HỒ TINH DƯỚI ĐÁY HỒ TÂY - Chương 1: Vùng mù trên màn hình sonar
Sáng ngày 02 tháng 11, bến tàu Quảng An còn chìm trong sương. Sương không dày đến mức che mất mặt hồ, nhưng đủ làm đường bờ phía bên kia mờ đi thành một…
Nội dung chương
Sáng ngày 02 tháng 11, bến tàu Quảng An còn chìm trong sương.
Sương không dày đến mức che mất mặt hồ, nhưng đủ làm đường bờ phía bên kia mờ đi thành một vệt xám, và đủ làm tiếng còi xe trên đường ven hồ nghe như đến từ rất xa. Đỗ Trọng Nghĩa đứng trên cầu tàu, tay cầm ly cà phê đã nguội một nửa, nhìn chiếc tàu khảo sát đang được kiểm tra lần cuối trước khi rời bến. Mười lăm năm làm nghề này, anh vẫn giữ thói quen đến trước giờ khởi hành ít nhất bốn mươi phút, không phải vì lo người khác trễ, mà vì anh muốn tự mình nhìn qua mọi thứ một lần khi chưa ai vội.
- Anh Nghĩa, biên bản bàn giao khu vực đã in xong.
Nguyễn Thu Hà bước lên từ khoang điều khiển, tay cầm tập hồ sơ kẹp trong bìa nhựa chống nước. Cô ba mươi tuổi, tóc buộc gọn, mắt còn dấu thiếu ngủ vì đêm qua phải rà lại toàn bộ dữ liệu nền của Hồ Tây. Hà là kỹ thuật viên vận hành ROV và hydrophone, cũng là người giữ log dữ liệu của đội. Việc gì qua tay cô đều có giờ, có tọa độ, có tên file rõ ràng.
Nghĩa đặt ly cà phê xuống lan can.
- Đọc lại phần ranh giới cho anh nghe.
- Khu vực khảo sát đợt một gồm chín ô lưới phía ngoài bán đảo Quảng An, ký hiệu từ K1 đến K9. Nhiệm vụ là quét sonar lập bản đồ đáy, xác định cao độ bùn, vật cản và cấu trúc bất thường trước khi nhà thầu vào thi công. Hạn bàn giao mặt bằng đáy là trước ngày 20 tháng 12 năm 2026. Quá hạn đó, phía dự án sẽ tính chậm tiến độ.
Nghĩa gật đầu. Hạn 20 tháng 12 anh đã nghe ba lần trong hai cuộc họp. Dự án kè và cầu cảnh quan khu đô thị sinh thái Ven Hồ nghe trên giấy rất êm: chỉnh trang bờ hồ, làm cầu cho người đi bộ ngắm cảnh, xây khu đô thị sinh thái. Nhưng dưới mặt nước, mọi dự án đều bắt đầu bằng cùng một việc buồn tẻ và quan trọng: phải biết đáy hồ thật ra có gì.
Lê Văn Thắng đi từ sàn sau lên, vai khoác chiếc áo khoác đã sờn ở cổ tay. Thắng ba mươi tám tuổi, thợ lặn chính của đội, ít nói đến mức người mới thường tưởng anh khó tính. Thật ra Thắng chỉ không nói khi chưa cần. Anh kiểm tra từng bình dưỡng khí, từng van, từng đoạn dây như người ta đếm lại tiền trước khi ra khỏi nhà.
- Bình đủ. Dây liên lạc kiểm tra xong. Xuồng phụ để nguyên ở bến, hôm nay chỉ quét, không lặn.
- Ừ. Hôm nay không ai xuống nước.
Trần Quốc Bảo chạy tới sau cùng, tay xách hộp dụng cụ, hơi thở còn gấp.
- Em xin lỗi, đường ven hồ tắc ở đoạn chợ.
Bảo hai mươi bảy tuổi, thợ lặn trẻ nhất đội, nhanh nhẹn và luôn sợ mình là người làm chậm cả nhóm. Nghĩa không trách. Anh chỉ nhìn đồng hồ.
- Lên tàu. Từ mai đi sớm hơn mười phút.
- Dạ.
Tàu rời bến lúc bảy giờ mười hai phút. Tiếng máy nổ đều, không lớn. Mặt hồ buổi sáng phẳng, chỉ gợn lên sau đuôi tàu thành một vệt trắng ngắn rồi tan. Ven bờ, vài người tập thể dục, vài hàng quán vừa mở cửa. Xa hơn về phía Quảng An, những mái nhà và hàng cây đứng yên trong sương. Hà Nội vào đầu mùa đông có một vẻ bình thản rất khó nghi ngờ, như thể dưới mặt nước kia cũng chỉ có bùn và rác sinh hoạt như mọi hồ đô thị khác.
