DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 50: Mười Sáu Bóng Trong Lời Kể Dân Gian
Đêm ba mươi tháng mười là một đêm quang đãng. Triệu Tiểu Sơn leo lên chòi canh cao của huyện nha Dương Khúc vào đầu giờ Hợi như mọi đêm anh từng leo lên…
Nội dung chương
Đêm ba mươi tháng mười là một đêm quang đãng. Triệu Tiểu Sơn leo lên chòi canh cao của huyện nha Dương Khúc vào đầu giờ Hợi như mọi đêm anh từng leo lên trong gần hai tháng qua. Sổ canh bọc trong lớp vải dầu quen thuộc đeo ở thắt lưng, cây đèn dầu nhỏ che gió đặt vào góc chòi. Và bầu trời trên đầu anh trong vắt tới mức những mái ngói của phủ huyện hiện rõ từng hàng dưới ánh trăng non đầu tháng. Đã mười hai ngày trôi qua kể từ đêm mưa dầm mười tám tháng mười. Trong mười hai ngày ấy, huyện nha Dương Khúc đã đi qua những buổi niêm phong, đối chiếu, bắt giữ và định án dồn dập như một cơn lũ giấy tờ. Phủ doãn Vương Sĩ Kiệt đã trở về phủ thành từ ngày hai mươi bảy. Mang theo hồ sơ hoàn chỉnh của vụ án và để lại huyện này trong tay một viên quan thừa tạm quyền chờ triều đình bổ tri huyện mới; ba người bị giữ đã được áp giải lên tỉnh. Thi thể trong công đường đã được trao cho gia quyến họ Cao chôn cất lặng lẽ ngoài thành theo đúng phán quyết. Và Triệu Tiểu Sơn, sau mười hai ngày chạy việc cho phủ từ cổng thành lên tới mỏ than, đêm nay trở lại đúng vị trí cũ của mình: một người lính canh trên chòi cao. Với một cuốn sổ canh và một ca trực từ giờ Tý tới giờ Dần như lệ cũ.
Trước khi lên ca, anh đi một vòng qua phố như lệ tuần của đội canh và nghe thấy câu chuyện của thành này đã bắt đầu đổi chủ. Ở quán trà đầu ngõ tây, mấy người đàn ông lớn tuổi ngồi quanh một ấm trà nóng, kể cho nhau nghe chuyện đêm mưa mười tám tháng mười ở phủ huyện, và câu chuyện qua miệng họ đã mang một hình dáng khác hẳn cuốn sổ canh của anh. Họ kể rằng trong đêm mưa ấy, có mười sáu bóng người nối tay nhau bay trên nóc phủ, bóng nào bóng nấy cao lớn như cột nhà, đi tới đâu ngói phủ rung lên tới đó. Họ kể vị đi đầu thổi một hơi lạnh làm đèn trong thư phòng tắt hết một lượt, và sáng hôm sau quan tri huyện chết cứng trên ghế với một chữ Trảm đỏ như máu in giữa trán. In sâu tới mức ngỗ tác cạo dao lên mà chữ không mờ. Người kể thêm một chi tiết mà Tiểu Sơn chưa từng ghi ở đâu: rằng trong tay người chết, thỏi bạc hóa thành than còn bốc khói suốt một ngày một đêm không tắt. Anh đứng ở mép tối của quán trà nghe hết câu chuyện ấy mà không bước vào đính chính một lời nào. Có những chi tiết trong lời kể sai hẳn với những gì mắt anh đã thấy: mười sáu bóng người gầy guộc chứ không cao lớn như cột nhà. Mái ngói phủ không rung lên một tiếng nào trong suốt lúc đoàn bay qua, và tảng than trong tay người chết chỉ bốc mùi hôi khét chứ không bốc khói tới một ngày. Nhưng cũng có những chi tiết đúng tới rợn người, đúng như thể người kể đã đứng ngay trên chòi canh cạnh anh trong đêm ấy: số mười sáu không sai một bóng. Hai tay dài nối liền nhau thành một dải, giờ Tý qua quá nửa, và chữ Trảm ăn sâu tới xương sọ. Anh nghe một lúc rồi đi tiếp vòng tuần của mình, để câu chuyện lại phía sau trong hơi trà nóng, vì anh hiểu câu chuyện ấy từ nay không còn thuộc về cuốn sổ canh của anh nữa. Nó đã xuống phố, và dưới phố, nó sẽ sống đời sống của riêng nó, thêm thắt và hao mòn theo miệng người kể, như mọi câu chuyện truyền miệng khác của thành Thái Nguyên này.
