CÚ CÁO CÂY ĐỀ Ở LỤC NGẠN - Chương 3: Gương Đồng Trong Hậu Điện
Sáng hôm ấy, 13/12/2026, sáng; đình thôn đề am. ánh sáng đứng bóng trên sân đình, gạch lát nóng lên dưới chân người đi dép mỏng, buổi trưa hiếm hoi có…
Nội dung chương
Sáng hôm ấy, 13/12/2026, sáng; đình thôn đề am. ánh sáng đứng bóng trên sân đình, gạch lát nóng lên dưới chân người đi dép mỏng, buổi trưa hiếm hoi có nắng gắt. âm thanh dao chặt củi và tiếng gà cục tác sau vườn hòa vào nhau thành thứ âm thanh quen thuộc của một buổi sáng làm việc ở thôn Đề Am, tiếng máy tuốt.
Tán đề rộng phủ gần hết sân miếu, mùa đông lá thưa đi nhiều, những cành khẳng khiu in lên nền trời xám như những nét vẽ bằng than. còn trong bóng cây đề thì đất vẫn ẩm và lạnh suốt cả ngày, nắng yếu của tháng chạp chỉ đủ làm tan hơi sương trên mái ngói rêu.
Dũng lên đình hỏi cụ Tỵ về lệ kiêng cây đề. gạch chân những chỗ trùng nhau và khoanh lại những chỗ còn chưa có lời giải đáp, anh đem điều mới ghi được đối chiếu với những trang sổ trước.
Trong hậu điện, anh thấy một gương đồng tròn đường kính khoảng 30 cm treo trên vách. Mặt gương phủ bụi; cụ Tỵ tháo xuống lau bằng khăn khô như một việc làm định kỳ rồi treo lại, không giải thích gì thêm về công dụng của nó. không ai nói nhiều, nhưng ai cũng nghe ngóng động tĩnh ngoài sân như một thói quen khó bỏ trong những ngày này, mỗi người trong gian nhà chính làm một việc.
Ngoài sân đình, Lương đang thắp hương trước bàn thờ cha mẹ đặt tạm ở đình rồi vội đi ngay khi thấy xe của anh trai tới gần; hai chú cháu chỉ chào nhau cụt ngủn. một phía là cha anh và thể diện của nhà trưởng thôn, phía còn lại là những dấu vết cứ lần lượt hiện ra trước mắt, anh biết mình đang đứng giữa hai phía.
Dũng kiểm lại từng việc đã ghi trong ngày bên bờ ao sau nhà. Mặt đất sân miếu cứng lại vì lạnh, bước chân nghe rõ từng tiếng một. Đèn trong nhà tắt dần từng gian.
ông Thịnh đi một vòng quanh sân để kiểm tra cửa nẻo cạnh chuồng gà. Mùi rơm khô và mùi cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Mọi người đi ngủ muộn hơn thường lệ.
chị Mai hỏi lại người nhà về việc của ngày mai ở đầu ngõ thôn. Sương lạnh bám trên lá vải thành một lớp trắng mỏng nhìn rõ dưới đèn. Câu chuyện dừng ở đó, không ai nói thêm.
bà Mến thắp thêm một nén hương trên bàn thờ dưới mái hiên đình. Mùi rơm khô và mùi cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.
bà Mến thắp thêm một nén hương trên bàn thờ trước bàn thờ họ. Tiếng cú từ tán cây thỉnh thoảng lại vọng xuống một hồi ngắn. Câu chuyện dừng ở đó, không ai nói thêm.
