DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 44: Chữ Viết Trong Sổ Hối Lộ
Chiều hai mươi mốt tháng mười, buổi đối chiếu thứ hai trong ngày được dời sang phòng hộ phòng. Gian phòng nhỏ ở dãy nhà phía đông của huyện nha Dương…
Nội dung chương
Chiều hai mươi mốt tháng mười, buổi đối chiếu thứ hai trong ngày được dời sang phòng hộ phòng. Gian phòng nhỏ ở dãy nhà phía đông của huyện nha Dương Khúc, nơi những cuốn sổ thuế của cả phủ huyện xếp thành từng chồng ngay ngắn trên giá gỗ. Triệu Tiểu Sơn được gọi vào từ đầu buổi, đứng ở vị trí quen thuộc của một người lính canh làm chứng: sát cửa, lưng thẳng, mắt nhìn thấy hết mặt bàn mà không bước lại gần. Trên bàn chiều nay không có nhiều thứ, nhưng mỗi thứ đều nặng. Gói giấy thứ nhất là cuốn sổ ghi tay đã bay ra sân công đường sáng mười chín, niêm phong của hộ phòng còn nguyên cho tới khi thư lại của phủ cắt dây trước mặt mọi người. Gói giấy thứ hai là tờ trạng thứ hai của Lương Ngọc Trân, cũng niêm phong, cũng cắt dây tại chỗ. Cuốn thứ ba là sổ thuế mỏ núi Tây Sơn của hộ phòng, bìa cứng, gáy đã mòn, do Tần Vĩnh Niên tự tay mang từ tủ hồ sơ xuống đặt lên bàn. Và thứ cuối cùng không nằm trên bàn lúc mở buổi: một tập giấy do một người con trai mười chín tuổi ôm trong ngực áo suốt bốn ngày, đang chờ ở ngoài cửa phòng.
Vương Sĩ Kiệt ngồi ở vị trí chủ tọa. Ông cho Tần Vĩnh Niên bắt đầu, bằng công việc mà chỉ người giữ sổ thuế của huyện này mới làm được, vì đối chiếu chữ viết phải dựa vào những trang giấy mà người viết không ngờ có ngày chúng bị đặt cạnh nhau. Tần Vĩnh Niên mở cuốn sổ hối lộ ra trước. Những trang giấy chi chít chữ viết tay hiện dưới ánh sáng buổi chiều hắt qua cửa sổ: từng đợt bạc được ghi riêng thành mục, có ngày tháng, có số lượng, có những dòng ghi chú ngắn về việc giao nhận. Anh đọc thầm một lượt, rồi mở cuốn sổ thuế mỏ tới những trang có bút tích của sư gia Ngô Kính Văn, những trang sư gia thay mặt thư phòng ghi phần đối chiếu thuế và ký nhận giấy tờ của mỏ trong các tháng trước. Hai cuốn sổ đặt cạnh nhau, hai trang giấy mở song song, và Tần Vĩnh Niên cúi xuống rất lâu. Lâu tới mức Tiểu Sơn đứng ở cửa nghe rõ tiếng giấy khẽ rung dưới đầu ngón tay của người nha lại trẻ mỗi lần anh lật thêm một trang để tìm thêm một chữ giống nhau nữa.
Rồi Tần Vĩnh Niên bắt đầu trình, giọng rõ ràng và chậm, chỉ tay vào từng cặp chữ cho phủ doãn và thư lại cùng nhìn. Chữ bạc trong hai cuốn sổ cùng một cách viết, nét sổ cuối kéo dài xuống rồi móc ngược lên ở đúng một chỗ. Chữ lượng cùng một thói quen thu nét ở phần cuối, nhỏ lại như người viết sợ tốn giấy. Các con số ghi lượng bạc đều dùng cùng một lối viết tắt chỉ người làm văn thư lâu năm trong phủ này mới dùng, lối viết mà chính Tần Vĩnh Niên đã nhìn thấy trong mọi văn bản qua tay sư gia suốt hai năm anh vào hộ phòng. Cách ghi ngày tháng cũng cùng một nết: ngày viết trước, tháng viết sau bằng chữ nhỏ hơn nửa cỡ, và ở cuối mỗi mục đều có một dấu chấm mực hơi nhòe vì người viết chấm bút hai lần. Anh lật thêm ba trang nữa trong mỗi cuốn, tìm thêm những chữ khác nhau, và ở trang nào những thói quen ấy cũng lặp lại nguyên vẹn. Như hai dòng nước chảy ra từ cùng một ngòi bút và cùng một bàn tay đã viết văn thư cho phủ huyện này suốt nhiều năm. Tần Vĩnh Niên đặt hai trang giấy cạnh nhau rất lâu, rồi mới ngẩng lên thưa câu kết của phần việc mình.