Trong lời kể dưới phố còn có một chi tiết nữa được nhắc đi nhắc lại như một câu kết không thể thiếu. Người ta kể rằng cũng trong trận mưa dầm đêm mười tám ấy, bốn lá phù chu sa giấy vàng dán ở bốn góc mái nhà họ Đỗ. Những lá phù mà đạo sĩ Trương Thanh Phong đã dán từ tháng chín để giữ phách cho người bệnh nặng trong nhà, đều bị mưa làm rách và nhòe hết mực. Sáng hôm sau chỉ còn là những mảnh giấy vàng ướt dán bẹp trên mái ngói. Có người nói thêm rằng phù rách là vì đoàn tuần đêm bay qua mái nhà nào có tội thì phù nhà ấy không giữ nổi; có người khác chỉ lắc đầu nói mưa dầm suốt một ngày một đêm thì giấy nào dán ngoài mái mà chẳng rách. Tiểu Sơn nghe hai cách kể ấy mà không nghiêng về bên nào trong lòng. Anh chỉ nhớ lời của chính đạo sĩ Trương Thanh Phong nói trước mặt nhiều người vào chiều mười bảy tháng mười, một ngày trước đêm mưa: phù ấy sinh ra để giữ phách người bệnh qua giờ nguy hiểm. Còn tội ác đã thành trong đêm tối thì không phù nào che được. Người bệnh trong nhà họ Đỗ năm ấy đã qua cơn nguy hiểm từ lâu; còn người chủ nhà đã bỏ bạc ra mua một ngọn núi bằng một mạng người, thì giờ đã bị áp giải lên tỉnh. Chờ án định sẵn thi hành, một phần việc của giấy tờ mà anh không cần biết thêm. Mảnh phù rách trên mái nhà họ Đỗ, trong lời kể của dân thành, là dấu chấm hết của một niềm tin cũ: rằng tiền bạc có thể mua được cả sự che chở ở những nơi mà mắt người không nhìn tới.
Nửa đêm, Mã Thiết Trụ leo lên chòi kiểm ca như lệ của đội trưởng. Ông đứng bên lan can chòi một lúc, nhìn xuống những mái ngói yên tĩnh của phủ huyện dưới trăng, rồi mở cuốn sổ canh của Tiểu Sơn ra xem trang của mấy đêm vừa qua. Những trang ghi toàn những dòng bình thường nhất trên đời: giờ lên ca, giờ đổi gió, đèn các dãy nhà tắt lúc nào, vòng tuần phố không có việc gì. Ông gật đầu, khép cuốn sổ lại và nói với anh một việc mà ông đã định nói từ ngày phủ doãn rời huyện. Từ nay, sổ canh của chòi cao sẽ do chính tay ông kiểm mỗi sáng, không sót một đêm nào, không giao cho người khác kiểm thay; trang nào ghi thiếu giờ. Ông sẽ gọi người trực lên hỏi ngay trong buổi sáng hôm ấy, trước khi ký ức của một đêm kịp nguội đi. Ông nói thêm, giọng trầm xuống, rằng một cuốn sổ canh ghi cho đúng lệ có khi cứu được một mạng người oan và hạ được cả một vị quan ngồi trên ghế chủ tọa. Điều này cả phủ huyện vừa học được bằng một cái giá không nhỏ, và đội canh của ông từ nay sẽ giữ lệ ấy như giữ một thứ quân lệnh. Tiểu Sơn nghe mà chỉ đáp một tiếng vâng. Anh không được thăng một bậc nào sau vụ án này, không có một đồng thưởng nào được ghi vào sổ lương của đội canh cho mười hai ngày chạy việc vừa qua. Và ca trực của anh từ đêm nay trở đi vẫn là ca trực cũ, chòi cao cũ, cuốn sổ cũ. Nhưng khi đội trưởng nói câu ấy, anh hiểu phần của mình trong vụ án này đã được ghi nhận theo cách duy nhất mà một người lính canh có thể mong: từ nay, những dòng chữ anh ghi trong đêm sẽ có người đọc chúng vào mỗi buổi sáng.
