Đất Đình Tình - Chương 41: Điểm di tích mang tên bà
Ngày 75, tại trụ sở cơ quan quản lý văn hóa cấp tỉnh, một cuộc họp đặc biệt diễn ra. Đỗ Thế Hưng đích thân trình bày hồ sơ đề nghị công nhận mảnh vườn cổ…
Nội dung chương
Ngày 75, tại trụ sở cơ quan quản lý văn hóa cấp tỉnh, một cuộc họp đặc biệt diễn ra.
Đỗ Thế Hưng đích thân trình bày hồ sơ đề nghị công nhận mảnh vườn cổ và căn nhà gỗ của bà Phan Thị Lành là điểm di tích sinh thái cấp tỉnh. Hồ sơ dày cả tập, do Ly chuẩn bị suốt mấy ngày. Trong đó có lý lịch mảnh vườn, câu chuyện bà Lành cứu người 20 năm trước, giá trị cảnh quan và giá trị nhân văn. Kèm theo là bản thiết kế cảnh quan "Vườn của bà", cùng văn bản ủng hộ của chính quyền xã và hàng trăm chữ ký của bà con lối xóm.
Vị lãnh đạo cơ quan văn hóa xem kỹ hồ sơ, ngẩng lên hỏi:
- Ông Hưng, tôi hỏi thẳng: động cơ của ông là gì? Một tập đoàn bất động sản xin công nhận di tích cho một mảnh vườn nằm giữa dự án của mình, nghe có vẻ... khó tin.
Hưng đứng dậy, nói rành rọt:
- Thưa ông, hai tháng trước, tôi là người muốn san phẳng mảnh vườn này. Tôi đã dồn ép chủ nhân của nó bằng mọi cách. Rồi tôi phát hiện ra một sự thật: hai mươi năm trước, bà cụ chủ mảnh vườn đã cứu mạng tôi khi tôi suýt chết đuối ở bến sông này. Tôi nợ bà một mạng sống. Việc xin công nhận di tích không phải để đánh bóng dự án. Đó là cách tôi trả nợ.
Cả phòng họp im lặng. Vị lãnh đạo nhìn Hưng rất lâu, rồi gật đầu:
- Tôi tin ông. Hồ sơ đầy đủ, câu chuyện có thật, giá trị rõ ràng. Chúng tôi sẽ trình cấp trên xem xét.
Ngày 76, đoàn khảo sát của cơ quan văn hóa về tận nơi. Họ đi bộ khắp vườn, vào nhà gỗ xem từng kỷ vật, ra bến sông đứng lặng nhìn dòng nước. Trưởng đoàn, một người đàn ông tóc bạc, đứng dưới gốc vú sữa rất lâu rồi nói với Ly:
- Cô gái, bà nội cô là một người đặc biệt. Không phải ai cứu người xong cũng lặng lẽ sống tiếp như không có chuyện gì. Mảnh vườn này giữ được đến hôm nay, chính là vì cái tâm của bà.
Ly rưng rưng:
- Dạ, cháu cảm ơn bác.
- Hồ sơ của các cô cậu, tôi sẽ bảo vệ đến cùng.
Một thành viên trẻ trong đoàn, tay cầm máy ảnh, chụp lia lịa từng góc vườn. Anh ta nói với Ly:
- Chị ơi, em đi khảo sát nhiều di tích rồi, nhưng chưa thấy nơi nào mà cây cối, nhà cửa còn giữ được hồn quê nguyên vẹn như thế này. Chị và anh Hưng làm tốt lắm.
Hưng đứng bên cạnh, nghe mà lòng dâng lên niềm tự hào. Hắn nói với trưởng đoàn:
- Thưa bác, chúng cháu cam kết: sau khi được công nhận, mọi hoạt động tôn tạo đều tuân thủ nguyên tắc "giữ nguyên hiện trạng", có sự giám sát của cơ quan văn hóa. Không ai được tự ý thay đổi.
- Tốt. Cậu nói được, phải làm được. Di tích là của chung, không phải của riêng ai.
Trong lúc chờ quyết định, Hưng và Ly thấp thỏm như ngồi trên đống lửa. Tối Ngày 76, hai người ngồi bên bến sông, Hưng an ủi:
- Cô đừng lo. Hồ sơ mình đầy đủ, câu chuyện mình có thật. Không có lý do gì để từ chối.
- Tôi không lo hồ sơ. Tôi chỉ sợ... sợ người ta công nhận rồi, vườn sẽ thành nơi ồn ào, mất đi sự yên tĩnh của bà.
Hưng suy nghĩ một lúc:
- Cô nói đúng. Vậy thì trong đề án quản lý, mình ghi rõ: điểm di tích mở cửa có giờ giấc, hạn chế số lượng khách mỗi ngày, cấm loa đài, cấm hàng quán xô bồ trong khuôn viên. Vườn phải yên tĩnh như khi bà còn sống.
Ly nhìn hắn, ánh mắt sáng lên:
- Anh nghĩ được đến vậy, tôi mừng lắm.
Sáng Ngày 77, tin vui đến. Cơ quan có thẩm quyền ra quyết định chính thức: công nhận mảnh vườn cổ và căn nhà gỗ của bà Phan Thị Lành là "Điểm di tích sinh thái cấp tỉnh", lấy tên gọi chính thức: "Vườn Bà Lành".
