CÔ HOẠCH ĐIỂU BÊN SÔNG MÂN - Chương 6: Lời Đồn Chín Đầu
Cái chết của bé trai nhà thợ mộc họ Đặng làm lời đồn trong trấn Thanh Khê vỡ bờ như nước sông Mân vỡ một đoạn đê đất sau mưa lớn. Bốn đứa trẻ trong chưa…
Nội dung chương
Cái chết của bé trai nhà thợ mộc họ Đặng làm lời đồn trong trấn Thanh Khê vỡ bờ như nước sông Mân vỡ một đoạn đê đất sau mưa lớn.
Bốn đứa trẻ trong chưa đầy một tháng. Dù huyện nha có cấm khóc to, cấm tụ tập, cấm loan tin đến đâu, người trong trấn vẫn có mắt để nhìn bốn đám chôn cất lặng lẽ đi qua các ngõ. Vẫn có tai để nghe bốn người mẹ khóc nghẹn sau cửa đóng, và vẫn có miệng để kể cho nhau nghe vào những lúc tưởng như không ai của nha môn nghe thấy. Ở sạp đậu hũ, ở hàng nước đầu chợ, ở bến sông nơi đàn bà giặt đồ và đàn ông vá lưới, câu chuyện được kể đi kể lại, mỗi lần kể lại đầy thêm một chi tiết, cho tới khi nó thành hình rõ ràng.
Vương Tú Liên nghe câu chuyện ấy thành hình vào buổi sáng hai mươi tám tháng mười một, khi cô bế Tiểu Bảo ra cổng hong nắng và người hàng xóm bán rau đứng lại nói chuyện với mẹ chồng cô rất lâu.
- Người ta bảo đó là Cô Hoạch Điểu.
Người bán rau nói chữ ấy rất khẽ, như sợ chữ ấy nghe thấy tên mình mà quay đầu lại.
- Con điểu chín đầu người, ngày xưa các cụ vẫn kể. Ban ngày nó là người, ban đêm nó hóa điểu bay đi, kêu như trẻ con khóc, chuyên tìm trẻ sơ sinh mặc áo phơi ngoài trời qua đêm mà cắp. Nó nhỏ một giọt máu lên cổ áo đứa trẻ trước, đánh dấu, rồi đêm sau mới quay lại lấy vía nó đi. Trẻ chết trong nôi mà xác còn nguyên là vì nó lấy vía chứ không lấy xác.
Mẹ chồng Tú Liên nghe xong, mặt tái đi, tay lần tràng hạt gỗ trong tay áo nhanh hơn hẳn. Tú Liên ôm con chặt hơn một cách vô thức. Tiểu Bảo ngủ trên vai cô, hơi thở đều, hoàn toàn không biết cả trấn đang nói về một thứ sinh ra để tìm những đứa trẻ như nó.
- Chín đầu thật sao?
Người bán rau lắc đầu rồi lại gật đầu, một cái gật của người không tận mắt thấy mà cũng không dám bảo là không có.
- Không ai thấy rõ ban ngày. Chỉ có người già bảo dưới trăng sáng thì thấy được bóng nó chín cái đầu ngẩng lên như chín cành cây khô trên một thân chim lớn. Còn thường thì chỉ nghe tiếng nó khóc trên mái và thấy bóng cánh lướt qua thôi. Với lại bốn nhà kia, nhà nào chẳng có vết máu tròn trên cổ áo con người ta. Chuyện ấy cả trấn biết hết rồi, chỉ có sổ của nhà quan là không biết thôi.
Câu nói cuối cùng của người bán rau làm Tú Liên lạnh gáy hơn cả chuyện chín đầu. Vì nó đúng. Sự thật trong trấn này đang sống ở miệng người dân, còn giấy của nhà quan thì ghi một sự thật khác hẳn, sạch sẽ và dối trá.
