CÓC TÍA NHẢ NGỌC Ở THẤT SƠN - Chương 48: Nhang cho anh Ba
Tháng 02 năm 2027, vào một buổi sáng khô ráo sau Tết, Tư Lực ra nghĩa trang chân núi Bà Đội Ôm thắp nhang cho anh Ba. Ông đi một mình, tay xách giỏ nhỏ…
Nội dung chương
Tháng 02 năm 2027, vào một buổi sáng khô ráo sau Tết, Tư Lực ra nghĩa trang chân núi Bà Đội Ôm thắp nhang cho anh Ba. Ông đi một mình, tay xách giỏ nhỏ đựng nhang, đèn, một ít trái cây và chiếc can nước dâu tằm rỗng của mình. Chiếc can 5 lít ấy đã theo ông nhiều năm, từng đựng nước dâu tằm trộn tro và dự phòng cho những việc liên quan tới hang. Đêm chính, can nước ở lại lán, không vào hang. Từ ngày hang bị hàn kín, chiếc can nằm trống trong góc nhà ông, nhẹ hều. Hôm nay ông mang nó theo ra mộ, không phải để đựng gì nữa, mà để đặt nó vào đúng chỗ kết thúc của nó.
Nghĩa trang chân núi buổi sáng vắng người. Cỏ khô sau mùa mưa đã ngả vàng, lối đi giữa các ngôi mộ phủ lớp bụi mỏng. Mộ anh Ba nằm ở dãy trong, bia đá đã cũ, nét chữ khắc tên Nguyễn Văn Ba và năm mất 1991 đã mờ đi ở vài chỗ vì mưa nắng mấy chục năm. Tư Lực đặt giỏ xuống, lấy khăn lau bụi trên mặt bia chậm rãi, từng đường một. Ông lau tới năm 1991 thì dừng tay lại một chút. Năm ấy ông mới ngoài ba mươi, anh Ba còn sống vào đầu mùa, rồi chết đi chỉ trong vòng 3 ngày sau khi mang viên đá sáng về nhà. Hơn ba mươi lăm năm đã qua kể từ năm đó. Ông đã già, tóc bạc gần hết, còn anh Ba thì mãi mãi ở lại tuổi của bia đá này.
Ông thắp ba nén nhang, cắm lên bát hương trước mộ, châm thêm ngọn đèn dầu cho khỏi tắt vì gió sáng. Khói nhang bay thẳng lên một đoạn rồi tản ra trong nắng sớm. Tư Lực ngồi xuống phiến đá bên cạnh mộ, rót một chén nước đặt trước bia, rồi bắt đầu kể. Ông kể cho anh nghe như kể cho người sống, giọng đều, không vội, thỉnh thoảng dừng lại nhìn khói nhang như chờ anh nghe cho hết một ý rồi mới kể tiếp.
- Anh Ba, hang hàn kín rồi - ông nói. - Hàn hôm 12 tháng 12, có kiểm lâm, có ban quản lý, có cả xóm chứng kiến. Biển cấm mới sơn đỏ gắn ngay giữa cửa sắt. Từ nay không ai lén vô được nữa.
Ông kể về buổi họp ở nhà văn hóa xã ngày 08 tháng 12, về việc ông đã kể trọn chuyện năm 1991 trước mặt cả làng lần đầu tiên sau 35 năm giấu kín. Ông kể tên anh Ba, tên Trần Văn Đức và tên Võ Văn Tám đã được nói thành tiếng trước dân làng, không còn là ba cái chết mơ hồ trong lời đồn nữa. Ông kể ông Năm Tiều đã đứng lên nói lệ xưa không phải mê tín, là mạng người viết thành lệ. Ông kể lệ cấm vào hang đã thành quy ước chính thức của xóm, có biên bản, có chữ ký. Kể tới đây, giọng ông chậm lại.
