DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 48: Minh Oan Trước Cổng Huyện Nha

Sáng hai mươi lăm tháng mười, cổng huyện nha Dương Khúc mở ra trong một buổi sáng không giống bất kỳ buổi sáng nào mà Triệu Tiểu Sơn từng trực ở vị trí…

Nội dung chương

Sáng hai mươi lăm tháng mười, cổng huyện nha Dương Khúc mở ra trong một buổi sáng không giống bất kỳ buổi sáng nào mà Triệu Tiểu Sơn từng trực ở vị trí này. Từ đầu giờ Thìn, dân thành Thái Nguyên đã tụ về con phố trước cổng phủ mỗi lúc một đông: người bán hàng ở chợ than bỏ sạp chạy tới. Thợ mỏ từ chân núi Tây Sơn đi bộ vào thành từ sớm, những người hàng xóm của nhà họ Quách ở ngõ tây dìu nhau tới đứng ở hàng đầu. Và rất nhiều người khác nữa mà Tiểu Sơn không biết tên, những người chỉ nghe tin đồn suốt mấy ngày qua và sáng nay tới tận nơi để nghe một lời chính thức bằng tai mình. Anh trực ở phía trong vạch đá trước cổng, vị trí anh đã đứng khi nhận tờ trạng đầu tiên của nhà họ Quách hơn một tháng trước. Khi đứng nhìn tờ trạng ấy bị trả ra sau một ngày nằm trong phủ. Và khi đứng nghe tiếng khóc của người vợ quỳ ở đúng khoảng đá này xin cho chồng được đối chất sổ thuế mà không một cánh cửa nào trong phủ mở ra. Sáng nay, trên khoảng đá ấy, huyện nha cho dựng một chiếc bàn dài phủ vải, đặt hương án nhỏ ở một đầu, và hai hàng lính đứng nghiêm từ cổng ra tới mép đường.

Lương Ngọc Trân và Quách Thừa Ân tới khi phố đã đông kín người. Người vợ góa mặc áo tang trắng đã giặt nhiều lần, tay bưng một chiếc khay nhỏ phủ vải điều, trên khay là bài vị của chồng mà bà mang theo từ bàn thờ ở nhà. Người con trai mười chín tuổi đi ngay bên cạnh mẹ, một tay đỡ khuỷu tay bà, một tay ôm trước ngực tập giấy của gia đình. Đám đông tự dạt ra hai bên nhường một lối đi hẹp từ cuối phố tới vạch đá trước cổng, và hai mẹ con đi qua lối ấy trong im lặng gần như tuyệt đối. Chỉ có tiếng áo tang sột soạt rất nhẹ và tiếng bước chân trên mặt đường khô. Tiểu Sơn nhìn bà đi qua đúng chỗ bà từng quỳ suốt một buổi sáng cuối tháng chín, đầu gối áo tang khi ấy lấm đất cổng phủ, tiếng xin đối chất sổ thuế khi ấy chỉ có anh và người trực cổng nghe trọn. Sáng nay bà không quỳ. Bà đứng thẳng ở vạch đá, bưng khay bài vị ngang ngực, mắt nhìn thẳng vào cánh cổng lớn của huyện nha đang mở rộng, và chờ.

