CÚ CÁO CÂY ĐỀ Ở LỤC NGẠN - Chương 8: Bóng Xám Bạc Quanh Gốc

Sáng hôm ấy, đêm 16/12/2026; sân miếu, hốc gốc đề phía đông. ánh sáng đứng bóng trên sân đình, gạch lát nóng lên dưới chân người đi dép mỏng, buổi trưa…

Nội dung chương

Sáng hôm ấy, đêm 16/12/2026; sân miếu, hốc gốc đề phía đông. ánh sáng đứng bóng trên sân đình, gạch lát nóng lên dưới chân người đi dép mỏng, buổi trưa hiếm hoi có nắng gắt. đứa nào cũng co ro trong áo ấm, vừa đi vừa hà hơi vào hai bàn tay đỏ lên vì lạnh, đám trẻ con trong thôn đi học qua sân đình. thân to tới mấy người ôm, vỏ sần sùi, rễ bện xoắn rủ xuống quanh gốc như một tấm lưới bằng gỗ, cây bồ đề đứng ở khoảng sân trước miếu đã khoảng ba trăm tuổi. mang theo hơi lạnh khô làm da mặt rát và đầu ngón tay tê đi rất nhanh, gió mùa đông bắc luồn qua hàng vải thiều trụi lá ngoài đồi.

Dũng và Hội rình ở góc sân miếu từ đầu buổi tối, không đốt đèn. ghi rõ ngày tháng và giờ giấc, vì anh không muốn trông cậy vào trí nhớ trong những việc cần nói lại sau này, dũng ghi lại điều vừa thấy vào quyển sổ tay mang theo người.

Gần nửa đêm, một bóng thú lông xám bạc, thân dài, đuôi rậm, lách ra từ phía hốc gốc cây phía đông, đi một vòng quanh gốc rồi biến vào rặng vải sau miếu. không bỏ qua chi tiết nhỏ, vì anh hiểu những việc rối rắm nhất thường bắt đầu từ một chi tiết bị coi thường, anh kiểm lại từng thứ một cách chậm rãi.

Cả hai đều nhìn rõ đó là một con cáo già rất lớn, không phải chó nhà ai trong thôn. gạch chân những chỗ trùng nhau và khoanh lại những chỗ còn chưa có lời giải đáp, anh đem điều mới ghi được đối chiếu với những trang sổ trước.

Cú mèo trên cành kêu éc lên từng hồi mấy tiếng khi cáo xuất hiện, như hai con thú quen thuộc với nhau từ lâu. việc gì anh cũng ghi lại ngày giờ và người có mặt, thói quen ấy theo anh cả khi về thôn lo việc nhà, dũng quen làm việc bằng sổ sách từ ngày buôn vải thiều ở thị trấn.

chị Mai rót thêm nước vào ấm và đặt lên bếp trước bàn thờ họ. Khói bếp của nhà bên bốc lên thẳng rồi tan chậm trong hơi sương sớm. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương.

ông Thịnh rót thêm nước vào ấm và đặt lên bếp sau vườn vải. Mùi rơm khô và hương cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

Dũng kiểm lại từng việc đã ghi trong ngày dưới mái hiên đình. Tiếng chổi tre quét sân của nhà bên vang đều đều từ sớm. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương.

Hội nhìn lại tấm bản đồ tay vẽ quanh sân miếu cạnh chuồng gà. Khói bếp của nhà bên bốc lên thẳng rồi tan chậm trong hơi sương sớm. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

cụ Tỵ lau lại mặt bàn và xếp giấy tờ cho ngay ngắn ngoài hiên nhà. Tiếng chổi tre quét sân của nhà bên vang đều đều từ sớm. Đèn trong nhà tắt dần từng gian.