Trưa hôm ấy, cô theo mẹ chồng ra chợ mua ít muối và lá thuốc, lần đầu tiên sau khi sinh cô đi xa khỏi nhà mình. Chợ vẫn đông, cá vẫn bán, muối vẫn cân, nhưng ở góc nào cũng có những đám người đứng túm lại nói nhỏ rồi tản ra ngay khi có bóng nha dịch đi qua. Một bà bán cá kể rằng đêm bé nhà họ Đặng chết, chồng bà kéo lưới ngoài sông nghe tiếng trẻ khóc trên bờ rất lâu mà không dám chèo vào. Một ông già bán chổi nói khi ông còn nhỏ, trấn này cũng từng có một năm trẻ chết như thế, người già phải đốt lửa lớn ngoài sân và gõ chuông đồng suốt đêm mới yên. Một người đàn bà trung niên quả quyết rằng điểu ấy không phải thú rừng, nó là oan hồn của một người mẹ chết oan hóa thành, đi tìm con mình mà tìm nhầm hết đứa này tới đứa khác.
Giữa đám lời đồn rối như lưới cũ ấy, có một câu nói làm Tú Liên đứng khựng lại giữa chợ, tay ôm con suýt tuột.
Người nói là một bà già trong xóm trên, lưng đã còng, đang chọn cau khô ở sạp hàng khô. Bà nói với người bán hàng, giọng thản nhiên của người kể chuyện xưa đã thuộc lòng.
- Trấn này ba năm trước từng có một đứa trẻ của nhà quan chết mà không có đám ma. Các người quên rồi sao? Con của người thiếp trong phủ huyện ấy. Bảo là sinh non chết yểu, mẹ nó buồn quá bỏ trốn ngay trong đêm. Chết yểu mà không thấy mộ, bỏ trốn mà không ai thấy qua cổng trấn. Từ dạo ấy giếng sau phủ huyện bị đậy lại, trồng tre che kín. Ta già rồi, ta nhớ hết.
Người bán hàng vội ho khan một tiếng, liếc quanh, không dám đáp. Bà già cũng như sực nhớ ra mình vừa nói điều không nên nói to ở chợ, bèn cúi xuống chọn cau tiếp, miệng lẩm bẩm sang chuyện giá cau năm nay đắt.
Nhưng Tú Liên đã nghe đủ. Một đứa trẻ của nhà quan chết mà không có đám ma, ba năm trước. Một người mẹ bỏ trốn không ai thấy. Một cái giếng bị đậy lại. Những mảnh ấy rơi vào đầu cô, chưa thành hình gì rõ ràng, nhưng lạnh và nặng như những viên đá nhỏ rơi xuống đáy một cái giếng thật sự trong lòng cô. Cô nhìn xuống Tiểu Bảo đang ngủ trong tay mình, một đứa trẻ còn sống, còn ấm, còn được mẹ ôm giữa chợ đông người. Và bỗng thấy thương một người mẹ vô danh ba năm trước đến thắt ruột, người mẹ mà cả trấn hình như đã cùng nhau quên đi vì không dám nhớ.
Trên đường về, mẹ chồng cô đi rất nhanh, không nói một lời về câu chuyện ở sạp cau. Về tới nhà, việc đầu tiên bà làm là ra bờ rào sau nhà kiểm tra một lượt. Không còn một chiếc tã nào, một chiếc áo nào của Tiểu Bảo ở ngoài rào nữa. Từ hôm qua, bà đã thu hết đồ của cháu vào nhà từ khi trời còn sáng rõ, phơi bổ sung trong sân nơi có nắng và có người qua lại, thà đồ lâu khô còn hơn để ngoài rào sau nhà qua giờ Dậu. Tú Liên nhìn theo dáng lưng còng của mẹ chồng và hiểu rằng trong ngôi nhà này, lệ cũ đã sống lại thật rồi, không cần ai ra lệnh.
Khắp trấn, nhà nào có trẻ nhỏ cũng bắt đầu làm như nhà cô. Chiều hai mươi tám, đi dọc xóm bờ sông, Tú Liên thấy bờ rào sau các nhà đều trống trơn từ sớm, tã và áo trẻ con được thu vào hết trước khi mặt trời chạm mái ngói phía tây. Có nhà đốt một bó lá ngải khô trong sân, khói xanh xám cay mắt bốc lên, người già trong nhà vừa khấn vừa hơ khói qua từng chiếc áo nhỏ. Có nhà treo bó ngải trước cửa buồng trẻ ngủ. Không ai bảo ai, không có cáo thị nào của huyện nha dạy dân làm thế. Dân trấn tự nhớ lại cách sống sót cũ của tổ tiên mình, và tự làm, trong im lặng, như một cách thú nhận rằng họ không còn tin vào tờ giấy chết vì bệnh của nhà quan nữa.
