DẠ DU THẦN TRÊN NÓC PHỦ THÁI NGUYÊN - Chương 43: Đối Chiếu Sổ Canh Đêm

Sáng hai mươi mốt tháng mười, buổi đối chiếu sổ canh đêm được đặt ở gian phòng làm việc tạm của phủ doãn. Vì công đường chính sau buổi khám nghiệm chiều…

Nội dung chương

Sáng hai mươi mốt tháng mười, buổi đối chiếu sổ canh đêm được đặt ở gian phòng làm việc tạm của phủ doãn. Vì công đường chính sau buổi khám nghiệm chiều qua đã niêm phong trở lại cùng thi thể bên trong. Triệu Tiểu Sơn tới từ sớm, đứng ở hành lang chờ gọi, áo lính đã giặt sạch, hai bàn tay không biết để vào đâu cho yên. Trên mặt bàn trong phòng, thư lại của phủ đã bày sẵn ba cuốn sổ nằm cạnh nhau dưới ánh sáng buổi sáng: cuốn sổ canh đêm của đội canh mà anh đã ghi suốt từ ngày nhận ca. Bìa vải đã sờn ở bốn góc; cuốn sổ điểm danh ca canh của Mã Thiết Trụ, dày và nặng, đóng triện của đội ở trang đầu. Và bản sao sổ tù cùng sổ trực ngục do thư lại chép lại trong ngày hôm qua, giấy mới, chữ đều. Ba cuốn sổ, ba người ghi khác nhau, ba chỗ ngồi khác nhau trong cùng một phủ huyện, và sáng nay chúng sẽ được đặt cạnh nhau để xem những dòng chữ trong đó có nói cùng một câu chuyện hay không.

Người thứ tư được gọi vào phòng là Ngô Kính Văn. Sư gia hình danh của huyện bước vào với áo bào chỉnh tề, tay cầm một cuốn sổ kê khai danh mục giấy tờ của thư phòng theo lệnh kê khai hôm qua. Dáng đi vẫn giữ được vẻ điềm tĩnh của một người mấy chục năm ngồi sau bàn giấy của quan huyện. Ông ta chào phủ doãn đúng lễ, đặt cuốn sổ kê khai lên bàn, rồi đứng sang một bên chờ hỏi, mắt lướt qua ba cuốn sổ trên bàn một lượt rất nhanh. Tiểu Sơn đứng ở phía dưới, nhìn người đàn ông đã thảo không biết bao nhiêu văn bản cho phủ huyện này, và nhớ lại buổi sáng mười chín ở sân công đường. Khi ông ta đứng tựa vào cột đường, mặt trắng bệch, hai tay giấu trong tay áo, nghe anh trình sổ mà không nói một câu nào. Sáng nay ông ta sẽ nói, và anh biết trước những lời ấy sẽ hướng vào cuốn sổ của mình.

Vương Sĩ Kiệt mở buổi làm việc bằng cách cho thư lại đọc lại biên bản của hai ngày trước: niêm phong, khám nghiệm lại, lời khai của ngỗ tác về dấu lưỡi đen và dòng chữ bị ép ký. Rồi ông tự tay mở cuốn sổ canh của Tiểu Sơn, lật chậm rãi từ những trang đầu. Ông đọc qua các đêm đếm bạc mà anh chỉ ghi bằng mắt thấy tai nghe: đêm mười bảy tháng chín, đèn thư phòng sáng tới khuya, tiếng bạc va nhau rất khẽ; đêm hai mươi bảy tháng chín. Đèn lại sáng, tiếng bạc lại vang, giờ đèn tắt muộn hơn đêm trước một khắc; đêm mười sáu tháng mười, tiếng bạc thưa hơn, đèn tắt gần cuối giờ Sửu, muộn nhất trong các đêm anh từng trực. Phủ doãn hỏi anh vì sao một người lính canh lại ghi giờ đèn tắt của thư phòng quan huyện kỹ tới vậy. Tiểu Sơn đáp đúng như lệ đội trưởng đã dạy từ ngày đầu nhận ca: chòi cao nhìn xuống nóc thư phòng, đèn thư phòng sáng hay tắt là một phần của đêm canh, đội trưởng dặn thấy gì ghi nấy, không luận việc trong phòng. Ông gật đầu, ghi một dòng vào sổ của phủ, rồi lật tới trang đêm mười ba rạng mười bốn tháng mười. Cả gian phòng lặng xuống.