chị Mai kiểm lại từng việc đã ghi trong ngày ngoài hiên nhà. Tiếng vải khô xào xạc ngoài đồi vọng về theo từng cơn gió mùa đông bắc. không ai nói thêm, câu chuyện dừng ở đó. nhưng tay bà không lúc nào ngơi, hết dọn nơi thờ cúng lại xuống bếp, như thể làm việc liên tục là cách bà giữ cho lòng mình yên, bà mến ít nói. khói bếp của từng nhà bốc lên thẳng trong gió lặng, hương rơm khô và mùi cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút giữa mùa đông, chiều xuống. thân to tới mấy người ôm, vỏ sần sùi, rễ bện xoắn rủ xuống quanh gốc như một tấm lưới bằng gỗ, cây bồ đề đứng ở khoảng sân trước miếu đã khoảng ba trăm tuổi. nhưng hễ nhắm mắt lại là anh lại nghe thấy âm thanh động của đêm trước và thấy mình không thể làm như không biết, có những lúc anh muốn bỏ qua cho yên nhà. từ chuẩn bị giỗ, rà giấy tờ đất cho tới lo chuyện đêm hôm ở khoảng sân trước miếu, việc nhà họ hoàng những ngày này nhiều mà không việc nào xong hẳn. nhưng tay bà không lúc nào ngơi, hết dọn nơi thờ cúng lại xuống bếp, như thể làm việc liên tục là cách bà giữ cho lòng mình yên, bà mến ít nói. còn trong bóng cây đề thì đất vẫn ẩm và lạnh suốt cả ngày, nắng yếu của tháng chạp chỉ đủ làm tan hơi sương trên mái ngói rêu. một phía là cha anh và thể diện của nhà trưởng thôn, phía còn lại là những dấu vết cứ lần lượt hiện ra trước mắt, anh biết mình đang đứng giữa hai phía.

Việc quan trọng nhất của ngày hôm ấy, với Dũng, là điều này: xác nhận có cáo già thật trú quanh hốc gốc phía đông; cú và cáo cùng dùng một nơi trú. để ai cũng nhớ rõ phần việc của mình và không ai làm khác đi trong lúc lo lắng, anh nhắc lại điều ấy với mọi người trong nhà một lần nữa trước khi trời tối.

Chiều muộn ngày thứ 8 trong chuỗi ngày điều tra của Dũng, ánh sáng tắt dần sau đồi vải và thôn Đề Am lên đèn sớm. giẫm lên nghe lạo xạo dưới đế dép như giẫm lên lớp muối mỏng vừa rắc, hơi sương muối phủ trắng mặt sân đất nện trước nhà. rồi lặng đi khi người qua đường đã khuất sau rặng tre cuối xóm, âm thanh chó sủa từ đầu ngõ vọng lại từng hồi ngắn. mang theo hơi lạnh khô làm da mặt rát và đầu ngón tay tê đi rất nhanh, gió mùa đông bắc luồn qua hàng vải thiều trụi lá ngoài đồi. hương trầm trên bàn thờ và mùi lông thú ướt ngoài sân là ba thứ mùi Dũng nhớ rõ nhất của những ngày này, mùi gừng tươi giã nhỏ. xen vào là âm thanh gọi nhau í ới hỏi chuyện củi lửa và chuyện chợ sớm, tiếng chổi tre quét sân của các nhà hàng xóm vang lên đều đều từ khi trời còn tối. nhưng bước chân ai qua đoạn khoảng sân trước miếu cũng nhanh hơn và mắt không nhìn lâu vào gốc cây, bà con trong xóm đi lại ngoài ngõ vẫn chào nhau như thường. từ chuẩn bị giỗ, rà giấy tờ đất cho tới lo chuyện đêm hôm ở khoảng sân trước miếu, việc nhà họ hoàng những ngày này nhiều mà không việc nào xong hẳn. một cây bút, chiếc đèn pin đã thay pin mới và tấm bản đồ tay anh tự vẽ quanh khoảng sân trước miếu, trên bàn làm việc tạm của dũng là cuốn sổ tay. đứa nào cũng co ro trong áo ấm, vừa đi vừa hà hơi vào hai bàn tay đỏ lên vì lạnh, đám trẻ con trong thôn đi học qua sân đình.

Hội nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ trên sân đình. bước chân nghe rõ từng âm thanh một, mặt đất sân miếu cứng lại vì lạnh. Mọi người đi ngủ muộn hơn thường lệ.

chị Mai hỏi lại người nhà về việc của ngày mai ở sân miếu. Sương lạnh bám trên lá vải thành một lớp trắng mỏng nhìn rõ dưới đèn. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

Dũng thắp thêm một nén hương trên bàn thờ trên sân đình. Gió luồn qua khe cửa mang theo hơi lạnh của đồng đất sau miếu. không ai nói thêm, câu chuyện dừng ở đó.

chị Mai hỏi lại người nhà về việc của ngày mai ngoài hiên nhà. Mùi trầm và hương gừng tươi quyện vào nhau trong gian nhà chính. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương.

bà Nhàn nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ dưới mái hiên đình. Khói bếp của nhà bên bốc lên thẳng rồi tan chậm trong hơi sương sớm. Sân nhà trở lại yên lặng như thường lệ.

cụ Tỵ đứng lặng một lúc lâu để nghe ngóng sau vườn vải. Mùi trầm và hương gừng tươi quyện vào nhau trong gian nhà chính. Đèn trong nhà tắt dần từng gian.

