CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 4: Cuốn Sổ Riêng
Đêm hai mươi mốt tháng mười một, nhà chài lưới họ Phùng ở xóm bờ sông mất đứa con gái mới một tháng tuổi. Tôn Cửu được gọi tới khi trời còn tối hẳn, lần…
Nội dung chương
Đêm hai mươi mốt tháng mười một, nhà chài lưới họ Phùng ở xóm bờ sông mất đứa con gái mới một tháng tuổi.
Tôn Cửu được gọi tới khi trời còn tối hẳn, lần này người tới gọi là chính cha đứa trẻ, một ngư dân trẻ vai rộng, tay còn vương mùi cá và mùi nhựa vá lưới. Anh ta không khóc, chỉ đi rất nhanh trước mặt Tôn Cửu dọc bờ sông, thỉnh thoảng quay lại như sợ ông già ngỗ tác theo không kịp. Nước sông Mân mùa này thấp, bãi bồi lộ ra trắng sương, lưới phơi trên cọc tre ven bờ đọng đầy hạt muối sương lấp lánh dưới ánh đèn lồng của hai người.
Nhà họ Phùng nghèo hơn hai nhà trước. Nhà tranh vách đất, mái lợp một phần ngói cũ xin được và một phần lá. Nhưng buồng trong được quét dọn sạch, chiếc nôi của đứa trẻ đan bằng tre còn mới, chăn đắp là một tấm vải chắp từ áo cũ của mẹ. Bé gái Phùng A Thủy là đứa con thứ hai của vợ chồng chài lưới, đứa đầu là một bé trai ba tuổi đang được gửi ngủ nhờ nhà bà ngoại ở xóm trên vì mẹ mới sinh chưa lâu.
Người mẹ còn rất trẻ, mặt xanh xao vì mất máu sau sinh chưa hồi hẳn, ngồi ôm đứa trẻ đã lạnh trong lòng mà không chịu đặt xuống. Cô kể, giọng đều đều như người đã khóc cạn, rằng ban ngày A Thủy bú ít hơn mọi ngày, người hâm hấp nóng, tới chiều thì giật mình khóc thét hai lần, hai tay khua loạn rồi lịm đi. Cha đứa trẻ định chèo thuyền sang trấn dưới mời thầy thuốc ngay trong đêm, nhưng người già trong xóm cản, bảo trẻ con tháng đầu hay giật mình vía yếu, qua đêm sẽ khỏi. Tới khoảng giờ Sửu, cô tỉnh dậy cho con bú thì thấy con đã không còn thở, mặt tím lại, người mềm nhũn trong chăn.
Tôn Cửu nghe hết, không cắt lời. Ông đã thuộc lòng trình tự này rồi. Áo phơi ngoài rào, ban ngày sốt nhẹ và co giật, ban đêm chết trong nôi vào giờ Tý sang giờ Sửu. Ông hỏi câu mà ông biết trước câu trả lời.
- Áo cháu mặc hôm nay, phơi ở đâu?
Cha đứa trẻ chỉ tay ra sau nhà.
- Bờ rào sau nhà, thưa ông. Nhà tôi phơi tã và áo của cháu ở đó từ hôm kia, tối qua gió to, nhà lo vá lưới tới khuya mới nhớ ra thu vào. Áo thu vào lúc trời đã tối hẳn.
Tôn Cửu bước vào gần nôi. Lần này ông không cần lật cổ áo một cách tình cờ nữa. Ông lật nó lên với bàn tay đã biết rõ mình sẽ thấy gì, và vì biết rõ nên càng lạnh.
Vết máu tròn nằm đúng giữa cổ áo đứa trẻ thứ ba, nhỏ như hạt đậu đỏ, mép gọn, màu thẫm, mùi tanh lợm bốc lên ngay khi ông cúi gần. Trên làn da cổ trắng trẻo của bé gái không có một vết thương nào. Ba đứa trẻ, ba nhà khác nhau, ba chiếc áo khác nhau, mà vết máu như được chấm bằng cùng một đầu ngón tay, cùng một giọt máu, cùng một vị trí không sai một ly.