Nghĩa vào khoang điều khiển. Màn hình sonar đặt ở giữa bàn, bên trái là bản đồ lưới ô, bên phải là cửa sổ tín hiệu thô mà chỉ Hà mới đọc nhanh được. Anh đã làm việc với nhiều loại sonar, từ thiết bị cũ phải gõ nhẹ vào vỏ máy mới chịu chạy, đến hệ thống mới quét được cả lớp trầm tích nông. Chiếc máy trên tàu vừa được hiệu chuẩn tuần trước, giấy kiểm định còn trong hồ sơ. Sai số cho phép ghi rõ. Mọi thứ đều trong giới hạn.
- Bắt đầu đường quét một, hướng đông bắc, tốc độ giữ nguyên.
Hà ngồi xuống ghế, tay đặt lên bàn phím.
- Rõ. Ghi log từ bây giờ. File ngày 02 tháng 11, đường quét một.
Tàu đi chậm qua K1. Đáy hồ hiện lên trên màn hình thành những dải màu quen thuộc: bùn mềm, vài vật cản nhỏ, một đoạn cọc gỗ cũ, có lẽ của công trình nào đó đã bỏ. K2 cũng vậy. K3 có một vùng cát pha, cao độ thay đổi nhẹ. Nghĩa ghi chú bằng bút chì lên bản đồ giấy, thói quen cũ anh không bỏ được dù mọi thứ đã có bản số.
- Đáy ở đây nông hơn bản đồ cũ ghi.
Hà nói mà không rời mắt khỏi màn hình.
- Chênh khoảng nửa mét. Có thể do bồi lắng mấy năm nay. Em đã đánh dấu.
- Cứ để nguyên số đo của mình. Đừng khớp theo bản đồ cũ.
Tới K5, tín hiệu bắt đầu thưa hơn. Độ sâu tăng dần khi tàu ra xa bờ. Nước sâu hơn, tối hơn, và tiếng máy tàu nghe rõ hơn trong khoang vì không còn tiếng bờ lọt vào. Thắng đứng ở cửa khoang lái, nhìn mặt nước, thỉnh thoảng báo về một mảng bèo trôi hay một chiếc thuyền nhỏ đi ngang đường quét. Bảo ở sàn sau, sắp lại dây cáp dù hôm nay chưa dùng tới, như thể tay cứ phải có việc.
Đường quét qua K7, K8 đều bình thường. Nghĩa bắt đầu nghĩ đến việc buổi chiều có thể quét bù lại một ô ở gần bờ nếu sương tan sớm. Trong nghề này, những ngày bình thường là những ngày tốt. Anh thích số liệu đều, thích biên bản ngắn, thích những buổi tối về nhà trọ mà không phải mở lại file vì một điểm lạ.
Rồi tàu vào K9.
Hà ngồi thẳng dậy trước cả khi Nghĩa kịp nhận ra.
- Tín hiệu mất ở giữa ô.
Trên màn hình, dải màu đang chạy đều bỗng khuyết đi một khoảng. Không phải nhiễu lốm đốm như khi có đàn cá hay bọt khí. Đó là một vùng tối liền mạch, mép khá rõ, nằm lệch về phía đông của ô K9, nơi độ sâu theo bản đồ cũ vào khoảng sâu nhất trong đợt khảo sát này. Sonar gửi tín hiệu xuống và không nhận lại được gì có ích từ vùng đó. Như thể âm thanh đi xuống rồi bị nuốt.
Nghĩa cúi gần màn hình.
- Mất từ lúc nào?
- Vừa qua tọa độ đỉnh dự kiến. Em quay lại đoạn thô đây.
Hà tua lại vài giây. Tín hiệu thô cũng vậy. Trước vùng tối, sóng phản hồi trở về đầy đủ. Vào vùng tối, biên độ tụt xuống gần như bằng không, rồi ra khỏi vùng thì hồi lại. Không có đoạn chuyển tiếp lộn xộn. Nó sạch một cách khó chịu.
- Kiểm tra đầu phát.
- Đầu phát bình thường. Các ô bên cạnh vẫn quét được. Công suất không tụt. Góc quét không đổi.
- Có vật gì trên mặt nước không?
Thắng ở cửa khoang đáp ngay.
- Không. Mặt nước trống. Không thuyền, không mảng rác lớn.
Bảo ló đầu vào khoang.
- Hay đáy ở đó mềm quá, nó hút hết tín hiệu hả anh?
- Bùn mềm làm tín hiệu yếu đi, nhưng không làm mất sạch như vậy. Với lại các ô trước cũng bùn mềm.
