ở đó mịn, cao, nhìn xuống được cả làng và một khúc sông cong. Từ ngày có chuyện chó lạ, người ta ít lên đồi cát vào buổi chạng vạng. Không ai cấm. Chỉ là ai cũng tự chọn về nhà sớm hơn một chút. Nỗi sợ ở làng quê không cần ai tuyên bố. Nó tự lan qua những thói quen đổi khác rất nhỏ.
Mai lại cầm bút ghi thêm một dòng lên tờ lịch, nét chữ vẫn nhỏ và đều như những ngày đầu.