Đất Đình Tình - Chương 40: Bản thiết kế của bà
Ngày 72, trong lúc Hưng còn đang cặm cụi với căn nhà gỗ, Phan Cẩm Ly trải một tấm giấy dó lớn ra giữa sân, bắt đầu vẽ. Cô không vẽ ngay. Cô ngồi lặng rất…
Nội dung chương
Ngày 72, trong lúc Hưng còn đang cặm cụi với căn nhà gỗ, Phan Cẩm Ly trải một tấm giấy dó lớn ra giữa sân, bắt đầu vẽ.
Cô không vẽ ngay. Cô ngồi lặng rất lâu, tay cầm cuốn nhật ký bìa vải của bà, đọc lại từng trang. Trong nhật ký, bà Lành từng viết về mảnh vườn của mình bằng những dòng chữ run run: "Vườn nhà mình phải có bần, có vú sữa, có mương nước trong. Bà trồng cây không phải để ăn quả, mà để đất có bóng mát, để chim có chỗ đậu, để con cháu sau này còn biết mùi quê."
Ly đọc đi đọc lại, nước mắt rơi ướt trang giấy. Bà ơi, cháu sẽ làm đúng ý bà. Vườn này từ nay không chỉ là của riêng nhà mình nữa, nó sẽ là của cả xóm, của cả những người lữ khách ghé qua. Nhưng cháu hứa, nó sẽ vẫn là vườn của bà.
Cô bắt đầu phác thảo. Là kỹ sư trắc địa địa chính, Ly có sẵn trong tay toàn bộ số liệu đo đạc chi tiết của mảnh vườn 2.000 mét vuông. Nhưng lần này, cô không vẽ bằng thước kẻ và con số khô khan. Cô vẽ bằng ký ức.
Trước khi vẽ, cô lật lại cuốn nhật ký, tìm những trang bà viết về vườn. Bà viết: "Góc đông bắc đất cao, trồng trúc thì tốt, trúc ưa đất ráo." Trang khác: "Mương giữa vườn đừng lấp, mương là mạch nước của vườn, lấp mương là vườn chết." Lại có trang: "Bần trồng ven sông để giữ đất, rễ bần bám chắc, lũ về không sợ sạt."
Ly đọc mà thấm thía. Bà không học qua trường lớp nào về cảnh quan, nhưng mỗi câu bà viết đều là kinh nghiệm cả đời. Cô quyết định: bản thiết kế của mình sẽ là bản ghi chép lại trí tuệ của bà, chỉ thêm vào những tiện ích hiện đại một cách khéo léo, không phá vỡ hồn quê.
Gốc vú sữa cổ thụ ở giữa vườn, nơi bà vẫn ngồi hóng mát, sẽ là trung tâm. Xung quanh gốc cây, cô thiết kế một khoảng sân tròn lát gạch cũ, đặt vài chiếc ghế đá để khách tham quan ngồi nghỉ. Con mương nước chạy dọc vườn sẽ được nạo vét, kè đá hai bên, thả sen và nuôi cá. Hàng bần ven sông giữ nguyên, chỉ dọn cỏ dại, làm lối đi bộ lát đá cuội men theo bờ.
Căn nhà gỗ sau khi sửa xong sẽ thành nhà lưu niệm, trưng bày những kỷ vật của bà: chiếc nón lá, cái cuốc, bức ảnh bà cứu cậu bé năm xưa, cuốn nhật ký bìa vải. Ly muốn mỗi người bước vào đều cảm nhận được hơi ấm của một đời người nhân hậu.
Ngày 73, Ly mang bản phác thảo đến cho Hưng xem. Hắn đang ngồi dưới gốc cây, tay băng bó vì phồng rộp chưa lành.
- Cô vẽ gì mà say sưa thế?
- Bản thiết kế cảnh quan vườn cổ. Anh xem thử.
Hưng cầm tờ giấy dó, xem kỹ từng nét vẽ. Bản vẽ không giống bất kỳ bản thiết kế cảnh quan chuyên nghiệp nào hắn từng thấy. Nó không có những đường nét máy móc, không có những khối hình học lạnh lùng. Thay vào đó là những đường cong mềm mại, những ghi chú nhỏ bằng chữ viết tay: "Chỗ này bà hay ngồi", "Gốc này chim sâu hay về", "Mương này nước trong nhất, bà bảo cá thích".
- Cô thiết kế theo... cảm xúc à?
- Theo ý bà. Bà tôi không phải kiến trúc sư, nhưng bà hiểu mảnh đất này hơn bất kỳ ai. Tôi chỉ ghi lại những gì bà đã làm, đã dạy.
Hưng im lặng. Hắn nhìn những dòng chữ viết tay, bỗng thấy một điều mà bao nhiêu bản quy hoạch nghìn tỷ của hắn chưa từng có: hồn.
- Tôi có một đề xuất.
- Anh nói đi.
- Đội ngũ thiết kế của Đại Nam sẽ hiện thực hóa bản vẽ này, nhưng cô làm tổng chỉ huy. Mọi chi tiết thay đổi đều phải qua cô duyệt. Không ai được tự ý sửa ý của bà.
Ly ngạc nhiên:
- Anh tin tôi đến vậy sao?
