CÚ CÁO CÂY ĐỀ Ở LỤC NGẠN - Chương 4: Cây Dâu Sau Đình

Sáng hôm ấy, 14/12/2026, sáng tới chiều; đình thôn đề am, vườn sau đình. rễ cây chìm trong hơi sương như chìm trong nước đục, sương dày tới mức đứng ở…

Nội dung chương

Sáng hôm ấy, 14/12/2026, sáng tới chiều; đình thôn đề am, vườn sau đình. rễ cây chìm trong hơi sương như chìm trong nước đục, sương dày tới mức đứng ở hiên nhà nhìn sang gốc đề chỉ thấy một khối đen lớn. xen vào là âm thanh gọi nhau í ới hỏi chuyện củi lửa và chuyện chợ sớm, tiếng chổi tre quét sân của các nhà hàng xóm vang lên đều đều từ khi trời còn tối. mái ngói rêu phong, tường quét vôi cũ bong từng mảng, sân đất nện chỉ còn dấu chân của người qua lại thưa thớt, miếu gốc đề hoang đã nhiều năm. còn trong bóng cây đề thì đất vẫn ẩm và lạnh suốt cả ngày, nắng yếu của tháng chạp chỉ đủ làm tan hơi sương trên mái ngói rêu.

Hội nhờ Dũng phụ tỉa lại cây dâu tằm già sau đình, thứ cây làng vẫn lấy lá và lấy cành cho các việc lệ làng. còn lời đồn trong thôn thì phải để riêng ra một cột khác, anh tự nhắc mình chỉ tin vào những gì mắt thấy tai nghe và có người khác cùng chứng kiến.

Cụ Tỵ dặn cành dâu phải cắt vào ngày nắng, phơi khô tự nhiên, không được chặt cả cây. từ chuẩn bị giỗ, rà giấy tờ đất cho tới lo chuyện đêm hôm ở khoảng sân trước miếu, việc nhà họ hoàng những ngày này nhiều mà không việc nào xong hẳn.

Trong lúc làm, Hội kể đình này từng là nơi người lỡ đường xin ngủ nhờ những mùa đông xưa, và sổ trực đình cũ vẫn còn giữ trong tủ gỗ của cụ. gạch chân những chỗ trùng nhau và khoanh lại những chỗ còn chưa có lời giải đáp, anh đem điều mới ghi được đối chiếu với những trang sổ trước.

Buổi chiều, Dũng đi qua nhà cũ của chú Lương, thấy vườn vải bỏ hoang và cửa nhà khóa đã lâu. việc gì anh cũng ghi lại ngày giờ và người có mặt, thói quen ấy theo anh cả khi về thôn lo việc nhà, dũng quen làm việc bằng sổ sách từ ngày buôn vải thiều ở thị trấn.

chị Mai ghi thêm mấy dòng ngắn vào cuối trang sổ trước bàn thờ họ. Mùi trầm và mùi gừng tươi quyện vào nhau trong gian nhà chính. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương.

chị Mai nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ ở sân miếu. Mùi trầm và mùi gừng tươi quyện vào nhau trong gian nhà chính. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

Hoài đi một vòng quanh sân để kiểm tra cửa nẻo ở đầu ngõ thôn. Khói bếp của nhà bên bốc lên thẳng rồi tan chậm trong sương sớm. Dũng khép cuốn sổ lại.

bà Nhàn nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ ở sân miếu. Gió luồn qua khe cửa mang theo hơi lạnh của đồng đất sau miếu. Dũng khép cuốn sổ lại.

Hội kiểm lại từng việc đã ghi trong ngày bên bờ ao sau nhà. Tiếng chổi tre quét sân của nhà bên vang đều đều từ sớm. Dũng khép cuốn sổ lại.