Vương Sĩ Kiệt ra cổng đúng giờ đã định, theo sau là thư lại của phủ cầm tập công văn định án và một cuốn sổ bìa cứng của huyện. Phủ doãn đứng ở bậc đá cao nhất trước cổng, không ngồi, và cho thư lại đọc công khai phần phán quyết của tuần phủ về Quách Đại Thành, đọc chậm rãi, to và rõ. Mỗi câu đọc xong đều dừng lại để tiếng đọc lan hết con phố đang nín thở. Thư lại đọc: tuần phủ Sơn Tây phán định, Quách Đại Thành, thương nhân than đá của thành Thái Nguyên, chủ mỏ than núi Tây Sơn theo khế gốc ba đời, hoàn toàn vô tội trong vụ án mà tri huyện Dương Khúc đã gán cho ông. Về tội trốn thuế bị gán: sổ thuế mỏ của hộ phòng huyện đã đối chiếu từng năm từng xe than, nhà họ Quách không thiếu một đồng thuế nào của triều đình. Về tội chiếm đất quan bị gán: khế gốc và cọc mốc của mỏ đã được kiểm lại, mỏ nằm trọn trong phần đất gia sản của nhà họ Quách, không lấn một tấc đất quan nào. Về cái chết của ông: Quách Đại Thành chết oan trong ngục huyện Dương Khúc vào đêm mười ba rạng mười bốn tháng mười. Chết vì thuốc độc do người của nha môn mang vào theo lệnh miệng của tri huyện, người đã nhận hối lộ năm nghìn lượng bạc để cướp mỏ của gia đình ông. Những kẻ có tội trong việc này đều đã bị định án theo công văn của tỉnh. Từ ngày hôm nay, tên của Quách Đại Thành trong sổ án của huyện Dương Khúc được xóa sạch phần ghi tội, danh dự của ông được trả lại trọn vẹn trước cổng phủ này. Và bản phán quyết này được đọc công khai cho toàn thành cùng nghe như một lời nhận lỗi của nha môn trước gia đình người đã khuất.

Khi thư lại đọc tới phần xóa tên trong sổ án, phủ doãn cho mang cuốn sổ án của huyện ra đặt lên chiếc bàn phủ vải trước cổng, mở đúng trang ghi vụ Quách Đại Thành với hai tội danh viết bằng mực đen ở đầu trang. Trước mặt hai mẹ con người đã khuất và trước mặt cả con phố, thư lại của phủ cầm bút, gạch hai đường mực thẳng qua từng tội danh một. Ghi vào lề trang dòng chữ minh oan theo công văn của tuần phủ Sơn Tây ngày hai mươi bốn tháng mười, rồi phủ doãn tự tay đóng triện của phủ lên phần ghi mới ấy. Hai đường gạch mực đi qua những chữ đã từng là lý do để một người lương thiện bị bắt giữa chợ, bị giam vào buồng cuối dãy tây và không bao giờ trở ra nữa. Tiểu Sơn đứng cách chiếc bàn chỉ mấy bước, nhìn nét bút gạch đi chậm rãi và đều tay, và nhớ lại buổi trưa ngày hai mươi tám tháng chín ở chợ than. Khi lệnh bắt có triện của tri huyện được đọc to giữa chợ và người chủ mỏ bị dẫn đi trước mặt vợ con đang chạy theo xe tù. Hơn một tháng sau, cũng bằng giấy tờ và triện của nha môn, cũng đọc to trước mặt dân chúng, những chữ kết tội ấy bị gạch đi ngay tại cổng của chính phủ huyện đã viết ra chúng. Giấy tờ của nha môn đã làm ra cái oan này, và sáng nay, cũng chính giấy tờ của nha môn, dưới một bàn tay khác, gánh lấy việc gỡ nó ra.

Đọc xong toàn bộ phán quyết, Vương Sĩ Kiệt bước xuống một bậc đá, tự tay trao cho Lương Ngọc Trân một bản sao của phần công văn liên quan tới chồng bà, có triện của phủ và của tỉnh. Để gia đình giữ làm giấy tờ chính thức của việc minh oan. Ông nói với bà bằng giọng đủ cho hàng người đầu tiên cùng nghe, rằng nha môn trả lại cho gia đình bà tờ giấy này cùng danh dự của người đã khuất. Còn mạng người thì nha môn không trả lại được, và ông, với tư cách phủ doãn, xin đứng trước cổng phủ này nhận phần lỗi của nha môn trong cái chết oan ấy. Lương Ngọc Trân đưa một tay ra nhận tập giấy từ tay phủ doãn, bàn tay bà run lên thấy rõ, rồi bà nhìn xuống khay bài vị của chồng đang bưng ở tay kia, và khóc ngay giữa cổng mà bà từng quỳ. Bà không khóc thành tiếng kêu gào; nước mắt chảy xuống hai má của người đàn bà bốn mươi ba tuổi đã đi qua hơn một tháng quỳ cổng, nhận xác chồng trong ngục. Khâm liệm một thi thể có chiếc lưỡi đen và viết hai tờ trạng trong nước mắt, và sáng nay đứng thẳng ở đúng chỗ cũ để nghe chồng mình được gọi là người vô tội. Thừa Ân đỡ lấy khay bài vị từ tay mẹ để bà cầm chắc tập giấy minh oan bằng cả hai tay, cậu con trai mười chín tuổi đứng thẳng lưng bên cạnh mẹ, mắt đỏ hoe nhưng không khóc. Như người đã tự dặn mình phải đứng vững thay phần của cha trong buổi sáng này. Đám đông trên phố có nhiều người đưa tay lên lau mắt; mấy người thợ mỏ già ở hàng đầu cúi đầu xuống rất thấp trước khay bài vị được bưng qua trước mặt họ trên đường hai mẹ con quay ra.

