CÚ CÁO CÂY ĐỀ Ở LỤC NGẠN - Chương 2: Đêm Thứ 1

Sáng hôm ấy, đêm 12/12/2026; nhà thịnh, sân miếu. Sương dày tới mức đứng ở hiên nhà nhìn sang gốc đề chỉ thấy một khối đen lớn, rễ cây chìm trong hơi…

Nội dung chương

Sáng hôm ấy, đêm 12/12/2026; nhà thịnh, sân miếu. Sương dày tới mức đứng ở hiên nhà nhìn sang gốc đề chỉ thấy một khối đen lớn, rễ cây chìm trong hơi sương như chìm trong nước đục. Ngoài ngõ, mấy người đàn bà gánh rau ra chợ xã chuyện trò râm ran, câu chuyện nào rồi cũng vòng về thời tiết và giá vải của vụ tới.

Hốc thân ở phía đông của gốc cây mục rỗng từ lâu, miệng hốc đen và sâu, ban ngày nhìn vào chỉ thấy bóng tối và ít lá khô mắc lại bên trong. Trời chưa sáng hẳn, mặt ao sau nhà còn phủ một lớp hơi nước xám, tiếng cá quẫy nghe rõ trong cái lặng của buổi sớm mùa đông.

Nửa đêm, tiếng trẻ sơ sinh khóc gào nỉ non vọng lên từ phía gốc cây, lúc gần lúc xa, kéo dài tới gần gà gáy. Càng đi sâu vào việc này, anh càng thấy nỗi sợ của cả nhà không nằm ở một tiếng động lạ, mà nằm ở chỗ không ai gọi đúng tên được việc đang xảy ra.

Hoài ôm chặt con trai 4 tuổi đang ngủ trong buồng, không dám mở cửa vì tiếng khóc nghe như ở ngay ngoài hiên. Mỗi người trong nhà làm một việc, không ai nói nhiều, nhưng ai cũng nghe ngóng động tĩnh ngoài sân như một thói quen khó bỏ trong những ngày này.

Dũng hé cửa sổ nhìn sang tán cây đen đặc, thấy trên cành cao hai đốm sáng đỏ quắt và nghe tiếng cú kêu éc lên từng hồi dồn dập đúng lúc tiếng khóc cao lên. Anh tự nhắc mình chỉ tin vào những gì mắt thấy tai nghe và có người khác cùng chứng kiến, còn lời đồn trong thôn thì phải để riêng ra một cột khác.

Đây là đêm thứ 1 trong sổ đếm mà sau này Dũng mới lập. Dũng quen làm việc bằng sổ sách từ ngày buôn vải thiều ở thị trấn, việc gì anh cũng ghi lại ngày giờ và người có mặt, thói quen ấy theo anh cả khi về thôn lo việc nhà.

- Việc này không thể cứ để vậy qua đêm nữa, phải có người ghi lại cho rõ ràng.

- Tôi đã ghi rồi. Ghi cả giờ giấc và người có mặt, sau này ai hỏi cũng có cái mà đối chiếu.

- Người trong thôn nói nhiều lắm, mỗi người nói một kiểu, biết tin vào đâu bây giờ.

- Tin vào cái mắt mình thấy trước. Lời đồn thì nghe để biết người ta đang sợ điều gì, chứ không lấy làm bằng chứng.

- Còn cây đề ở sân miếu thì sao, người ta đang đổ hết tội lên cây đấy.

- Cây đứng ở đó ba trăm năm nay, trước cả cái thôn này. Tội vạ của ai thì người ấy chịu, không đổ lên cây được.

Ông Thịnh ngồi ở ghế giữa, giữ thói quen của người làm trưởng thôn lâu năm, nghe hết mọi người nói rồi mới buông một câu ngắn để chốt lại. Tiếng máy tuốt, tiếng dao chặt củi và tiếng gà cục tác sau vườn hòa vào nhau thành thứ âm thanh quen thuộc của một buổi sáng làm việc ở thôn Đề Am.

Cây bồ đề đứng ở sân miếu đã khoảng ba trăm tuổi, thân to tới mấy người ôm, vỏ sần sùi, rễ bện xoắn rủ xuống quanh gốc như một tấm lưới bằng gỗ. Anh tự nhắc mình chỉ tin vào những gì mắt thấy tai nghe và có người khác cùng chứng kiến, còn lời đồn trong thôn thì phải để riêng ra một cột khác.