bà Nhàn hỏi lại người nhà về việc của ngày mai dưới mái hiên đình. Mùi rơm khô và mùi cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Sân nhà trở lại yên lặng như thường lệ. đêm nào cô cũng kiểm lại cửa buồng, chăn màn và chiếc đèn ngủ nhỏ đặt ở góc giường của cháu, hoài lo cho con trai bốn tuổi trước nhất. âm thanh dao chặt củi và tiếng gà cục tác sau vườn hòa vào nhau thành thứ âm thanh quen thuộc của một buổi sáng làm việc ở thôn Đề Am, tiếng máy tuốt. mùa đông lá thưa đi nhiều, những cành khẳng khiu in lên nền trời xám như những nét vẽ bằng than, tán đề rộng phủ gần hết khoảng sân trước miếu. ghi rõ ngày tháng và giờ giấc, vì anh không muốn trông cậy vào trí nhớ trong những việc cần nói lại sau này, dũng ghi lại điều vừa thấy vào quyển sổ tay mang theo người. không bỏ qua chi tiết nhỏ, vì anh hiểu những việc rối rắm nhất thường bắt đầu từ một chi tiết bị coi thường, anh kiểm lại từng thứ một cách chậm rãi. cả nhà ăn chậm hơn ngày thường, âm thanh đũa chạm bát nghe rõ, câu chuyện quanh mâm chỉ xoay quanh việc đồng áng và chuyện học của cháu nhỏ, trong bữa cơm. mặt ao sau nhà còn phủ một lớp hơi nước xám, âm thanh cá quẫy nghe rõ trong cái lặng của buổi sớm mùa đông, trời chưa sáng hẳn. gạch chân những chỗ trùng nhau và khoanh lại những chỗ còn chưa có lời giải đáp, anh đem điều mới ghi được đối chiếu với những trang sổ trước.

Việc quan trọng nhất của ngày hôm ấy, với Dũng, là điều này: cây dâu tằm sau đình xuất hiện lần đầu; nhà cũ của lương được xác lập là bỏ hoang từ lâu. để ai cũng nhớ rõ phần việc của mình và không ai làm khác đi trong lúc lo lắng, anh nhắc lại điều ấy với mọi người trong nhà một lần nữa trước khi trời tối.

Chiều muộn ngày thứ 4 trong chuỗi ngày điều tra của Dũng, ánh sáng tắt dần sau đồi vải và thôn Đề Am lên đèn sớm. nhưng hễ nhắm mắt lại là anh lại nghe thấy âm thanh động của đêm trước và thấy mình không thể làm như không biết, có những lúc anh muốn bỏ qua cho yên nhà. rồi lặng đi khi người qua đường đã khuất sau rặng tre cuối xóm, âm thanh chó sủa từ đầu ngõ vọng lại từng hồi ngắn. cả nhà ăn chậm hơn ngày thường, âm thanh đũa chạm bát nghe rõ, câu chuyện quanh mâm chỉ xoay quanh việc đồng áng và chuyện học của cháu nhỏ, trong bữa cơm. hương trầm trên bàn thờ và mùi lông thú ướt ngoài sân là ba thứ mùi Dũng nhớ rõ nhất của những ngày này, mùi gừng tươi giã nhỏ. không ai nói nhiều, nhưng ai cũng nghe ngóng động tĩnh ngoài sân như một thói quen khó bỏ trong những ngày này, mỗi người trong gian nhà chính làm một việc. nhưng bước chân ai qua đoạn khoảng sân trước miếu cũng nhanh hơn và mắt không nhìn lâu vào gốc cây, bà con trong xóm đi lại ngoài ngõ vẫn chào nhau như thường. còn lời đồn trong thôn thì phải để riêng ra một cột khác, anh tự nhắc mình chỉ tin vào những gì mắt thấy tai nghe và có người khác cùng chứng kiến. một cây bút, chiếc đèn pin đã thay pin mới và tấm bản đồ tay anh tự vẽ quanh khoảng sân trước miếu, trên bàn làm việc tạm của dũng là cuốn sổ tay. âm thanh dao chặt củi và tiếng gà cục tác sau vườn hòa vào nhau thành thứ âm thanh quen thuộc của một buổi sáng làm việc ở thôn Đề Am, tiếng máy tuốt.

bà Nhàn nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ ngoài hiên nhà. Mùi rơm khô và mùi cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Câu chuyện dừng ở đó, không ai nói thêm.

bà Nhàn nhìn lại tấm bản đồ tay vẽ quanh sân miếu ở đầu ngõ thôn. Mặt đất sân miếu cứng lại vì lạnh, bước chân nghe rõ từng tiếng một. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương.

cụ Tỵ đi một vòng quanh sân để kiểm tra cửa nẻo dưới mái hiên đình. Mùi rơm khô và mùi cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Dũng khép cuốn sổ lại.