Trang ấy chỉ có ba dòng, và dòng thứ hai mang một phần chữ mới hơn hẳn phần chữ còn lại trên trang. Phủ doãn đọc to từng chữ cho thư lại ghi: dòng đầu, đầu giờ Tý, lính canh đi vòng ngoài tường ngục, khu ngục yên; dòng thứ hai, ghi bổ sung quãng giờ Sửu. Tiếng động lạ sau tường buồng giam cuối dãy tây, tiếng bầu rượu đặt xuống nền đá, một hồi ho sặc, tiếng bát vỡ và tiếng giãy giụa rồi im hẳn, cuối dòng có ghi chú rõ ràng. Ghi bổ sung ngày mười sáu tháng mười, người ghi chịu trách nhiệm về phần chữ thêm; dòng thứ ba, cuối giờ Sửu sang đầu giờ Dần, vòng canh trở lại yên tĩnh. Ngục tốt nói người tù đã ngủ say. Bên cạnh phần ghi bổ sung là chữ ký của Mã Thiết Trụ và dấu của đội canh đóng chồng lên mép dòng chữ. Vương Sĩ Kiệt ngẩng lên, nhìn thẳng vào Tiểu Sơn, và hỏi câu hỏi mà anh đã chờ suốt từ ngày tự tay viết thêm dòng chữ ấy.

- Dòng chữ quyết định của cả trang sổ lại là dòng ghi sau hai ngày. Anh Triệu Tiểu Sơn, vì sao đêm ấy anh không ghi giờ ngay, và vì sao phủ phải tin một dòng chữ được viết thêm khi sự việc đã qua?

Tiểu Sơn hít một hơi, và trả lời từng câu đúng như sự thật của mình, không thêm một chữ hoa mỹ nào. Đêm ấy anh trực vòng ngoài ở góc tường phía tây, xa đồng hồ nước và xa tiếng trống canh, tai nghe tiếng động trong buồng giam mà mắt không có mốc giờ nào chắc chắn để vin vào. Nên anh ghi việc mà bỏ trống giờ, vì lệ của đội trưởng dạy thà để trống còn hơn ghi một giờ mình không chắc. Hai ngày sau, khi rà sổ trước đợt kiểm tra của phủ, anh đối chiếu dòng trên và dòng dưới đều có giờ rõ, quãng trống giữa hai mốc ấy chỉ có thể là giờ Sửu. Và anh mang sổ lên trình đội trưởng ngay trong ngày mười sáu, nói hết cả việc hai ngày chần chừ không dám sửa vì sợ bị cho là tự ý động vào sổ. Anh ghi bổ sung ngay trước mặt đội trưởng, ghi rõ ngày ghi thêm và chịu trách nhiệm về phần chữ mới. Anh kết lời bằng một câu nói chậm rãi: nếu anh có bụng bịa, anh đã viết lại cả trang cho sạch, chứ không để nguyên một vết sửa công khai với ngày tháng và chữ ký của người khác chồng lên như thế này.

Đúng lúc ấy, Ngô Kính Văn lên tiếng. Sư gia bước lên nửa bước, chắp tay thưa với phủ doãn rằng ông ta không dám nghi người, chỉ xin thưa về phép giấy tờ: sổ sách của nha môn lấy chỗ liền mạch làm gốc. Một trang sổ đã có chữ thêm vào sau, dù có ký chứng của đội trưởng, cũng là một trang sổ đã mất tính nguyên vẹn; hơn nữa đội trưởng ký chứng cũng là người của cùng một đội canh. Lời của lính canh và dấu của đội trưởng cùng một nhà, xin phủ cân nhắc giá trị của trang sổ này khi đặt cạnh những giấy tờ đã đóng triện của huyện. Ông ta nói rất khẽ, rất đúng phép, từng chữ đều như đặt nhẹ lên bàn, và Tiểu Sơn nghe mà mồ hôi rịn ra trong áo. Những lời ấy không chửi anh một tiếng nào, nhưng chúng gỡ từng đinh một khỏi cuốn sổ của anh: chữ thêm, mực mới, người chứng cùng một đội. Nếu phủ doãn gật đầu với phép giấy tờ ấy, đêm mười ba rạng mười bốn tháng mười trong hồ sơ của phủ sẽ chỉ còn là một đêm không có giờ giấc nào đứng vững. Và lời của ông ngỗ tác già chiều qua sẽ treo lơ lửng không có một mốc thời gian nào đỡ lấy.