Đêm ấy được ghi vào sổ là đêm thứ 1. Từ nửa đêm tới lúc gà gáy, tiếng khóc giả lại vọng lên từ phía gốc cây trong bán kính quanh sân miếu, lúc gần lúc xa, và người trong nhà chỉ dám nghe qua cửa đóng kín. Dũng ghi rõ giờ bắt đầu, giờ dứt và người cùng nghe, không thêm một lời suy đoán nào vào trang sổ của đêm này.

Anh kiểm lại từng thứ một cách chậm rãi, không bỏ qua chi tiết nhỏ, vì anh hiểu những việc rối rắm nhất thường bắt đầu từ một chi tiết bị coi thường. Trong bữa cơm, cả nhà ăn chậm hơn ngày thường, tiếng đũa chạm bát nghe rõ, câu chuyện quanh mâm chỉ xoay quanh việc đồng áng và chuyện học của cháu nhỏ.

Sương dày tới mức đứng ở hiên nhà nhìn sang gốc đề chỉ thấy một khối đen lớn, rễ cây chìm trong hơi sương như chìm trong nước đục. Dũng ghi lại điều vừa thấy vào cuốn sổ tay mang theo người, ghi rõ ngày tháng và giờ giấc, vì anh không muốn trông cậy vào trí nhớ trong những việc cần nói lại sau này.

Việc quan trọng nhất của ngày hôm ấy, với Dũng, là điều này: đêm thứ 1 được xác lập: cú kêu và tiếng khóc giả xuất hiện cùng nhau, trong khoảng nửa đêm tới gà gáy. Anh nhắc lại điều ấy với người nhà một lần nữa trước khi trời tối, để ai cũng nhớ rõ phần việc của mình và không ai làm khác đi trong lúc lo lắng.

Chiều muộn ngày thứ 2 trong chuỗi ngày điều tra của Dũng, ánh sáng tắt dần sau đồi vải và thôn Đề Am lên đèn sớm. Ông Thịnh ngồi ở ghế giữa, giữ thói quen của người làm trưởng thôn lâu năm, nghe hết mọi người nói rồi mới buông một câu ngắn để chốt lại.

Tiếng chó sủa từ đầu ngõ vọng lại từng hồi ngắn, rồi lặng đi khi người qua đường đã khuất sau rặng tre cuối xóm. Anh tự nhắc mình chỉ tin vào những gì mắt thấy tai nghe và có người khác cùng chứng kiến, còn lời đồn trong thôn thì phải để riêng ra một cột khác.

Mùi gừng tươi giã nhỏ, mùi trầm trên bàn thờ và mùi lông thú ướt ngoài sân là ba thứ mùi Dũng nhớ rõ nhất của những ngày này. Mưa phùn lất phất từ lúc gà gáy, đường làng lầy một lớp bùn mỏng, ai đi qua cũng phải bước chậm và nhìn xuống chân.

Bà con trong xóm đi lại ngoài ngõ vẫn chào nhau như thường, nhưng bước chân ai qua đoạn sân miếu cũng nhanh hơn và mắt không nhìn lâu vào gốc cây. Hoài lo cho con trai bốn tuổi trước nhất, đêm nào cô cũng kiểm lại cửa buồng, chăn màn và chiếc đèn ngủ nhỏ đặt ở góc giường của cháu.

Trên bàn làm việc tạm của Dũng là cuốn sổ tay, một cây bút, chiếc đèn pin đã thay pin mới và tấm bản đồ tay anh tự vẽ quanh sân miếu. Buổi trưa hiếm hoi có nắng gắt, ánh sáng đứng bóng trên sân đình, gạch lát nóng lên dưới chân người đi dép mỏng.

Cây bồ đề đứng ở sân miếu đã khoảng ba trăm tuổi, thân to tới mấy người ôm, vỏ sần sùi, rễ bện xoắn rủ xuống quanh gốc như một tấm lưới bằng gỗ.

Sương muối phủ trắng mặt sân đất nện trước nhà, giẫm lên nghe lạo xạo dưới đế dép như giẫm lên lớp muối mỏng vừa rắc.