Trước khi trở vào trong, Vương Sĩ Kiệt dặn thêm một việc cho cả sân cổng cùng nghe: sáng mai, ngày hai mươi sáu tháng mười. Người của hộ phòng và đội canh sẽ theo gia đình họ Quách lên mỏ than núi Tây Sơn làm lễ trao trả theo đúng phán quyết, mở niêm phong trước mặt chủ mỏ và thợ cũ. Đồng thời khoản bồi thường trích từ gia sản tịch thu của Cao Thiệu Minh sẽ được trao cho gia đình ngay tại mỏ, có biên bản riêng. Ông dặn Tần Vĩnh Niên chuẩn bị sẵn khế đối chiếu và sổ thuế, dặn Mã Thiết Trụ cắt đủ người giữ trật tự cho đoàn, rồi mới quay vào. Trong sổ cổng của huyện nha, Tiểu Sơn ghi thêm một dòng cho buổi sáng nay theo đúng lệ anh vẫn giữ từ ngày nhận ca: ngày hai mươi lăm tháng mười. Phủ doãn đọc công khai phán quyết minh oan cho Quách Đại Thành trước cổng phủ, gia đình nhận bản sao công văn có triện của phủ và của tỉnh, dân thành chứng kiến đông kín mặt đường. Anh ghi dòng ấy ngay dưới những dòng cũ của tháng chín, những dòng ghi ngày giờ nhận tờ trạng đầu tiên và ngày giờ tờ trạng bị trả ra. Và nhìn ba dòng chữ của ba ngày khác nhau nằm cùng một trang sổ mà thấy trọn một vòng đi của vụ án này qua chính cổng phủ mà anh canh giữ.

Buổi minh oan khép lại khi hai mẹ con nhà họ Quách đã đi khuất về phía ngõ tây, mang theo bài vị của người chồng, người cha và tập giấy minh oan có hai lớp triện. Phủ doãn trở vào trong, cổng huyện nha khép lại một nửa theo lệ thường, và con phố trước cổng dần tan người trong nắng trưa. Tiểu Sơn vẫn trực ở vị trí của mình bên vạch đá, nhìn mặt đường nơi đám đông vừa đứng, giờ chỉ còn lại ít giấy vàng nhỏ người dân đã thắp vội trong buổi đọc phán quyết cháy dở ở góc cổng. Anh nghĩ về buổi sáng ngày mai, ngày hai mươi sáu tháng mười, khi đoàn của huyện sẽ lên núi Tây Sơn một lần nữa, không phải để bắt người hay niêm phong. Mà để mở lại cánh cửa kho than đã dán niêm phong đỏ và trao ngọn núi ấy về tay người vợ góa vừa đứng khóc ở cổng này. Một tờ trạng từng bị trả ra ở cổng phủ, một tờ trạng từng bị ém dưới gầm bàn thư phòng, sau cùng đã đi hết đường đi của chúng: từ tay một người vợ. Qua sân công đường trong một buổi sáng không ai quên được, qua ba ngày đối chiếu trên bàn của phủ doãn, và trở về tay gia đình trong một tập giấy có triện của tỉnh. Anh đứng gác cho tới hết ca, nhìn nắng tháng mười rọi xuống khoảng đá trước cổng, khoảng đá sạch và khô. Nơi từ nay dân thành Thái Nguyên sẽ đi qua và nhớ rằng ở đây từng có một người đàn bà quỳ xin công lý cho chồng, và một buổi sáng. Công lý ấy đã được đọc to lên cho cả thành cùng nghe.

Chương khác

Xem thêm