HÌNH THIÊN KHÔNG ĐẦU NÚI THƯỜNG DƯƠNG - Chương 40: Bốn Góc Hầm Và Tâm Đàn

Chiều 11 tháng 11, lúc mười ba giờ hai mươi phút, ba người vào hầm theo tờ phiếu có dòng mực đỏ của chỉ huy trưởng. Lý Thừa Ân mang theo thước laser, một…

Nội dung chương

Chiều 11 tháng 11, lúc mười ba giờ hai mươi phút, ba người vào hầm theo tờ phiếu có dòng mực đỏ của chỉ huy trưởng. Lý Thừa Ân mang theo thước laser, một cuộn thước dây, một hộp sơn đánh dấu và cuốn sổ tọa độ mới tinh mà anh đã kẻ sẵn bảng ở phòng ở từ đêm qua. Hà Tĩnh Nghi mang máy đo khí, máy ảnh và cuốn sổ quan trắc của trạm. Chu Đại Bằng đi cuối đoàn, ba lô dụng cụ đeo lệch sang vai trái, vì hôm nay là ngày cuối cùng trong thời hạn hạn chế cầm nắm nặng bằng tay phải của anh.

Tôn Vĩnh Phúc tiễn họ tới tận lưới chắn ở cửa hầm. Ông lão không vào trong, đúng với vị trí ca ngày của mình từ hôm xin rút khỏi ca đêm. Ông chỉ đứng ở mép sân nhìn ba người kiểm tra đèn mũ, rồi dặn một câu rất ngắn, giọng của người đã nói câu này với thợ hầm trẻ từ mấy chục năm trước.

- Đo bằng đất của nó, đừng đo bằng giấy của mình. Đất trong ấy nó lồi lõm thế nào thì góc phải theo thế ấy.

Đoạn cuối hầm vào ca ngày mang một bộ mặt khác hẳn ca đêm. Đèn thi công bật sáng dọc vòm, thông gió chạy đều, tổ gia cố đang làm việc ở đoạn giữa với tiếng khoan tay và tiếng gọi nhau ồn ã. Khoảnh nền mà Lý Thừa Ân chọn để đo chính là khoảnh nền của buổi thử tối 7 tháng 11, cách gương khoảng mười lăm mét, ngay trước cột chống cuối cùng của đoạn đã gia cố. Anh chọn lại đúng chỗ ấy không phải vì tiện. Anh nói rõ lý do cho hai người đi cùng nghe: đàn thử đã thất bại ở đây vì thiếu hẳn bốn góc và vì tâm thế của người lập. Muốn sửa cái sai thứ nhất, phải bắt đầu đo ở đúng nơi nó đã xảy ra. Còn gương hầm phía trước, sau lớp bạt phủ của giàn khoan, im lặng và tối như một bức tường chưa ai được phép hỏi tiếp.

Việc đầu tiên của buổi đo là xác định tâm. Lý Thừa Ân căng thước dây theo hai đường chéo của khoảnh nền, lấy giao điểm của chúng làm điểm giữa hình học. Anh đóng một đinh mốc nhỏ vào khe nền tại giao điểm ấy, rồi dùng sơn vẽ một vòng tròn mờ quanh đinh, bán kính vừa một bước chân. Sau đó, cả ba người làm một việc nghe qua tưởng thừa: họ dọn sạch toàn bộ vòng tròn ấy và vùng quanh nó. Đá vụn được hốt ra ngoài. Một đoạn ống nước bỏ quên được khiêng sang sát vách. Cái thùng đựng đầu khoan dự phòng được đẩy lùi ra sau cột chống. Hà Tĩnh Nghi quét lại bằng đèn pin một lượt cuối, rồi xác nhận thành tiếng để Lý Thừa Ân ghi vào sổ: tâm đã trống, không vật cứng, không dụng cụ, không người nào đứng trong vòng tròn khi không có việc.

Chu Đại Bằng đứng nhìn vòng tròn trống ấy một lúc, rồi nói một câu khiến buổi đo chậm lại vài giây.

- Hôm lập đàn thử, chỗ này là chỗ anh cắm kiếm. Hôm ấy em đứng sau lưng anh, trong đầu chỉ nghĩ không biết có qua được đêm nay không. Hôm nay đứng ở đây đo đạc tử tế thế này, em mới thấy một cái đàn nó cần nhiều đất hơn em tưởng.