Ông khám nốt thân thể đứa trẻ theo đúng phận sự. Không thương tích. Không dấu hiệu bị đè, bị bịt miệng, bị bóp cổ. Chết như nghẹt thở giữa giấc ngủ, trong chính chiếc nôi của mình, ngay bên cạnh giường cha mẹ.
Khác với hai lần trước, lần này người của phủ huyện tới nhà họ Phùng còn sớm hơn cả ngỗ tác. Tôn Cửu vừa bước vào sân lúc tới đã thấy hai nha dịch đứng sẵn ở cổng, và bóng một người mặc áo quản sự đứng ngay trong sân, tay chắp sau lưng, nhìn ông gật đầu như đã chờ lâu. Người ấy không vào buồng trong, chỉ đứng ở sân suốt buổi khám, nhưng sự có mặt của ông ta làm cả nhà họ Phùng nói năng nhỏ hẳn đi, cha đứa trẻ khi kể chuyện sốt và co giật của con đã phải liếc ra sân hai lần.
Tôn Cửu hiểu ý. Trước mặt họ, ông khám qua loa hơn thường lệ một cách cố ý. Ông chỉ xem mặt, xem tay chân, ghi mấy dòng chung chung vào cuốn sổ chính thức mang theo, chữ viết cố tình xuề xòa, kết luận bỏ lửng là trẻ yếu, chết trong đêm chưa rõ bệnh. Người quản sự ngoài sân xem sổ ngay tại chỗ, gật đầu hài lòng, dặn nhà họ Phùng chôn cất sớm và không được bàn tán. Rồi dẫn nha dịch đi khi trời vừa tảng sáng, như thể việc của phủ huyện ở đây chỉ là để chắc chắn rằng ngỗ tác không viết thừa một chữ nào.
Nhưng Tôn Cửu đã ghi hết vào đầu mình. Giờ chết. Vị trí vết máu. Mùi tanh. Áo phơi ngoài rào bị quên thu qua một đêm. Ban ngày sốt và co giật. Ông giữ những điều ấy trong đầu suốt quãng đường về nhà dọc bờ sông, lặp đi lặp lại như người lần tràng hạt, sợ quên mất một chi tiết nhỏ nào cũng là có tội với ba đứa trẻ đã chết.
Về tới nhà, trời đã sáng rõ. Vợ ông mất đã lâu, con gái lấy chồng xa, ngôi nhà nhỏ gần huyện nha chỉ có một mình ông với bà lão giúp việc tới theo buổi. Tôn Cửu đóng cửa chính, cài then, rồi mới mở hòm đựng đồ nghề khám tử thi của mình ra. Trong hòm, dưới các ngăn đựng kim, kéo, vải trắng và lọ muối, ông lấy ra một cuốn sổ trắng mới tinh mà ông đã mua ở hiệu giấy đầu chợ từ hôm sau vụ nhà họ Lý. Mua bằng tiền túi của mình, không ghi vào sổ chi của nha môn.
Ông ngồi xuống bàn, mài mực thật đặc, nắn nót viết trang đầu tiên.
Ông ghi vụ thứ nhất. Triệu Tiểu Ni, bé gái hai tháng tuổi, nhà thợ rèn họ Triệu, chết đêm mồng tám tháng mười một, khoảng giờ Tý sang giờ Sửu. Ban ngày sốt nhẹ, co giật. Áo mặc trong đêm chết từng phơi ngoài bờ rào sau nhà qua đêm hôm trước. Cổ áo trước có vết máu tròn nhỏ như hạt đậu đỏ, mùi tanh lợm, lau không hết, da cổ không thương tích. Mặt tím nhẹ. Chết như nghẹt trong nôi. Dòng này trong sổ chính thức đã bị quản gia Đỗ Hữu Tài gạch bỏ sáng mồng chín.
Ông ghi vụ thứ hai. Lý Phúc Sinh, bé trai ba tháng tuổi, nhà bán đậu hũ họ Lý, chết đêm rằm mười lăm tháng mười một, cũng khoảng giờ Sửu. Ban ngày sốt nhẹ, co giật hai lần. Áo từng phơi ngoài bờ rào sau nhà, quên thu qua đêm. Cổ áo có vết máu tròn đúng vị trí như vụ thứ nhất. Sổ chính thức ghi chết vì bệnh theo lệnh miệng của huyện lệnh.
