DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 46: Bắt Đỗ Kim Sơn Ở Mỏ Than
Đoàn bắt giữ rời huyện nha Dương Khúc khi trời còn chưa sáng hẳn ngày hai mươi ba tháng mười. Lôi Chấn Hải đi đầu, theo sau là hơn mười người của đội bắt…
Nội dung chương
Đoàn bắt giữ rời huyện nha Dương Khúc khi trời còn chưa sáng hẳn ngày hai mươi ba tháng mười. Lôi Chấn Hải đi đầu, theo sau là hơn mười người của đội bắt giữ và đội canh. Triệu Tiểu Sơn đi ở giữa đoàn với cây đao đeo bên hông và một cuộn giấy niêm phong của phủ bọc vải dầu ôm trước ngực. Thứ giấy mà phủ doãn đã giao tận tay đội trưởng dặn chỉ dùng khi có mặt bộ đầu. Con đường lên núi Tây Sơn buổi sớm lạnh và vắng, sương đọng trên những rặng cây hai bên đường, và càng lên cao, mùi than đá càng rõ trong không khí. Thứ mùi ngai ngái quen thuộc của vùng mỏ mà Tiểu Sơn đã ngửi thấy lần đầu vào ngày theo đoàn đo đạc lên núi hơn một tháng trước. Ngày ấy anh lên núi để giữ trật tự cho một đoàn đo đất của hộ phòng. Sáng nay anh lên núi trong một đoàn khác hẳn, và tờ lệnh trong ngực áo của người bộ đầu đi đầu đoàn là thứ mà cả vùng mỏ này chưa từng thấy. Lệnh của phủ doãn bắt người đã bỏ ra năm nghìn lượng bạc để mua lấy ngọn núi này bằng giấy tờ và một mạng người.
Tin về buổi bắt giữ ở sân huyện nha sáng qua đã lan nhanh hơn đoàn người tưởng. Khi đoàn lên tới chân dốc cuối dẫn vào sân mỏ, Tiểu Sơn đã thấy những dấu hiệu của một nơi vừa nhận được tin dữ trong đêm. Cổng mỏ mở hé chứ không mở rộng như ngày tiếp quản ồn ào hôm mười lăm tháng mười, mấy người quản sự của nhà họ Đỗ đứng tụm ở hiên nhà điều hành nói chuyện rất khẽ. Và ở phía kho than, hai chiếc xe tải than chất dở dang đứng im, thừng buộc chưa thắt xong. Như một công việc bị bỏ dở giữa chừng vì người ra lệnh đã không còn tâm trí nào để ra lệnh nữa. Theo lời một người phu mỏ mà đoàn hỏi ở cổng, Đỗ Kim Sơn đã lên mỏ từ chiều hôm qua, ngay sau khi tin sư gia và ngục tốt bị bắt về tới nhà họ Đỗ trong thành. Ông ta ở lại nhà điều hành suốt đêm, cho người thu dọn sổ sách giao hàng của mỏ vào mấy chiếc rương và chất than tốt lên xe. Việc mà người phu mỏ vừa nói vừa liếc nhìn đoàn bắt giữ với ánh mắt của kẻ hiểu rằng chủ của mình đang chuẩn bị đi đâu đó thật xa trước khi trời sáng hẳn. Đoàn tới nơi vào đúng buổi sáng định sẵn cho chuyến đi ấy, chỉ sớm hơn dự tính của người trong nhà điều hành chừng một bữa cơm.