Bốn góc được đo lần lượt theo chiều kim đồng hồ, bắt đầu từ góc phía gương bên phải. Lý Thừa Ân làm theo đúng lời dặn vừa nghe ở cửa hầm. Anh cũng theo nguyên tắc mình đã ghi vào sổ từ hôm 9 tháng 10. Góc không lấy theo một hình vuông tưởng tượng. Góc lấy theo thế đất tại chỗ, ở những vị trí vách hầm đủ vững để cắm một lá cờ mà không bị xô đổ, và nền đủ phẳng để người giữ góc đứng yên được lâu. Góc thứ nhất nằm ở phía gương, bên phải, cách tâm bốn mét hai mươi phân, nơi vách hầm có một hõm đá tự nhiên ôm lấy chân cột chống phụ. Góc thứ hai ở phía gương, bên trái, cách tâm ba mét tám mươi phân, gần hơn một chút vì vách trái lồi ra một mỏm đá không thể lùi thêm. Góc thứ ba ở phía ngoài, bên trái, cách tâm bốn mét năm mươi phân, là góc xa nhất trong bốn góc, nằm cạnh rãnh thu đã khô nước. Góc thứ tư ở phía ngoài, bên phải, cách tâm ba mét chín mươi lăm phân, ngay trước trạm dừng chân.

Riêng góc thứ hai làm cả tổ mất thêm gần hai mươi phút, và hai mươi phút ấy suýt nữa đã thành một bài học đắt giá nếu Lý Thừa Ân không kịp giữ tay mình lại. Mỏm đá lồi ở vách trái khiến vị trí góc dự kiến ban đầu bị lệch hẳn so với đường ngắm từ tâm. Chu Đại Bằng đề xuất một cách làm rất thợ: lấy búa tay gõ bỏ phần đá lồi nhất, san phẳng một khoảnh nhỏ bằng bàn chân người đứng, rồi đặt góc vào đúng vị trí hình học cho đẹp sơ đồ. Anh nói xong thì tự cúi xuống nhặt cây búa tay trong ba lô dụng cụ, theo thói quen của người đã san nền hầm mười mấy năm. Lý Thừa Ân đặt tay lên cán búa trước khi nó được giơ lên. Anh nói không cần ai nhắc anh cũng hiểu một nhát búa vào vách đá trong đoạn hầm này bây giờ không còn là một nhát búa bình thường nữa. Hồ sơ của đội đã có đủ trang giấy về chuyện một hành vi đập phá trong vùng hiện tượng làm hiện tượng bùng lên thế nào. Buổi đo này không khoan, không đục, không gõ vào đá. Góc sẽ dời sang vị trí đất cho phép, dù sơ đồ có xấu đi một chút. Chu Đại Bằng nhìn cây búa trong tay mình một lúc, rồi lặng lẽ cất nó lại vào ba lô và tự ghi vào sổ đo một dòng ghi chú bên cạnh góc thứ hai: vị trí góc đã điều chỉnh theo thế vách, không tác động vào đá. Anh bảo dòng ghi chú ấy là cho chính anh, để sau này ai hỏi vì sao bốn góc không đều nhau, câu trả lời nằm ngay trên giấy chứ không phải trong trí nhớ của người đã từng định gõ vào vách núi.

Mỗi góc được xử lý theo cùng một trình tự không thay đổi. Thước laser đo khoảng cách từ tâm tới góc, đọc hai lần bởi hai người khác nhau. Chu Đại Bằng, bằng tay trái là chính, đóng đinh mốc vào vị trí đã chọn. Hà Tĩnh Nghi chụp ảnh đinh mốc kèm thước tỉ lệ và đọc thành tiếng số thứ tự của góc. Lý Thừa Ân ghi vào bảng tọa độ: số góc, hướng so với trục hầm, khoảng cách tới tâm, và đặc điểm nhận dạng tại chỗ để người vào sau tìm lại được góc trong bóng tối chỉ bằng tay và đèn pin. Anh ghi đặc điểm nhận dạng bằng những câu rất thực tế: góc một, hõm đá ôm chân cột phụ, sờ vào thấy lạnh hơn vách quanh. Góc ba, cạnh rãnh thu, nền có một vệt bột hồng cũ chưa quét hết.