- Tôi tin bà. Và tôi tin người được bà dạy dỗ.
Hưng xem kỹ thêm một lúc, rồi chỉ vào lối đi bộ men theo bờ sông:
- Chỗ này, tôi đề xuất làm thêm một nhánh lối đi rộng hơn, bằng phẳng, để xe lăn đi được. Điểm di tích mở cửa cho mọi người, kể cả người già, người khuyết tật. Bà mà còn sống, chắc bà cũng muốn ai cũng vào thăm vườn được.
Ly sững người, rồi gật đầu lia lịa:
- Anh nghĩ chu đáo quá. Tôi sẽ bổ sung ngay. Bà tôi ngày xưa hay nói: vườn đẹp mà không cho mọi người vào, thì đẹp cũng uổng.
Cô ghi chú thêm vào bản vẽ: "Lối đi không rào cản". Hưng nhìn nét chữ của cô, bỗng nói:
- Cô này, sau này điểm di tích đi vào hoạt động, cô có định thu vé không?
- Tôi đang phân vân. Thu vé thì có kinh phí duy tu, nhưng tôi sợ bà con nghèo không dám vào.
- Tôi có ý này: không thu vé người dân trong xóm và học sinh, sinh viên. Khách du lịch thì thu một khoản nhỏ, toàn bộ đưa vào quỹ bảo tồn. Cô thấy sao?
- Hay đấy. Vườn của bà phải mở cửa cho mọi người, nhất là trẻ con. Để chúng nó biết quê hương mình có gì.
Chiều Ngày 73, Ly triệu tập bà con trong xóm ra vườn. Cô trải bản vẽ ra, giải thích từng hạng mục. Bà Sáu nghe xong thì rưng rưng:
- Con làm đúng ý bà Lành rồi. Bà mà còn sống, bà mừng lắm.
Chú Tư chỉ vào góc vườn:
- Chỗ này ngày xưa bà Lành trồng một khóm trúc, sau bão gãy mất. Con trồng lại khóm trúc nhé, cho đúng.
- Dạ, cháu nhớ rồi. Cháu sẽ trồng lại đúng chỗ cũ.
Một bác lớn tuổi khác góp ý:
- Bến sông nên làm bậc đá xuống nước, để bà con còn ra giặt giũ, tắm táp như ngày xưa. Đừng làm lan can sắt, mất quê.
Ly ghi chép cẩn thận từng ý kiến. Cô nhận ra một điều: mảnh vườn này không chỉ thuộc về bà, không chỉ thuộc về cô. Nó thuộc về cả một vùng quê, cả một ký ức chung. Việc thiết kế nó, vì thế, phải là việc của chung.
Tối Ngày 74, Ly hoàn thiện bản thiết kế cuối cùng. Trên tờ giấy dó, mảnh vườn hiện lên sống động. Gốc vú sữa ở trung tâm, nhà lưu niệm nép mình dưới tán lá, con mương sen uốn lượn, hàng bần xanh mướt ven sông. Khóm trúc mới trồng ở góc vườn, bậc đá xuống bến nước, và lối đi không rào cản dành cho mọi người.
Cô đặt tên cho bản thiết kế: "Vườn của bà".
Trước khi gấp bản vẽ lại, Ly còn nán lại rất lâu, lấy bút chì ghi thêm một dòng nhỏ ở góc giấy, như lời nhắn gửi riêng cho bà: "Bà ơi, vườn của bà, cháu giữ. Người của bà, cháu thương."
Hưng đến xem bản cuối, đọc cái tên rồi cười:
- Tên hay. Giản dị mà đúng.
- Anh thấy còn thiếu gì không?
- Thiếu một thứ.
- Thứ gì?
Hưng chỉ vào khoảng trống bên cạnh nhà lưu niệm:
- Chỗ này nên trồng một cây mới. Cây do chính tay hai chúng ta trồng, để đánh dấu ngày vườn bắt đầu một cuộc đời mới.
Ly nhìn hắn, tim đập nhanh:
- Trồng cây gì?
- Cây bần. Giống cây bà đã trồng ven sông năm xưa. Bần sống lâu, rễ bám chắc, như tình nghĩa vậy.
Ly gật đầu, mắt rưng rưng. Cô lấy bút ghi thêm vào bản vẽ: "Vị trí trồng cây kỷ niệm". Rồi cô ngẩng lên:
- Nhưng phải đợi đến ngày thích hợp. Trồng cây cũng như gieo tình, phải đúng mùa, đúng lúc mới sống được.
Hưng cười, ánh mắt sâu thẳm:
- Tôi đợi được. Bao lâu cũng đợi.
Đêm đó, Ly thắp nhang trước bàn thờ bà, đặt bản thiết kế bên cạnh:
- Bà ơi, cháu đã vẽ xong vườn theo ý bà. Bà xem có ưng không? Từ nay, vườn của bà sẽ có nhiều người đến thăm, nhiều người biết đến câu chuyện của bà. Bà đừng lo, cháu sẽ giữ nó, như giữ chính hơi thở của mình.
Ngoài sân, gió đêm thổi qua tán vú sữa xào xạc, như tiếng bà cười hiền từ đâu đó vọng về.