Vương Sĩ Kiệt không gật đầu, cũng không lắc đầu. Ông chỉ đẩy cuốn sổ điểm danh ca canh của Mã Thiết Trụ về phía thư lại và nói một câu ngắn: đọc. Thư lại mở sổ điểm danh, lật tới trang đêm mười ba tháng mười, đọc to: đêm ấy đội canh chia ba vị trí, Mã Thiết Trụ trực cổng chính, Hàn Đức Lục trực khu ngục. Triệu Tiểu Sơn trực vòng ngoài tường ngục phía tây, điểm danh đầu ca và cuối ca đều đủ người, cuối trang có ghi thêm một dòng của đội trưởng, lính canh Tiểu Sơn ở vị trí tây suốt đêm. Không đổi ca. Rồi phủ doãn cho đọc bản sao sổ tù: Quách Đại Thành vào sổ tù ngày hai mươi tám tháng chín với dòng chữ chờ thẩm; đêm mười ba rạng mười bốn. Sổ trực ngục ghi ngục tốt Hàn Đức Lục nhận lệnh miệng của tri huyện, mang một bầu rượu thuốc vào buồng cuối dãy tây cho người tù uống; buổi sáng mười bốn. Điểm danh phát hiện người tù đã chết trong buồng. Thư lại đọc xong, gian phòng im lặng một lúc. Ba cuốn sổ của ba người ở ba chỗ khác nhau đã gặp nhau ở đúng một điểm: cùng một đêm, cùng một buồng giam cuối dãy tây, cùng một người lính canh ở vòng ngoài bức tường ấy. Và quãng giờ Sửu trong dòng ghi bổ sung nằm gọn giữa hai mốc giờ không ai sửa được nữa. Vì chúng nằm trong những cuốn sổ đã đóng và đã điểm danh từ trước khi bất kỳ ai biết phủ sẽ về huyện.

Phủ doãn tự tay viết phần kết của biên bản đối chiếu, đọc lại cho mọi người cùng nghe trước khi đóng triện. Phần ghi bổ sung ở trang đêm mười ba rạng mười bốn được công nhận là phần ghi thêm có khai báo, có ký chứng tại thời điểm ghi. Và khớp với sổ điểm danh ca canh cùng sổ trực ngục ở vị trí trực, việc xảy ra và thứ tự giờ giấc; lời chứng của lính canh Triệu Tiểu Sơn về đêm ngục. Về ba đêm đèn thư phòng sáng kèm tiếng bạc, và về đêm mười tám tháng mười, được nhận vào hồ sơ của phủ làm lời chứng có sổ đối chiếu. Ông lật thêm một lần nữa tới trang đêm mười tám, trang sổ chữ xiêu vẹo và nhòe mực vì tay run. Đọc chậm rãi phần ghi về mười sáu bóng nối tay trên nóc phủ lúc giờ Tý qua quá nửa, rồi khép cuốn sổ lại mà không hỏi thêm anh một câu nào về điều ấy. Chỉ dặn thư lại ghi vào biên bản rằng trang sổ này được ghi ngay trong đêm xảy ra, mực nhòe nhưng chữ đọc được, giờ giấc khớp với sổ điểm danh của đêm ấy. Với một người lính canh, bấy nhiêu là đủ: cuốn sổ của anh, kể cả vết sửa công khai trên trang quan trọng nhất, đã đứng vững trên bàn của phủ doãn.

Ngô Kính Văn được cho lui ra trước. Sư gia chắp tay chào, cầm cuốn sổ kê khai của mình lên, đi qua trước mặt Tiểu Sơn mà không nhìn anh, nhưng khi ra tới cửa. Tiểu Sơn thấy bàn tay cầm cuốn sổ của ông ta siết chặt tới mức các ngón tay trắng bệch. Và bước chân qua bậc cửa hơi chậm lại một nhịp như người vừa nghe thấy một cánh cửa nào đó khép lại phía sau lưng mình. Mã Thiết Trụ ký tên vào biên bản đối chiếu cuối cùng, vỗ nhẹ lên vai Tiểu Sơn một cái khi hai người ra tới hành lang, không nói lời nào. Anh đứng lại một mình ngoài hiên một lúc, mới nhận ra áo trong của mình đã ướt đẫm mồ hôi từ lúc nào, dán chặt vào lưng trong buổi sáng tháng mười se lạnh. Trên bàn trong phòng, ba cuốn sổ đã được thư lại gói lại và ghi vào danh mục hồ sơ của phủ. Nằm cạnh cuốn sổ tay của ông ngỗ tác già và hai gói giấy tờ nhặt ở sân công đường, chờ buổi đối chiếu tiếp theo vào ngay chiều nay. Buổi của chữ viết và của một tờ trạng có hai bản giống hệt nhau.

Chương khác

Xem thêm