Lôi Chấn Hải cho đoàn dừng ở giữa sân mỏ, ngay tại khoảng sân mà ngày mười lăm tháng mười bộ đầu chính là người đứng đọc to tờ giấy tiếp quản mỏ trước mặt thợ cũ và thợ mới. Ông đứng yên một lúc, nhìn lên tấm biển mới của nhà họ Đỗ còn treo trên cổng mỏ, tấm biển được treo lên trong ngày tiếp quản ấy theo lời dặn của chính Đỗ Kim Sơn, rồi mới ra lệnh gọi chủ mỏ ra sân. Đỗ Kim Sơn bước ra từ nhà điều hành sau một lúc chờ đợi khá lâu, áo khoác ngoài chỉnh tề, tay cầm chén trà nóng như một chủ nhà vừa tiếp khách sớm. Và phong thái của một phú hộ buôn than lớn nhất vùng này vẫn còn nguyên trên nét mặt ông ta khi ông ta cất tiếng chào bộ đầu bằng giọng của người quen biết nhau đã lâu. Nhưng câu chào ấy không đi hết được, vì Lôi Chấn Hải đã giơ tờ lệnh của phủ lên ngang ngực, mở triện đỏ ra cho mọi người trong sân cùng thấy. Và đọc lệnh bắt bằng giọng rõ ràng vang khắp sân mỏ: theo lệnh của phủ doãn phủ Thái Nguyên. Bắt phú hộ Đỗ Kim Sơn về huyện tra xét về việc đút lót năm nghìn lượng bạc trắng cho tri huyện Dương Khúc đã quá cố. Việc chiếm giữ trái phép mỏ than núi Tây Sơn của nhà họ Quách và phần liên quan của ông ta trong cái chết của Quách Đại Thành trong ngục huyện. Từng tội danh được đọc lên chậm rãi, và Tiểu Sơn đứng trong đoàn nhìn rõ phong thái phú hộ trên mặt Đỗ Kim Sơn rơi xuống theo từng chữ. Chén trà trong tay ông ta rung lên một cái rất nhẹ khi con số năm nghìn lượng được đọc tới, vì con số ấy, cho tới sáng nay, chỉ có ba người trên đời này biết trọn. Và một trong ba người ấy đã chết cứng trên ghế công đường.
Đỗ Kim Sơn cố giữ thêm một lúc nữa bằng cách của một người giàu có quen xử lý mọi việc bằng tiền và quan hệ. Ông ta nói mình là dân buôn bán lương thiện, việc qua lại với phủ huyện là lệ thường của người làm ăn trong thành, sổ sách của nhà họ Đỗ sẵn sàng để quan trên xem xét. Và xin bộ đầu cho người về thành báo tin cho gia đình thu xếp. Lôi Chấn Hải đáp lại bằng đúng ba việc, không cao giọng: cuốn sổ ghi bạc của sư gia huyện đã được phủ đối chiếu chữ viết và khóa vào hồ sơ. Trong đó ghi đủ ba đợt bạc của nhà họ Đỗ theo ngày tháng; sư gia đã bị bắt sáng qua và đã khai việc ra tiếp các cỗ xe đêm ở cửa sau phủ. Và hai chiếc xe than chất dở cùng mấy chiếc rương sổ sách trong nhà điều hành sáng nay sẽ được ghi vào biên bản tại chỗ như hiện trạng lúc đoàn tới. Nghe tới câu thứ hai, Đỗ Kim Sơn im hẳn. Ông ta nhìn quanh sân mỏ một lượt, nhìn tấm biển mang họ Đỗ trên cổng, nhìn những người quản sự của mình đang đứng nép ở hiên không dám bước ra. Rồi đặt chén trà xuống mặt bàn đá bên cạnh, rất chậm, như đặt xuống một thứ gì đã cầm quá lâu. Còng gỗ được mang ra giữa sân mỏ, và lần này không có một sân phủ im lặng nào chứng kiến. Chỉ có gió sớm trên núi thổi qua những đống than đen và mấy chục người thợ mỏ đứng xa xa ở miệng hầm. Nhìn người đã mua cả ngọn núi của họ bằng bạc bị khóa tay ngay trên sân đất của chính ngọn núi ấy.
Phần việc còn lại của buổi sáng là niêm phong mỏ. Theo lệnh kèm trong tờ lệnh của phủ, mỏ than núi Tây Sơn từ giờ phút này bị niêm phong toàn bộ chờ định án của tuần phủ. Miệng hầm chính được lập rào chắn và ghi biên bản hiện trạng, nhà điều hành bị niêm phong cửa chính, mấy chiếc rương sổ sách giao hàng được giữ nguyên tại chỗ có niêm phong của phủ. Và cửa kho than, cánh cửa gỗ lớn mà người của nhà họ Đỗ đã thay khóa mới trong ngày tiếp quản. Được dán hai dải niêm phong đỏ chéo qua ổ khóa trước mặt tất cả mọi người có mặt. Tiểu Sơn là người cầm cuộn giấy niêm phong của phủ đi theo bộ đầu trong suốt phần việc ấy; chính tay anh đỡ mép giấy cho Lôi Chấn Hải đóng triện lên cánh cửa kho than. Và tiếng triện gỗ ép xuống mặt giấy vang lên khô khẽ giữa sân mỏ vắng tiếng người. Thợ mỏ của cả hai bên, thợ cũ bị đuổi đi và thợ mới được đưa tới, đều bị cho nghỉ việc tại mỏ từ ngày hôm nay cho tới khi có lệnh mới. Không ai được mang than ra khỏi kho, không ai được xuống hầm. Và việc này được đọc to cho cả sân cùng nghe để không một người nào có thể nói rằng mình không biết mỏ đã thuộc về nha môn giữ.