Đêm ấy, Tú Liên ôm con ngồi trong buồng, nghe mẹ chồng ở gian ngoài khấn vái rất khẽ trước bàn thờ tổ tiên. Bà khấn cho cháu nội được ngủ yên, khấn cho những đứa trẻ đã mất trong trấn được siêu thoát. Và khấn một câu rất nhỏ mà Tú Liên phải lắng tai mới nghe được, rằng nếu có oan khuất gì thì xin đừng tìm tới những đứa trẻ không có tội. Tiếng khấn của bà già hòa với tiếng tùng sau nhà thở trong gió và tiếng sông vỗ bờ xa xăm. Làm cho đêm cuối tháng mười một trong ngôi nhà nhỏ này vừa ấm vì có người thức canh, vừa lạnh vì ai cũng biết mình đang canh một thứ không nhìn thấy được.
Tú Liên nhìn con ngủ. Cô nghĩ tới bốn người mẹ trong trấn vừa mất con, nghĩ tới người mẹ của nhà quan ba năm trước không có ai khấn cho như thế này, và lần đầu tiên trong đời, cô tin rằng lệ cũ của trấn không phải chuyện bịa. Một lệ được người xưa đặt ra và truyền qua bao đời miệng các bà mẹ, không ai bày ra một lệ như thế nếu chưa từng có những đêm trẻ chết mà người lớn bất lực ngồi nghe tiếng khóc lạ trên mái nhà mình.
Sáng hai mươi chín, Tú Liên còn làm thêm một việc mà trước đây cô hẳn sẽ cho là dở hơi. Cô mang hết áo của Tiểu Bảo ra sân, tự tay hơ từng chiếc qua khói bếp, ngửi kỹ cổ áo từng chiếc một. Rồi xếp riêng những chiếc từng có lần phơi ngoài rào qua đêm xuống đáy rương, tự nhủ sẽ không cho con mặc lại những chiếc ấy nữa nếu chưa giặt lại bằng nước thật nóng. Mẹ chồng đứng nhìn, không cản, chỉ nói một câu rằng làm mẹ thì thà lo thừa còn hơn ân hận thiếu. Tú Liên gật đầu. Cô hiểu bây giờ không còn là chuyện tin hay không tin lời đồn nữa. Bốn đứa trẻ đã chết là thật, và một người mẹ không có quyền đem sự sáng dạ của mình ra đánh cược với mạng của con mình chỉ để chứng tỏ mình không mê tín.
Ngày hai mươi chín, trấn Thanh Khê xôn xao vì một tin mới, nhẹ hơn tin chết chóc mà làm nhiều người ngẩng đầu lên nghe.
Có người ở bến sông nói một đạo sĩ trẻ từ núi Thanh Thành đang xuống trấn. Người ta kháo nhau anh ta còn trẻ, áo đạo bào đã sờn, mang theo một cây cung cũ, và trên đường xuống núi anh ta từng dừng lại hỏi đường tới nhà họ Đặng, nhà vừa mất đứa trẻ thứ tư.
Tú Liên nghe tin ấy khi đang cho con bú trong buồng, qua miệng người hàng xóm ghé cổng. Cô không biết đạo sĩ là người thế nào, có thật sự biết gì về con điểu chín đầu hay chỉ là một kẻ hành nghề cúng bái đi qua trấn đúng lúc dân đang sợ. Nhưng trong lòng cô, giữa những ngày chỉ toàn tin chết và lệnh cấm, tin về một người từ núi xuống, một người ngoài cuộc và ngoài huyện nha, bỗng sáng lên như một ngọn đèn nhỏ người ta thắp ở cổng nhà có tang, không xua được đêm tối. Nhưng cho người ngồi trong nhà biết rằng ngoài ngõ vẫn còn có người đang đi tới.
---