Sau khi bốn góc đã thành hình, cả ba làm phép kiểm tra mà dân đo đạc nào cũng làm trước khi dám gọi một sơ đồ là xong. Họ căng lại hai đường chéo nối các cặp góc đối diện nhau. Đường chéo thứ nhất nối góc một với góc ba. Đường chéo thứ hai nối góc hai với góc bốn. Cả hai đường dây cắt nhau ở đúng chiếc đinh tâm đã đóng từ đầu buổi, lệch không quá hai phân, nằm trong sai số cho phép của thước tay. Hà Tĩnh Nghi đọc lại toàn bộ bảng tọa độ một lượt cho Lý Thừa Ân đối chiếu với bản anh ghi. Không một con số nào lệch nhau giữa hai lần đọc. Cô ký vào cuối bảng trong sổ của anh, ở mục người kiểm tra độc lập, và ghi giờ hoàn thành đo là mười sáu giờ mười phút, trước hạn ra hầm gần một giờ.

Trên đường rút ra, Chu Đại Bằng đi chậm lại ở khoảnh nền, quay đầu nhìn bốn chiếc đinh mốc và vòng tròn tâm trống nằm lại trong ánh đèn thi công. Anh nói anh vừa nhận ra một điều lạ: bốn góc và một tâm trống, mới chỉ là đất và đinh và sơn, chưa có cờ, chưa có chuông, chưa có một lời nào. Vậy mà đứng giữa chúng, người ta tự nhiên nói khẽ hơn và bước nhẹ hơn, như thể thế đất ấy tự nó đã đặt ra một phép cư xử. Lý Thừa Ân đáp rằng đó chính là một nửa ý nghĩa của việc đo chiều nay. Một cái đàn đúng nghĩa bắt đầu từ trước khi người ta cắm bất cứ thứ gì xuống. Nó bắt đầu từ việc người sống biết rõ mình được đứng ở đâu, và chỗ nào phải để trống tuyệt đối.

Ba người ra khỏi cửa hầm lúc mười sáu giờ bốn mươi phút. Tôn Vĩnh Phúc vẫn còn ở sân, đang giúp tổ mặt đất phân loại cột chống cũ. Lý Thừa Ân đưa cho ông xem bản vẽ tay của sơ đồ vừa đo: một vòng tròn tâm, bốn điểm góc với khoảng cách không đều nhau, và hai đường chéo cắt nhau ở giữa. Ông lão nhìn bản vẽ rất lâu, ngón tay khô lần theo từng đường chéo, rồi gật đầu chậm rãi và nói câu mà cả ba người chờ nghe từ lúc bước vào hầm.

- Bốn góc này đúng thế đất của đàn ngày xưa đấy. Góc bám vào vách, tâm để trống, không góc nào chĩa thẳng vào gương mà ép nó. Thầy Bảy của tôi mà còn, ông cũng cắm y như thế này.

Ông nói thêm một câu nữa, lần này không nhìn bản vẽ mà nhìn người chuyên gia của đoàn. Thế đất mới là một nửa của một cái đàn. Nửa còn lại nằm ở người đứng giữa. Đất đo đúng mà người còn mang ý thắng thua vào giữa bốn góc ấy, thì đất cũng không cứu được. Lý Thừa Ân nghe mà không đáp. Anh chỉ gấp bản vẽ lại, kẹp vào sổ tọa độ, và đi thẳng lên lán điều hành nộp biên bản đo cho Vương Thiết Sơn trước khi hết giờ làm việc, như một người nộp lại một món đồ vay đúng hẹn.

Tối hôm ấy, anh cất cuốn sổ tọa độ vào tủ sắt trong phòng ở, đặt nó nằm ngay bên cạnh hộp chống ẩm đựng khiên gốm, và ghi giờ cất vào cuốn sổ nhỏ như thói quen mới của năm ngày nay. Trên bàn, danh sách ba thứ còn thiếu mà anh viết ở trạm y tế hôm 8 tháng 11 được anh giở ra xem lại lần cuối. Một dòng đã có lời giải ở mức giả thuyết, kèm một dấu hỏi chưa gỡ được. Một dòng đã nằm trong tay anh theo đúng nghĩa đen, sau một buổi sáng phá khóa. Dòng thứ ba, bốn góc quanh một tâm trống, vừa được khép lại chiều nay bằng đinh, sơn và những con số có hai chữ ký. Anh gạch nhẹ dưới cả ba dòng, rồi viết thêm xuống dưới một danh sách mới ngắn hơn, chỉ còn hai việc của những ngày sắp tới, và gấp sổ lại khi ngoài sân tiếng mưa tiền bão bắt đầu rơi đều lên mái tôn. Đêm giông 14 tháng 11 còn cách công trường này đúng ba ngày.

Chương khác

Xem thêm