Trước khi đoàn áp giải người bị bắt xuống núi, phủ còn làm thêm một việc mà Tiểu Sơn không ngờ tới khi nhận lệnh sáng nay. Theo danh sách đội trưởng đã lập từ ngày tiếp quản, những người thợ mỏ cũ của nhà họ Quách bị đuổi xuống núi hôm mười lăm tháng mười được gọi về sân mỏ ngay trong buổi sáng để làm chứng tại chỗ. Họ tới lần lượt từ các ngõ dưới chân núi, có người đi cùng vợ, có người chống gậy, và người tới sau cùng là người thợ già nhất mỏ. Chính là người đã ôm bọc đồ nghề lặng lẽ xuống núi không ngoảnh lại trong ngày tiếp quản mà Tiểu Sơn còn nhớ rõ. Ông già đứng trước bộ đầu, nói lại ngày hôm ấy bằng giọng khàn của người cả đời hít bụi than: đoàn của huyện lên đọc một tờ giấy nói mỏ đã chuyển nhượng. Thợ cũ ai không đăng ký với quản sự mới thì rời mỏ ngay trong ngày, không một ai trong số họ từng thấy chữ ký hay dấu điểm chỉ của ông chủ Quách trên tờ giấy ấy. Và bản thân ông đã làm ở mỏ này từ khi ông chủ Quách còn là người nối nghiệp cha mình, chưa từng nghe ông chủ nói một lời nào về việc bán mỏ. Lời chứng ấy được thư lại đi theo đoàn ghi vào biên bản tại sân mỏ, có điểm chỉ của chính người thợ già ở cuối trang, nét điểm chỉ đầu tiên được ấn xuống giấy tờ của vụ án này bởi một bàn tay của người làm than.
Đoàn xuống núi vào cuối buổi sáng, Đỗ Kim Sơn bị áp giải ở giữa đoàn, hai tay bị còng, đi qua cổng mỏ treo tấm biển họ Đỗ mà không ngẩng đầu lên nhìn. Tiểu Sơn đi ở cuối đoàn, ngoái lại một lần cuối: cửa kho than với hai dải niêm phong đỏ nổi bật trên nền gỗ sẫm, miệng hầm im lìm sau rào chắn. Và cả ngọn núi Tây Sơn đứng yên trong nắng sớm, chờ một tờ giấy nữa từ tỉnh gửi về để biết mình sẽ thuộc về tay ai. Đầu giờ chiều, người bị bắt được giao cho phủ doãn ngay tại bậc thềm sân huyện nha, cùng với biên bản bắt giữ, biên bản hiện trạng nhà điều hành và lời chứng của thợ mỏ cũ lập tại sân mỏ. Phủ doãn không tra hỏi ông ta trong buổi chiều ấy; ông chỉ cho ghi tên người bị bắt thứ ba vào cuốn sổ của phủ. Đối chiếu một lần nữa con số năm nghìn lượng trong lệnh bắt với con số trong cuốn sổ ghi bạc đã khóa, rồi ra lệnh giữ Đỗ Kim Sơn riêng ở một nơi có lính gác. Không cùng dãy với sư gia, chờ hồ sơ hoàn tất để gửi lên tỉnh. Khi người phú hộ bị dẫn qua sân, mấy người nha lại đứng ở cửa hộ phòng nhìn theo trong im lặng; người từng mở tiệc lớn mời cả sư gia của huyện dự như khách thân. Người từng cho xe đêm vào phủ bằng cửa sau không qua một dòng sổ cổng, giờ đi qua sân này với hai tay bị còng và không một người quen nào bước ra chào.