- Hồi đó em giấu chuyện của anh vì sợ - ông nói. - Em sợ nói ra thì người ta càng tìm tới hang. Em sợ mang tiếng là nhà mình rước họa về làng. Em giấu riết thành quen. Tới khi đám thợ trẻ bị đường dây buôn đá kéo xuống vực, em mới biết giấu là sai. Nếu em kể sớm, kể rõ, có khi tụi nó đã sợ đúng chỗ mà dừng lại trước khi thằng Thắng mất bàn tay.
Ông kể tiếp về đêm chính bằng cách kể dành cho anh Ba, ngắn gọn mà không giấu phần lỗi của mình. Ông nhận dẫn đường vì biết nhóm tự đi sẽ chết oan. Ông chuẩn bị hai bao tro rơm nếp trộn nước dâu tằm, mỗi bao 5 kg. Thằng Hùng bỏ lại một bao ở lán. Dưới đáy vực, ông tung tro đẩy lui con cóc được một lần, nhưng ông không ngăn được thằng Thắng giật đá dù đã cảnh cáo hai lần. Viên sỏi mật được ném trả xuống đáy vực ngay trong đêm, không rời khỏi hang. Cả nhóm ra được tới cửa hang lúc 02 giờ 30 phút, kiểm lâm đón sẵn, thằng Thắng được đưa đi viện ngay. Không ai chết trong chuyến này. Ông nhấn mạnh câu không ai chết hai lần, như một tin mừng muộn màng mang tới trước mộ anh.
- Đợt này không thêm ai nằm xuống như anh với anh Đức, anh Tám - ông nói. - Thằng Thắng mất bàn tay phải, cắt cụt hôm 28 tháng 11, nhưng nó còn sống. Nó đang tập viết bằng tay trái. Hùng thì bị khởi tố, đang tại ngoại trả nợ dần. Đường dây của thằng Bảy bị bắt hôm 05 tháng 12 rồi. Hết người sai thợ vô hang nữa, ít nhất là ở cái hang này.
Gió sáng thổi qua nghĩa trang, ngọn đèn dầu trước mộ chao nhẹ nhưng không tắt. Tư Lực lấy chiếc can nước dâu tằm rỗng trong giỏ ra. Chiếc can nhựa đã ngả màu, nắp vặn còn nguyên, thân can móp một chỗ vì va đập từ những ngày còn đi rừng. Ông đứng dậy, bước tới cành cây thấp mọc cạnh mộ anh Ba, treo chiếc can lên cành bằng một đoạn dây ngắn mang theo. Chiếc can rỗng đung đưa nhẹ trong gió, gõ vào thân cây những tiếng khẽ khàng. Từ nay nó sẽ nằm ở đây, ở ngoài nghĩa trang chân núi, như một dấu tích của nghề giữ hang mà ông đã mang theo suốt mấy chục năm. Ông không còn cần giữ nó trong nhà nữa. Hang đã kín. Lệ đã dựng lại. Tro đã dùng hết hoặc đã vào tay cơ quan làm vật chứng. Can rỗng treo ở đây là vừa đủ cho một đời giữ cửa hang của ông.
Trong lúc ngồi bên mộ, ông kể thêm cho anh Ba nghe về Đạt, đứa cháu họ đã theo ông xuống vực trong đêm chính và bị mắt đỏ của con cóc kéo đi hai lần mà vẫn trở ra nguyên vẹn. Ông kể Đạt đã đặt gói tro bếp của mẹ nó dưới chân biển cấm trong ngày hàn cửa hang, kể thằng nhỏ bây giờ đã biết sợ đúng chỗ và biết tránh xa những lời rủ rê kiếm tiền nhanh. Ông nói với anh Ba rằng lớp trẻ ở chân núi bây giờ không còn cười khi nghe lệ cấm nữa. Vì chúng đã thấy tận mắt cái giá của việc coi thường lệ ấy nằm ở bệnh viện tỉnh và ở cơ quan điều tra, chứ không còn là chuyện kể mơ hồ của người già. Đó là điều ông mong anh Ba nghe được nhất trong buổi sáng hôm nay: cái chết của ba người năm 1991 từ nay không còn là nỗi đau bị giấu kín nữa, mà đã thành bài học được cả làng ký tên giữ lấy cho đời sau.