Hoài lau lại mặt bàn và xếp giấy tờ cho ngay ngắn ngoài hiên nhà. Tiếng gà gáy đầu tiên ở xóm dưới vang lên khi trời còn tối hẳn. Dũng khép cuốn sổ lại. giữ thói quen của người làm trưởng thôn lâu năm, nghe hết mọi người nói rồi mới buông một câu ngắn để chốt lại, ông thịnh ngồi ở ghế giữa. ấm trà xanh bốc khói trên bếp than, mấy ông già ngồi sưởi tay và bàn chuyện đất đai của các nhà trong thôn bằng giọng nhỏ, ở quán nước đầu ngõ. thân to tới mấy người ôm, vỏ sần sùi, rễ bện xoắn rủ xuống quanh gốc như một tấm lưới bằng gỗ, cây bồ đề đứng ở khoảng sân trước miếu đã khoảng ba trăm tuổi. gạch chân những chỗ trùng nhau và khoanh lại những chỗ còn chưa có lời giải đáp, anh đem điều mới ghi được đối chiếu với những trang sổ trước. từ chuẩn bị giỗ, rà giấy tờ đất cho tới lo chuyện đêm hôm ở khoảng sân trước miếu, việc nhà họ hoàng những ngày này nhiều mà không việc nào xong hẳn. cả nhà ăn chậm hơn ngày thường, âm thanh đũa chạm bát nghe rõ, câu chuyện quanh mâm chỉ xoay quanh việc đồng áng và chuyện học của cháu nhỏ, trong bữa cơm. ánh sáng đứng bóng trên sân đình, gạch lát nóng lên dưới chân người đi dép mỏng, buổi trưa hiếm hoi có nắng gắt. nhưng hễ nhắm mắt lại là anh lại nghe thấy âm thanh động của đêm trước và thấy mình không thể làm như không biết, có những lúc anh muốn bỏ qua cho yên nhà.
Việc quan trọng nhất của ngày hôm ấy, với Dũng, là điều này: gương đồng tròn của đình xuất hiện lần đầu ở ch3; lương có mặt ở thôn, quan hệ hai anh em lạnh nhạt được xác lập. để ai cũng nhớ rõ phần việc của mình và không ai làm khác đi trong lúc lo lắng, anh nhắc lại điều ấy với mọi người trong nhà một lần nữa trước khi trời tối.
Chiều muộn ngày thứ 3 trong chuỗi ngày điều tra của Dũng, ánh sáng tắt dần sau đồi vải và thôn Đề Am lên đèn sớm. anh càng thấy nỗi sợ của cả nhà không nằm ở một âm thanh động lạ, mà nằm ở chỗ không ai gọi đúng tên được việc đang xảy ra, càng đi sâu vào việc này. rồi lặng đi khi người qua đường đã khuất sau rặng tre cuối xóm, âm thanh chó sủa từ đầu ngõ vọng lại từng hồi ngắn. đêm nào cô cũng kiểm lại cửa buồng, chăn màn và chiếc đèn ngủ nhỏ đặt ở góc giường của cháu, hoài lo cho con trai bốn tuổi trước nhất. hương trầm trên bàn thờ và mùi lông thú ướt ngoài sân là ba thứ mùi Dũng nhớ rõ nhất của những ngày này, mùi gừng tươi giã nhỏ. ấm trà xanh bốc khói trên bếp than, mấy ông già ngồi sưởi tay và bàn chuyện đất đai của các nhà trong thôn bằng giọng nhỏ, ở quán nước đầu ngõ. nhưng bước chân ai qua đoạn khoảng sân trước miếu cũng nhanh hơn và mắt không nhìn lâu vào gốc cây, bà con trong xóm đi lại ngoài ngõ vẫn chào nhau như thường. việc gì anh cũng ghi lại ngày giờ và người có mặt, thói quen ấy theo anh cả khi về thôn lo việc nhà, dũng quen làm việc bằng sổ sách từ ngày buôn vải thiều ở thị trấn. một cây bút, chiếc đèn pin đã thay pin mới và tấm bản đồ tay anh tự vẽ quanh khoảng sân trước miếu, trên bàn làm việc tạm của dũng là cuốn sổ tay. Dưới gốc cây, đất quanh miệng hốc có chỗ sẫm màu hơn đất sân, tơi và xốp, khác hẳn lớp đất nện cứng đã bao năm không ai động tới ở phía tây. đường làng lầy một lớp bùn mỏng, ai đi qua cũng phải bước chậm và nhìn xuống chân, mưa phùn lất phất từ lúc gà gáy.
cụ Tỵ hỏi lại người nhà về việc của ngày mai cạnh chuồng gà. Tiếng gà gáy đầu tiên ở xóm dưới vang lên khi trời còn tối hẳn. Mọi người đi ngủ muộn hơn thường lệ. nhưng hễ nhắm mắt lại là anh lại nghe thấy âm thanh động của đêm trước và thấy mình không thể làm như không biết, có những lúc anh muốn bỏ qua cho yên nhà.
bà Mến lau lại mặt bàn và xếp giấy tờ cho ngay ngắn sau vườn vải. Tiếng chổi tre quét sân của nhà bên vang đều đều từ sớm. Dũng khép cuốn sổ lại.