Cả xóm vỡ òa. Bà Sáu ôm Ly khóc:
- Bà Lành ơi, bà nghe thấy không? Vườn của bà thành di tích rồi! Tên bà được khắc lên bảng, để đời đời con cháu nhớ!
Chú Tư chạy đi mua một tràng pháo giấy, bà con kéo nhau ra vườn ăn mừng. Ai cũng nói: xóm mình từ nay có di tích, vẻ vang quá.
Chiều hôm đó, một tấm bảng đá lớn được dựng trang trọng trước cổng vườn. Trên bảng khắc dòng chữ:
ĐIỂM DI TÍCH SINH THÁI VƯỜN BÀ LÀNH
Bên dưới là dòng chữ nhỏ hơn: "Nơi ghi dấu tấm lòng nhân hậu của bà Phan Thị Lành - Người đã gieo cây, giữ đất và cứu người."
Buổi lễ gắn bảng tuy đơn sơ nhưng đầy xúc động. Đại diện cơ quan văn hóa, chính quyền xã, bà con lối xóm đều có mặt. Khi tấm vải đỏ phủ trên bảng được kéo xuống, cả vườn vang lên tiếng vỗ tay không dứt. Mấy cụ già trong xóm rưng rưng, có cụ còn thắp nhang ngay trước bảng, khấn:
- Bà Lành ơi, tên bà được khắc vào đá rồi. Xóm mình vẻ vang quá!
Ly đứng trước tấm bảng, tay run run sờ lên từng nét chữ. Cô nhớ đến bà, nhớ đến những buổi chiều bà ngồi dưới gốc vú sữa kể chuyện, nhớ đến bàn tay gầy guộc của bà vun từng gốc cây. Bà ơi, tên bà từ nay được khắc vào đá, không phai được nữa rồi.
Tối hôm đó, Hưng triệu tập năm người trong đội bảo vệ vườn đến nhà họp. Họ đều là bà con trong xóm: có chú Tư, có anh thanh niên từng cùng Ly đào giếng, có cả bác bảo vệ cũ của xã. Hưng trải bản đồ vườn ra, phân công ca trực, dặn dò kỹ lưỡng:
- Các bác, các anh nhớ: nhiệm vụ của mình không phải canh trộm, mà là giữ gìn. Thấy cây nào héo thì báo, thấy mương nào tắc thì khơi, thấy khách nào bẻ cành thì nhắc nhở nhẹ nhàng. Vườn này là nhà chung, mình giữ bằng tình thương, không phải bằng roi vọt.
Chú Tư gật đầu:
- Cậu Hưng yên tâm. Vườn của bà Lành cũng như vườn của nhà chúng tôi. Chúng tôi giữ còn kỹ hơn giữ nhà mình.
Hưng rút phong bì lương tháng đầu tiên trao cho từng người:
- Đây là lương tháng đầu. Từ nay, mỗi tháng tập đoàn sẽ chi trả đều đặn. Các bác cứ yên tâm làm việc lâu dài.
Mọi người cầm phong bì, ai cũng xúc động. Chưa bao giờ họ nghĩ có ngày mình được trả lương để... giữ vườn.
Hưng đứng bên cạnh, khẽ nói:
- Từ nay, không một ai, kể cả tôi, được động đến một tấc đất trong này nếu không có sự đồng ý của cô và cơ quan văn hóa. Pháp luật bảo vệ vườn của bà rồi.
- Cảm ơn anh. Nếu không có anh đứng ra lo hồ sơ, chắc phải mất cả năm nữa.
- Đừng cảm ơn. Đây là việc tôi phải làm. Mà không chỉ tôi, Đại Nam cũng phải có trách nhiệm. Tôi đã trình HĐQT phương án: toàn bộ chi phí bảo tồn, tôn tạo điểm di tích do tập đoàn đài thọ, coi như một hạng mục cố định của dự án. Ngoài ra, tôi sẽ thành lập một đội bảo vệ vườn gồm năm người, đều là bà con trong xóm, thay phiên nhau trông coi ngày đêm.
Ly ngạc nhiên:
- Anh tính kỹ đến vậy sao?
- Vườn giờ là di tích, phải được bảo vệ chuyên nghiệp. Mà người bảo vệ tốt nhất chính là bà con trong xóm, những người thương vườn như thương nhà mình. Lương của họ do tập đoàn chi trả, ổn định lâu dài.
Tối, Ly thắp một nén nhang thật to trước bàn thờ bà:
- Bà ơi, vườn của bà thành di tích rồi. Tên bà được khắc lên bảng đá. Cháu biết bà không ham danh vọng, nhưng cháu mừng vì từ nay câu chuyện của bà sẽ được nhiều người biết đến. Sẽ có nhiều đứa trẻ đến đây, nghe kể về bà, và học được cách sống tử tế như bà.
Gió đêm thổi qua, ngọn nến trên bàn thờ cháy sáng rực, không hề lay động. Ly mỉm cười qua làn nước mắt. Cô biết, ở nơi nào đó, bà đang mỉm cười hài lòng.