Ông cũng kể về Hải, người trạm trưởng kiểm lâm đã theo dõi nhóm thợ từ những ngày camera cửa hang mất tín hiệu, đã chờ sẵn ở cửa hang trong cả hai đêm vào hang và đã chủ trì phần hồ sơ pháp lý sau đó. Ông nói Hải làm việc theo pháp luật, không bao che cho ai, kể cả ông, và chính sự nghiêm minh ấy mới giữ được cửa hang kín lâu dài. Vì lệ làng cần có pháp luật đứng cùng mới không bị đường dây buôn đá khác xé bỏ trong tương lai. Kể xong những chuyện ấy, ông rót thêm một chén nước nữa đặt trước mộ, như mời anh Ba uống cùng mình một chén nước của ngày hang đã yên.
Ông ngồi lại bên mộ tới khi ba nén nhang cháy gần hết. Trong lúc ngồi, ông nghĩ về những năm tháng sau năm 1991. Ông đã sống ở chân núi này, nghe tiếng thở của con cóc qua cửa hang trong những lần đi ngang, giữ lệ làng bằng những câu dọa dẫm với lớp trẻ, và chờ đợi trong im lặng một ngày không ai còn nhắc tới viên đá sáng nữa. Ngày ấy không bao giờ tới. Thay vào đó là ngày ông phải tự mình xuống vực lần nữa ở tuổi 68, tung bao tro cuối cùng, rồi đứng trước cả làng kể hết sự thật. Ông không thấy nhẹ nhõm theo kiểu trút được gánh nặng trong một buổi sáng. Ông chỉ thấy mọi việc cuối cùng đã về đúng chỗ của nó: người chết được gọi đúng tên và đúng nguyên nhân, người sống chịu đúng phần trách nhiệm của mình, cái hang được đóng lại đúng cách, và bí mật của ông không còn là bí mật nữa.
Gió đổi hướng một lúc, thổi khói nhang bay ngang qua những ngôi mộ bên cạnh. Tư Lực nhìn theo làn khói, nhớ tới những người bạn của anh Ba cũng nằm rải rác trong nghĩa trang này và ở những nghĩa trang khác quanh vùng Thất Sơn. Trần Văn Đức và Võ Văn Tám không nằm ở đây, nhưng tên của họ từ buổi họp làng đã được nhắc lại đầy đủ, không còn là hai cái tên bị quên trong một câu chuyện giấu kín. Ông tự hứa với mình rằng mỗi năm tới ngày giỗ anh Ba, ông sẽ nhắc lại tên cả ba người cho con cháu trong nhà nghe, để bài học năm 1991 không bao giờ quay lại thành một bí mật nữa. Giữ lệ, từ nay với ông, không còn là im lặng. Giữ lệ là kể đúng, kể đủ và kể kịp lúc.
Nhang tàn hẳn, chỉ còn ba chân nhang cong và một lớp tro mỏng trong bát hương. Tư Lực chống tay lên đầu gối đứng dậy, phủi bụi ở ống quần, nhìn bia mộ anh Ba lần cuối trước khi rời đi. Ông nói câu cuối, giọng nhỏ như nói cho riêng hai anh em nghe giữa nghĩa trang vắng.
- Anh Ba, thằng em giữ được lời thề, mà trễ mất ba mươi mấy năm.
Ông xách chiếc giỏ đã nhẹ hơn lúc tới, bước chậm ra khỏi nghĩa trang. Chiếc can rỗng còn treo trên cành cây cạnh mộ, đung đưa trong gió tháng 02. Sau lưng ông, núi Bà Đội Ôm đứng yên trong nắng khô buổi sáng, cửa hang đã hàn kín ở phía cao, không còn việc gì chờ ông ở trên đó nữa, không còn món nợ nào chưa trả.
---