Ông ghi vụ thứ ba, mực còn chưa khô kịp giữa các dòng. Phùng A Thủy, bé gái một tháng tuổi, nhà chài lưới họ Phùng, chết đêm hai mươi mốt tháng mười một. Ban ngày sốt nhẹ, co giật. Áo phơi ngoài bờ rào sau nhà, thu vào khi trời đã tối hẳn sau một đêm để quên. Cổ áo có vết máu tròn, đúng vị trí, đúng mùi tanh. Người của phủ huyện có mặt trong sân từ trước khi ngỗ tác tới.
Viết xong ba vụ, Tôn Cửu ngồi nhìn ba trang giấy một lúc lâu. Nét chữ của ông đều và rõ, ngày tháng thẳng hàng, chi tiết xếp theo cùng một thứ tự, và chính sự giống nhau ngăn nắp ấy làm ông rợn người hơn bất cứ lời đồn ma quỷ nào ngoài chợ. Bệnh tật không ngăn nắp như thế. Bệnh tật chọn người già, người yếu, chọn nhà ẩm thấp, chọn lúc trở trời. Còn thứ này chọn đúng trẻ sơ sinh mặc áo phơi đêm, đánh dấu đúng một chỗ, đi theo đúng một trình tự, đêm gieo dấu, ngày sốt, đêm sau lấy mạng, không sai một bước.
Ở cuối trang thứ ba, ông viết thêm một câu mà ông biết mình không bao giờ dám viết vào sổ chính thức của huyện nha. Ba đứa trẻ, một vết máu, ai đã chạm vào cổ áo chúng trong đêm.
Ông viết câu ấy xong, tay cầm bút run nhẹ, không phải vì tuổi già. Hơn hai mươi năm khám tử thi, ông đã viết hàng trăm kết luận về cái chết, mà chưa lần nào một câu hỏi của chính ông làm ông sợ như câu này. Vì nếu có ai đó, hay thứ gì đó, đã chạm vào cổ áo của ba đứa trẻ trong ba đêm khác nhau ở ba nhà khác nhau, thì nó biết rõ nhà nào có trẻ sơ sinh, biết rõ áo nào phơi ngoài rào. Và nó đang đi lại trong trấn Thanh Khê ban đêm mà không một cánh cửa đóng then nào ngăn được.
Ngoài ngõ, tiếng rao hàng sáng bắt đầu vang lên, tiếng người ra bến, tiếng trẻ con nhà hàng xóm khóc đòi ăn sáng, một buổi sáng bình thường của trấn ven sông sau một đêm có thêm một đứa trẻ chết không rõ nguyên nhân. Tôn Cửu thổi khô mực, gấp cuốn sổ riêng lại.
Ông bọc cuốn sổ trong một lớp vải liệm cũ đã ngả vàng, thứ vải ông dùng để lót hòm đồ nghề bao nhiêu năm nay không ai để ý, rồi đặt nó xuống đáy hòm, dưới lớp vải liệm và đống đồ nghề nặng nề của mình. Ông đóng nắp hòm, khóa lại, và treo chìa khóa vào đúng chỗ cũ sau cánh cửa buồng.
Làm xong việc ấy, Tôn Cửu ngồi xuống ghế, rót cho mình một chén trà nguội từ tối qua, uống một ngụm chát đắng, và thấy mình già đi rõ rệt chỉ sau một đêm. Ông không biết cuốn sổ riêng này rồi sẽ đến tay ai, có làm được gì hay không, hay sẽ mục nát cùng ông dưới đáy hòm. Ông chỉ biết một điều chắc chắn như vết máu tròn kia. Nếu ông không ghi lại sự thật, thì trong giấy tờ của trấn Thanh Khê, ba đứa trẻ này sẽ chỉ là ba đứa trẻ chết vì bệnh. Và thứ đã chạm vào cổ áo chúng sẽ cứ thế chạm tiếp vào đứa trẻ thứ tư, thứ năm, cho tới khi không còn ai nhớ rằng chúng đã từng chết giống hệt nhau.
---