- Bẩm đại nhân, chữ trong cuốn sổ ghi bạc này và chữ của sư gia Ngô Kính Văn trong sổ thuế mỏ là chữ của cùng một người. Từng nét móc, từng lối viết tắt, từng cách ghi ngày tháng đều khớp. Tiểu nhân giữ sổ thuế hai năm nay, nhận chữ của sư gia trong văn bản của huyện đã thành quen mắt, xin chịu trách nhiệm về lời đối chiếu này trước phủ.
Phủ doãn cho thư lại ghi nguyên văn lời ấy, rồi tự mình xem lại hai trang giấy một lượt nữa trước khi cho đọc tiếp nội dung của cuốn sổ ghi bạc. Thư lại đọc chậm rãi: đợt thứ nhất ghi ngày mười bảy tháng chín, hai nghìn lượng bạc trắng, nhận đủ trong đêm; đợt thứ hai ghi ngày hai mươi bảy tháng chín, hai nghìn lượng. Đợt thứ ba ghi ngày mười sáu tháng mười, một nghìn lượng, cuối mục có thêm bốn chữ nhỏ, tổng đủ năm nghìn. Cả gian phòng im lặng khi con số cuối cùng được đọc lên. Tiểu Sơn đứng ở cửa, nghe ba ngày tháng ấy đi qua tai mình lần lượt, và thấy chúng khớp khít với ba trang trong cuốn sổ canh của chính anh. Ba đêm đèn thư phòng sáng tới khuya kèm tiếng bạc va nhau rất khẽ mà anh đã ghi lại từ trên chòi cao, khi ấy chỉ tưởng là lệ làm việc khuya của một vị quan mẫu mực. Ba cuốn sổ của ba người ở ba nơi khác nhau trong cùng một phủ huyện, một cuốn ghi giờ đèn sáng, một cuốn ghi số bạc nhận. Một cuốn ghi thuế mỏ của nhà người ta sạch sẽ từng xe than, giờ đã khép lại thành một vòng tròn không còn chỗ hở. Vương Sĩ Kiệt ghi thêm một dòng vào sổ của phủ, rồi ra hiệu cho gọi người đang chờ ngoài cửa vào.
Quách Thừa Ân bước vào phòng hộ phòng với tập giấy ôm trước ngực, áo đã thay khô, mặt còn nguyên vẻ căng thẳng của một người con trai mang theo thứ giấy tờ cuối cùng của gia đình mình. Cậu chào phủ doãn theo lễ, rồi đặt tập giấy lên bàn bằng hai tay. Đó là bản chép tay tờ trạng thứ hai, do chính cậu chép lại tại nhà trong đêm mười bốn tháng mười, ngay sau khi mẹ cậu viết xong từng trang, chép xong một trang lại đối chiếu một trang, cuối bản có ghi ngày chép. Phủ doãn cho đặt tờ trạng gốc, tờ trạng đã bay ra sân công đường sáng mười chín, nằm song song với bản chép của cậu, và cho thư lại đọc to từng tờ một, đọc tờ gốc trước, tờ chép sau, cả phòng cùng nghe. Tiểu Sơn đứng ở cửa nghe hai lượt đọc nối tiếp nhau mà không phân biệt nổi chỗ nào là gốc, chỗ nào là chép: cùng một lời mở đầu xưng tên người vợ góa. Cùng một đoạn kể việc chồng bị bắt giữa chợ không có giấy đối chất sổ thuế, cùng một đoạn kể đêm chồng chết trong ngục và dấu lưỡi đen người vợ thấy khi khâm liệm. Cùng một lời kêu xin xét lại cái chết ấy, và cùng một câu kết xin quan trên soi xét cho một người đã chết không còn miệng để kêu oan. Thư lại đọc xong, Tần Vĩnh Niên cúi xuống đối chiếu thêm bằng mắt từng dòng cuối: ngày tháng viết trạng trong hai bản khớp nhau, tên người làm chứng ở cuối trạng khớp nhau. Đến một chữ viết vội hơi run ở gần cuối trang thứ ba cũng có mặt ở cả hai bản. Vì người con trai chép lại đã chép trung thực cả chỗ tay mẹ mình run lên khi viết tới đoạn nhắc tới thi thể của chồng.