Nghĩa nói chậm. Anh đang cố xếp hiện tượng vào một ô quen thuộc. Trục trặc thiết bị là khả năng đầu tiên, và cũng là khả năng anh muốn nhất. Khả năng thứ hai là sai sót trong bản đồ tọa độ, tàu thực ra chưa vào đúng vị trí. Khả năng thứ ba là có một cấu trúc gì đó dưới đáy hấp thụ hoặc tán xạ tín hiệu theo cách mà lớp quét này không bắt được.
Hà kiểm tra định vị.
- Tọa độ đúng. Sai số định vị dưới một mét. Tàu đang ở đúng K9.
- Ghi vào log, khoanh vùng đó. Đừng kết luận gì.
- Em ghi là vùng không phản hồi tín hiệu, ký hiệu tạm K9, chưa rõ nguyên nhân.
Tàu đi hết đường quét. Vùng tối nằm lại phía sau, trên màn hình là một khoảng đen nhỏ giữa một bản đồ vốn nên liền mạch. Nghĩa nhìn nó lâu hơn mức cần thiết. Trong đầu anh, những khoảng đen như vậy thường có lý do rất đời thường: một hố sâu cục bộ, một lớp bùn lỏng, một xác tàu chìm từ lâu bị bùn phủ. Hồ Tây không phải vùng nước hoang sơ. Người ta đã sống quanh hồ này hàng trăm năm, đã đánh cá, đã xây dựng, đã vứt xuống và vớt lên không biết bao nhiêu thứ. Một điểm lạ chưa phải là một bí ẩn. Nó chỉ là một việc chưa làm xong.
Nhưng anh vẫn cho tàu quay lại.
- Quay đầu. Quét lại đúng đường đó, đổi góc quét hẹp hơn. Tốc độ chậm hơn một chút.
Hà ngước lên.
- Anh muốn loại trừ lỗi thiết bị?
- Loại trừ mọi thứ loại trừ được.
Thắng không nói gì, chỉ bước ra sàn, giữ tay lên lan can khi tàu vòng. Bảo im lặng theo. Cả đội hiểu cách làm việc của Nghĩa: khi có điểm lạ, không bàn tán, không đoán già đoán non, chỉ làm lại cùng một phép đo bằng cách chặt chẽ hơn. Dữ liệu sẽ tự nói, hoặc nó sẽ tự sụp đổ thành một lỗi vặt.
Đường quét thứ hai bắt đầu. Sương trên mặt hồ đã mỏng hơn, nắng yếu xuyên qua làm mặt nước sáng lên, nhưng trong khoang điều khiển không ai quan tâm đến nắng. Mọi con mắt đều ở màn hình.
Tàu tiến vào K9 lần thứ hai.
Tín hiệu chạy đều, rồi tụt.
Đúng vị trí cũ. Đúng hình dạng cũ. Vùng tối hiện ra, không rộng hơn, không hẹp hơn, mép vẫn rõ như một cái bóng ai đó đặt sẵn dưới đáy hồ.
Hà khẽ thở ra.
- Vẫn nguyên.
Nghĩa lấy bút chì, khoanh tròn vùng đó trên bản đồ giấy. Nét chì đi quanh một khoảng trống.
- Lưu cả hai lần quét thành hai file riêng. Chiều nay đối chiếu lớp tín hiệu thô. Ngày mai quét chéo qua đỉnh vùng này.
- Có báo lên ban quản lý không anh?
Nghĩa suy nghĩ vài giây. Báo lên ngay một vùng mù chưa rõ nguyên nhân sẽ sinh ra một cuộc họp, và trong cuộc họp đó người ta sẽ hỏi những câu mà dữ liệu chưa trả lời được. Nhưng giấu đi cũng không phải cách của anh.
- Ghi vào biên bản bàn giao nội bộ là có dị thường tín hiệu tại K9 cần khảo sát bổ sung. Chỉ vậy thôi. Không thêm chữ nào.
Tàu tiếp tục đi, nhưng không khí trong khoang đã khác. Công việc vẫn là công việc: ghi số, lưu file, đánh dấu tọa độ. Chỉ có điều, mỗi khi màn hình cuộn lại đoạn vừa quét, khoảng đen kia lại khiến người ta nhìn thêm một lần.
Nghĩa đứng ngoài cửa khoang, nhìn mặt hồ đã tan sương. Nước bây giờ sáng và phẳng, có vài chiếc thuyền nhỏ ở xa. Không có gì trên mặt nước cho thấy dưới kia vừa có một phép đo không chịu trả lời.
Anh quay vào khoang, gấp bản đồ giấy lại. Nét chì khoanh tròn vẫn hằn qua lớp giấy mỏng. Ngày đầu tiên lẽ ra chỉ để lại một chồng số liệu đều đặn. Thay vào đó, nó để lại một vùng mù mang ký hiệu K9, nằm yên dưới đáy hồ, chờ lần quét tiếp theo.
---