bà Mến đứng lặng một lúc lâu để nghe ngóng ở đầu ngõ thôn. Sương lạnh bám trên lá vải thành một lớp trắng mỏng nhìn rõ dưới đèn. Mọi người đi ngủ muộn hơn thường lệ. đêm nào cô cũng kiểm lại cửa buồng, chăn màn và chiếc đèn ngủ nhỏ đặt ở góc giường của cháu, hoài lo cho con trai bốn tuổi trước nhất.

bà Nhàn lau lại mặt bàn và xếp giấy tờ cho ngay ngắn ở sân miếu. Mặt đất sân miếu cứng lại vì lạnh, bước chân nghe rõ từng tiếng một. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

Hội rót thêm nước vào ấm và đặt lên bếp sau vườn vải. Tiếng gà gáy đầu tiên ở xóm dưới vang lên khi trời còn tối hẳn. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương. ấm trà xanh bốc khói trên bếp than, mấy ông già ngồi sưởi tay và bàn chuyện đất đai của các nhà trong thôn bằng giọng nhỏ, ở quán nước đầu ngõ.

Dũng ghi thêm mấy dòng ngắn vào cuối trang sổ ở sân miếu. Tiếng cú từ tán cây thỉnh thoảng lại vọng xuống một hồi ngắn. Đèn trong nhà tắt dần từng gian. việc gì anh cũng ghi lại ngày giờ và người có mặt, thói quen ấy theo anh cả khi về thôn lo việc nhà, dũng quen làm việc bằng sổ sách từ ngày buôn vải thiều ở thị trấn.

bà Mến ghi thêm mấy dòng ngắn vào cuối trang sổ sau vườn vải. Tiếng cú từ tán cây thỉnh thoảng lại vọng xuống một hồi ngắn. Sân nhà trở lại yên lặng như thường lệ.

Hoài ghi thêm mấy dòng ngắn vào cuối trang sổ sau vườn vải. Mặt đất sân miếu cứng lại vì lạnh, bước chân nghe rõ từng tiếng một. Câu chuyện dừng ở đó, không ai nói thêm. mùa đông lá thưa đi nhiều, những cành khẳng khiu in lên nền trời xám như những nét vẽ bằng than, tán đề rộng phủ gần hết khoảng sân trước miếu.

chị Mai đi một vòng quanh sân để kiểm tra cửa nẻo trên sân đình. Mặt đất sân miếu cứng lại vì lạnh, bước chân nghe rõ từng tiếng một. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương.

chị Mai đứng lặng một lúc lâu để nghe ngóng sau vườn vải. Mùi rơm khô và mùi cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Rồi ai về việc nấy.

chị Mai kiểm lại từng việc đã ghi trong ngày ngoài hiên nhà. Gió luồn qua khe cửa mang theo hơi lạnh của đồng đất sau miếu. Mọi người đi ngủ muộn hơn thường lệ. đất quanh miệng hốc có chỗ sẫm màu hơn đất sân, tơi và xốp, khác hẳn lớp đất nện cứng đã bao năm không ai động tới ở phía tây, dưới chân cây.

Hoài đi một vòng quanh sân để kiểm tra cửa nẻo ở đầu ngõ thôn. Gió luồn qua khe cửa mang theo hơi lạnh của đồng đất sau miếu. Sân nhà trở lại yên lặng như thường lệ.

Hội nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ dưới mái hiên đình. Sương lạnh bám trên lá vải thành một lớp trắng mỏng nhìn rõ dưới đèn. Dũng khép cuốn sổ lại. mấy người đàn bà gánh rau ra chợ xã chuyện trò râm ran, câu chuyện nào rồi cũng vòng về thời tiết và giá vải của vụ tới, ngoài ngõ.

Dũng thắp thêm một nén hương trên bàn thờ ngoài hiên nhà. Gió luồn qua khe cửa mang theo hơi lạnh của đồng đất sau miếu. Câu chuyện dừng ở đó, không ai nói thêm.

Dũng kiểm lại từng việc đã ghi trong ngày cạnh chuồng gà. Tiếng vải khô xào xạc ngoài đồi vọng về theo từng cơn gió bấc. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương.

bà Mến nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ trên sân đình. Sương lạnh bám trên lá vải thành một lớp trắng mỏng nhìn rõ dưới đèn. Rồi ai về việc nấy.

Trước khi khép lại ngày hôm ấy, một câu nói còn ở lại trong đầu Dũng rất lâu: Cụ Tỵ nói: 'Cành dâu cũng như người giữ đình, già mà còn việc dùng, đừng ai vội chặt.

Chương khác

Xem thêm