Hoài lau lại mặt bàn và xếp giấy tờ cho ngay ngắn bên gốc đề. Khói bếp của nhà bên bốc lên thẳng rồi tan chậm trong sương sớm. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ. giẫm lên nghe lạo xạo dưới đế dép như giẫm lên lớp muối mỏng vừa rắc, hơi sương muối phủ trắng mặt sân đất nện trước nhà. âm thanh dao chặt củi và tiếng gà cục tác sau vườn hòa vào nhau thành thứ âm thanh quen thuộc của một buổi sáng làm việc ở thôn Đề Am, tiếng máy tuốt.
Tiếng chổi tre quét sân của các nhà hàng xóm vang lên đều đều từ khi trời còn tối, xen vào là tiếng gọi nhau í ới hỏi chuyện củi lửa và chuyện chợ sớm.
Hội đi một vòng quanh sân để kiểm tra cửa nẻo ở sân miếu. Khói bếp của nhà bên bốc lên thẳng rồi tan chậm trong sương sớm. Dũng khép cuốn sổ lại.
Hoài lau lại mặt bàn và xếp giấy tờ cho ngay ngắn ngoài hiên nhà. Sương lạnh bám trên lá vải thành một lớp trắng mỏng nhìn rõ dưới đèn. Sân nhà trở lại yên lặng như thường lệ.
chị Mai rót thêm nước vào ấm và đặt lên bếp dưới mái hiên đình. Mùi rơm khô và mùi cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Rồi ai về việc nấy.
bà Mến lau lại mặt bàn và xếp giấy tờ cho ngay ngắn ở sân miếu. Tiếng vải khô xào xạc ngoài đồi vọng về theo từng cơn gió bấc. Đèn trong nhà tắt dần từng gian. mái ngói rêu phong, tường quét vôi cũ bong từng mảng, sân đất nện chỉ còn dấu chân của người qua lại thưa thớt, miếu gốc đề hoang đã nhiều năm.
bà Mến nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ trên sân đình. Khói bếp của nhà bên bốc lên thẳng rồi tan chậm trong sương sớm. Dũng khép cuốn sổ lại. ánh sáng đứng bóng trên sân đình, gạch lát nóng lên dưới chân người đi dép mỏng, buổi trưa hiếm hoi có nắng gắt.
Bà Mến ít nói, nhưng tay bà không lúc nào ngơi, hết dọn bàn thờ lại xuống bếp, như thể làm việc liên tục là cách bà giữ cho lòng mình yên.
Hội kiểm lại từng việc đã ghi trong ngày ở sân miếu. Tiếng chổi tre quét sân của nhà bên vang đều đều từ sớm. Rồi ai về việc nấy.
Tán đề rộng phủ gần hết sân miếu, mùa đông lá thưa đi nhiều, những cành khẳng khiu in lên nền trời xám như những nét vẽ bằng than. giữ thói quen của người làm trưởng thôn lâu năm, nghe hết mọi người nói rồi mới buông một câu ngắn để chốt lại, ông thịnh ngồi ở ghế giữa.
Hoài lau lại mặt bàn và xếp giấy tờ cho ngay ngắn dưới mái hiên đình. Tiếng vải khô xào xạc ngoài đồi vọng về theo từng cơn gió bấc. Rồi ai về việc nấy.
chị Mai nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ cạnh chuồng gà. Mặt đất sân miếu cứng lại vì lạnh, bước chân nghe rõ từng tiếng một. Mọi người đi ngủ muộn hơn thường lệ. cả nhà ăn chậm hơn ngày thường, âm thanh đũa chạm bát nghe rõ, câu chuyện quanh mâm chỉ xoay quanh việc đồng áng và chuyện học của cháu nhỏ, trong bữa cơm.
Đám trẻ con trong thôn đi học qua sân đình, đứa nào cũng co ro trong áo ấm, vừa đi vừa hà hơi vào hai bàn tay đỏ lên vì lạnh.
ông Thịnh rót thêm nước vào ấm và đặt lên bếp sau vườn vải. Mùi trầm và mùi gừng tươi quyện vào nhau trong gian nhà chính. Dũng khép cuốn sổ lại. mấy người đàn bà gánh rau ra chợ xã chuyện trò râm ran, câu chuyện nào rồi cũng vòng về thời tiết và giá vải của vụ tới, ngoài ngõ.
Trước khi khép lại ngày hôm ấy, một câu nói còn ở lại trong đầu Dũng rất lâu: Cụ Tỵ nói: 'Đình này giữ nhiều thứ lâu hơn tuổi người. Cái gì cũng có lúc của nó.