Vương Sĩ Kiệt tự tay khép hai tập giấy lại và đọc phần kết của buổi chiều cho thư lại ghi vào biên bản. Cuốn sổ ghi bạc nhặt ở sân công đường được xác nhận là bút tích của sư gia Ngô Kính Văn qua đối chiếu với sổ thuế mỏ, với ba đợt bạc ghi rõ ngày tháng và tổng số năm nghìn lượng. Tờ trạng nhặt ở sân được xác nhận là bản thật của Lương Ngọc Trân qua bản chép tay của người con trai giữ tại nhà, khớp từng chữ từ đầu tới cuối. Và việc tờ trạng này không hề có tên trong sổ trình văn của huyện từ ngày mười lăm tháng mười tới nay được ghi thêm vào biên bản như một việc riêng phải xét. Một tờ trạng đã vào cổng phủ có sổ cổng ghi nhận, mà không lên được sổ trình văn, chỉ có thể vì nó đã bị giữ lại ở một chỗ nào đó giữa cổng phủ và bàn xét trạng. Tiểu Sơn được phủ doãn hỏi một câu cuối để khép buổi: anh có phải là người nhận tờ trạng gốc ở cổng chiều mười lăm hay không, và anh có phải là người đã xem bản chép này ở cổng chiều mười bảy hay không. Anh đáp phải cho cả hai câu, đúng như những gì đã ghi trong sổ canh và sổ cổng. Phủ doãn gật đầu, cho hai gói giấy tờ được niêm phong trở lại và ghi vào danh mục hồ sơ của phủ, rồi đứng dậy kết thúc buổi làm việc khi nắng chiều đã tắt hẳn trên mái ngói của dãy hộ phòng.
Trước khi cho mọi người lui, phủ doãn dặn thêm hai việc và cho ghi cả vào sổ của phủ. Một là cuốn sổ thuế mỏ từ nay do thư lại của phủ giữ chung với hộ phòng, không ai được tự ý mượn xem như những ngày thư phòng còn toàn quyền gọi sổ lên xem riêng. Hai là sáng mai, trước giờ Thìn, đội canh và bộ đầu phải có mặt đủ ở sân huyện nha chờ lệnh, không truyền trước nội dung cho bất kỳ phòng nào. Mã Thiết Trụ đứng ngoài cửa phòng nhận lệnh ấy, vâng một tiếng rõ ràng. Tiểu Sơn nghe mà hiểu, sau hai ngày đối chiếu giấy tờ, ngày mai sẽ là ngày của người, ngày những cái tên đã nằm trong các cuốn sổ lần lượt bị gọi ra giữa sân.
Thừa Ân được trả lại bản chép của gia đình ngay tại chỗ, vì bản chép ấy là giấy của nhà họ Quách, phủ chỉ giữ biên bản đối chiếu. Cậu ôm tập giấy vào ngực áo như cũ, chào phủ doãn rồi đi qua cửa phòng, ngang qua chỗ Tiểu Sơn đứng. Hai người không nói với nhau lời nào, chỉ có một cái gật đầu rất nhẹ của người con trai mất cha dành cho người lính canh đã khuyên cậu giữ bản giấy này như giữ mạng vào một buổi chiều ở cổng phủ, bốn ngày trước. Tiểu Sơn nhìn theo bóng cậu đi xuống hành lang tối dần, rồi quay lại nhìn mặt bàn trong phòng hộ phòng: hai trang giấy của hai cuốn sổ vẫn còn nằm cạnh nhau dưới ánh đèn vừa thắp. Hai dòng chữ của cùng một bàn tay, một dòng ghi thuế của người lương thiện, một dòng ghi bạc của việc cướp mỏ, và anh biết sáng mai. Khi phủ doãn cho gọi người viết ra hai dòng chữ ấy lên, sẽ không còn một phép giấy tờ nào đủ khéo để gỡ chúng ra khỏi nhau được nữa.