Tiếng máy tuốt, tiếng dao chặt củi và tiếng gà cục tác sau vườn hòa vào nhau thành thứ âm thanh quen thuộc của một buổi sáng làm việc ở thôn Đề Am.

Mỗi người trong nhà làm một việc, không ai nói nhiều, nhưng ai cũng nghe ngóng động tĩnh ngoài sân như một thói quen khó bỏ trong những ngày này.

Đêm xuống nhanh ở vùng đồi, mới hơn năm giờ chiều mà bóng tối đã phủ kín lối vào sân miếu, đèn dầu trong nhà phải thắp sớm hơn thường lệ.

Sương dày tới mức đứng ở hiên nhà nhìn sang gốc đề chỉ thấy một khối đen lớn, rễ cây chìm trong hơi sương như chìm trong nước đục.

Anh kiểm lại từng thứ một cách chậm rãi, không bỏ qua chi tiết nhỏ, vì anh hiểu những việc rối rắm nhất thường bắt đầu từ một chi tiết bị coi thường.

Có những lúc anh muốn bỏ qua cho yên nhà, nhưng hễ nhắm mắt lại là anh lại nghe thấy tiếng động của đêm trước và thấy mình không thể làm như không biết.

Gió bấc luồn qua hàng vải thiều trụi lá ngoài đồi, mang theo hơi lạnh khô làm da mặt rát và đầu ngón tay tê đi rất nhanh.

Ở quán nước đầu ngõ, ấm trà xanh bốc khói trên bếp than, mấy ông già ngồi sưởi tay và bàn chuyện đất đai của các nhà trong thôn bằng giọng nhỏ.

Chiều xuống, khói bếp của từng nhà bốc lên thẳng trong gió lặng, mùi rơm khô và mùi cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút giữa mùa đông.

Nắng yếu của tháng chạp chỉ đủ làm tan sương trên mái ngói rêu, còn trong bóng cây đề thì đất vẫn ẩm và lạnh suốt cả ngày.

Hốc thân ở phía đông của gốc cây mục rỗng từ lâu, miệng hốc đen và sâu, ban ngày nhìn vào chỉ thấy bóng tối và ít lá khô mắc lại bên trong.

Anh biết mình đang đứng giữa hai phía, một phía là cha anh và thể diện của nhà trưởng thôn, phía còn lại là những dấu vết cứ lần lượt hiện ra trước mắt.

Càng đi sâu vào việc này, anh càng thấy nỗi sợ của cả nhà không nằm ở một tiếng động lạ, mà nằm ở chỗ không ai gọi đúng tên được việc đang xảy ra.

Miếu Gốc Đề hoang đã nhiều năm, mái ngói rêu phong, tường quét vôi cũ bong từng mảng, sân đất nện chỉ còn dấu chân của người qua lại thưa thớt.

Trong bữa cơm, cả nhà ăn chậm hơn ngày thường, tiếng đũa chạm bát nghe rõ, câu chuyện quanh mâm chỉ xoay quanh việc đồng áng và chuyện học của cháu nhỏ.

Việc nhà họ Hoàng những ngày này nhiều mà không việc nào xong hẳn, từ chuẩn bị giỗ, rà giấy tờ đất cho tới lo chuyện đêm hôm ở sân miếu.

Trời chưa sáng hẳn, mặt ao sau nhà còn phủ một lớp hơi nước xám, tiếng cá quẫy nghe rõ trong cái lặng của buổi sớm mùa đông.

Anh đem điều mới ghi được đối chiếu với những trang sổ trước, gạch chân những chỗ trùng nhau và khoanh lại những chỗ còn chưa có lời giải đáp.

Dũng ghi lại điều vừa thấy vào cuốn sổ tay mang theo người, ghi rõ ngày tháng và giờ giấc, vì anh không muốn trông cậy vào trí nhớ trong những việc cần nói lại sau này.

Trước khi khép lại ngày hôm ấy, một câu nói còn ở lại trong đầu Dũng rất lâu: Trời vừa hửng, tiếng khóc tắt cùng lúc với tiếng gà đầu tiên trong thôn.

Chương khác

Xem thêm