Giờ Tý tới và qua đi trong yên tĩnh. Tiểu Sơn ngồi trên chòi cao, mở sổ canh ghi dòng đầu tiên của ca: đêm ba mươi tháng mười, trời quang, trăng non, gió nhẹ từ phía núi Tây Sơn thổi về, nóc phủ yên tĩnh. Anh ghi chậm rãi, chữ ngay ngắn, giờ giấc rõ ràng, không thiếu một mốc nào. Từ trên chòi, tầm mắt anh đi qua nóc thư phòng đã mở niêm phong và trở lại là một gian phòng trống chờ quan mới. Qua nóc công đường nơi một chiếc ghế chủ tọa khác sẽ được đặt vào trong những ngày tới, và xa hơn nữa là dải mái ngói của cả thành Thái Nguyên đang ngủ dưới trăng. Trong đó có mái nhà họ Quách ở ngõ tây, nơi một bàn thờ đã có thêm một tập giấy minh oan đặt cạnh bài vị. Và mái nhà họ Đỗ với những mảnh phù rách chưa ai buồn gỡ xuống. Không có một bóng lạ nào đi qua những mái ngói ấy trong đêm nay. Không có luồng gió lạnh khác thường nào luồn qua khe ngói. Mười sáu vị Dạ Du Thần, nếu theo tích cũ mà đội trưởng từng kể trên chính chòi canh này, vẫn tuần tra nhân gian trong những đêm tối ở những nơi nào có tội ác đang thành. Còn đêm nay, trên nóc phủ huyện Dương Khúc, phần việc của họ, nếu từng có, đã xong từ mười hai ngày trước. Và phần còn lại của câu chuyện thuộc về giấy tờ của nha môn và miệng kể của dân thành.
Tới hết giờ Dần, trống đổi ca điểm từ phía cổng phủ, trời phía đông đã hừng lên một vệt sáng mỏng. Tiểu Sơn ghi dòng cuối cùng của ca trực vào sổ canh, thổi tắt ngọn đèn dầu nhỏ trong góc chòi, và leo xuống những bậc thang gỗ quen thuộc trong ánh sáng đầu tiên của ngày mới. Dưới sân phủ, đội canh của ca sáng đang lục tục nhận việc, tiếng người nói khẽ, tiếng khóa cửa kho mở ra theo lệ, một ngày bình thường nữa của huyện nha Dương Khúc bắt đầu như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Anh ôm cuốn sổ canh đi ngang qua sân về phía phòng trực của đội trưởng, để lại cuốn sổ lên mặt bàn chờ bàn tay của Mã Thiết Trụ kiểm tra trong buổi sáng nay. Rồi đi về phía cổng phủ, nơi nắng sớm đang rọi xuống khoảng đá trước cổng, và xa hơn ngoài phố, một người kể chuyện ở quán trà đầu ngõ có lẽ đang bắt đầu kể lại. Cho một lượt khách mới, câu chuyện về mười sáu bóng nối tay bay trong đêm mưa giờ Tý trên nóc phủ huyện này.