Hội hỏi lại người nhà về việc của ngày mai bên bờ ao sau nhà. Mùi rơm khô và hương cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

bà Mến thắp thêm một nén hương trên bàn thờ ở sân miếu. Mùi rơm khô và hương cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Mọi người đi ngủ muộn hơn thường lệ.

Hội nhìn lại tấm bản đồ tay vẽ quanh sân miếu ngoài hiên nhà. Tiếng gà gáy đầu tiên ở xóm dưới vang lên khi trời còn tối hẳn. không ai nói thêm, câu chuyện dừng ở đó.

bà Mến rót thêm nước vào ấm và đặt lên bếp dưới mái hiên đình. bước chân nghe rõ từng âm thanh một, mặt đất sân miếu cứng lại vì lạnh. không ai nói thêm, câu chuyện dừng ở đó.

bà Mến hỏi lại người nhà về việc của ngày mai cạnh chuồng gà. Khói bếp của nhà bên bốc lên thẳng rồi tan chậm trong hơi sương sớm. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

bà Nhàn kiểm lại từng việc đã ghi trong ngày dưới mái hiên đình. Gió luồn qua khe cửa mang theo hơi lạnh của đồng đất sau miếu. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

ông Thịnh hỏi lại người nhà về việc của ngày mai cạnh chuồng gà. Tiếng cú từ tán cây thỉnh thoảng lại vọng xuống một hồi ngắn. Đèn trong nhà tắt dần từng gian.

Hội kiểm lại từng việc đã ghi trong ngày bên gốc đề. Mùi trầm và hương gừng tươi quyện vào nhau trong gian nhà chính. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

chị Mai thắp thêm một nén hương trên bàn thờ ngoài hiên nhà. Tiếng gà gáy đầu tiên ở xóm dưới vang lên khi trời còn tối hẳn. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương.

bà Mến đứng lặng một lúc lâu để nghe ngóng ngoài hiên nhà. Gió luồn qua khe cửa mang theo hơi lạnh của đồng đất sau miếu. không ai nói thêm, câu chuyện dừng ở đó.

Hoài thắp thêm một nén hương trên bàn thờ trước bàn thờ họ. Mùi rơm khô và hương cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Dũng khép cuốn sổ lại.

bà Nhàn nói chuyện với người nhà bằng giọng nhỏ cạnh chuồng gà. Tiếng cú từ tán cây thỉnh thoảng lại vọng xuống một hồi ngắn. Ngoài sân, bóng cây đứng yên trong sương.

Dũng nhìn lại tấm bản đồ tay vẽ quanh sân miếu trước bàn thờ họ. Tiếng vải khô xào xạc ngoài đồi vọng về theo từng cơn gió mùa đông bắc. Việc ấy cả nhà nhớ kỹ.

Hoài thắp thêm một nén hương trên bàn thờ cạnh chuồng gà. Mùi rơm khô và hương cơm mới làm con ngõ nhỏ ấm lên đôi chút. Sân nhà trở lại yên lặng như thường lệ.

cụ Tỵ đi một vòng quanh sân để kiểm tra cửa nẻo dưới mái hiên đình. bước chân nghe rõ từng âm thanh một, mặt đất sân miếu cứng lại vì lạnh. Mọi người đi ngủ muộn hơn thường lệ.

ông Thịnh đi một vòng quanh sân để kiểm tra cửa nẻo bên bờ ao sau nhà. Mùi trầm và hương gừng tươi quyện vào nhau trong gian nhà chính. Đèn trong nhà tắt dần từng gian.

Hội thắp thêm một nén hương trên bàn thờ bên bờ ao sau nhà. Tiếng gà gáy đầu tiên ở xóm dưới vang lên khi trời còn tối hẳn. Dũng khép cuốn sổ lại.

Trước khi khép lại ngày hôm ấy, một câu nói còn ở lại trong đầu Dũng rất lâu: Hội nắm chặt tay áo Dũng: 'Nó ở ngay trong hốc cây nhà mình bấy lâu nay, anh ạ.

Chương khác

Xem thêm