HỒN MA NHÀ CHÚ HỎA SÀI GÒN - Chương 1: Buổi Sáng Nhận Bức Chân Dung

Chín giờ sáng ngày mười lăm tháng sáu, Phan Diệu Linh bước vào phòng phục chế của Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM với chiếc cặp da đã sờn quai. Mưa đêm qua còn…

Nội dung chương

Chín giờ sáng ngày mười lăm tháng sáu, Phan Diệu Linh bước vào phòng phục chế của Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM với chiếc cặp da đã sờn quai. Mưa đêm qua còn để lại vệt ẩm trên bậc thềm ngoài sân. Trong phòng, mùi dung môi nhẹ quyện với mùi gỗ cũ của mấy khung tranh dựng dọc tường. Linh đặt cặp xuống bàn, mở sổ tay công việc và ghi dòng đầu tiên của dự án mới. Cô ba mươi mốt tuổi, làm nghề phục chế tranh sơn dầu đã gần tám năm. Bàn tay cô quen với cọ mềm, kính lúp và những lớp màu mỏng như hơi thở.

Trịnh Quốc Bảo bước vào ngay sau đó, tay cầm một tập hồ sơ bìa cứng màu vàng nhạt. Ông năm mươi hai tuổi, là trưởng phòng bảo quản, người phụ trách dự án phục chế lần này. Dáng ông chậm rãi, giọng nói rõ từng chữ, đúng kiểu người đã quen làm việc với hiện vật và giấy tờ nhiều năm.

- Linh, đây là dự án tôi muốn giao thẳng cho cô phụ trách chính. - Bảo đặt tập hồ sơ xuống bàn. - Một bức chân dung sơn dầu cổ, vẽ thiếu nữ đầu thế kỷ hai mươi. Tranh thuộc quản lý của bảo tàng đã lâu, nay mới có kinh phí phục chế bài bản.

Linh lật trang đầu của hồ sơ. Giấy đã ngả màu theo năm tháng, chữ đánh máy xen lẫn vài dòng viết tay ghi bổ sung. Mục tình trạng hiện vật ghi ngắn gọn: lớp véc ni ngả vàng, bề mặt phủ bụi tích tụ, một số điểm bong tróc nhỏ ở mép dưới khung. Mục người vẽ và mục người mẫu đều để trống. Cô đọc kỹ phần trống ấy một lượt rồi ngẩng lên.

- Hồ sơ không ghi người vẽ và người được vẽ, thưa anh? - Linh hỏi.

- Không ghi. - Bảo đáp. - Hồ sơ gốc của bảo tàng từ đầu đã như vậy. Việc của chúng ta là phục chế đúng kỹ thuật, ghi chép đúng hiện trạng. Phần nào hồ sơ không có thì để trống, không suy đoán thêm.

Ngô Thanh Tùng đẩy cửa bước vào, tay ôm một thùng dụng cụ bằng inox. Anh ba mươi lăm tuổi, là đồng nghiệp phục chế cùng phòng với Linh, chuyên về khung tranh và lớp nền. Anh đặt thùng xuống, gật đầu chào Bảo rồi nhìn sang Linh.

- Tranh đã được chuyển lên từ kho sáng nay. - Tùng nói. - Tôi kiểm tra sơ bộ khung rồi. Khung gỗ còn chắc, mặt sau có dấu ẩm cũ nhưng chưa mục. Đợi Trâm tới là mở niêm phong kiểm kê luôn.

Chu Ngọc Trâm đến sau cùng, tay cầm bảng kiểm kê và một máy ảnh nhỏ. Cô hai mươi chín tuổi, là cán bộ kiểm kê hiện vật của bảo tàng. Cô chào mọi người, mở bảng kiểm kê ra và đọc lại mã số hiện vật cho cả phòng cùng nghe. Mọi con số trong hồ sơ và trên nhãn dán sau khung đều khớp nhau. Linh ghi lại mã số vào sổ tay của mình, gạch chân một nét.

Hai nhân viên kho được gọi lên để cùng khiêng tranh đặt lên giá đỡ giữa phòng. Bức tranh được bọc trong lớp vải mềm và giấy chống ẩm. Khi lớp bọc ngoài cùng được gỡ ra, cả phòng lặng đi vài giây. Dưới lớp véc ni vàng đục, một thiếu nữ hiện ra trong tranh. Cô gái ngồi nghiêng bên một khung cửa sổ cong, tóc dài buông qua vai, tà áo màu tím nhạt phủ xuống gần mép tranh. Gương mặt cô gái nhìn về phía người xem, nhưng ánh nhìn bị lớp véc ni vàng làm cho mờ hẳn đi.

Linh bước lại gần, cúi thấp người ngang tầm mắt của người trong tranh. Cô không chạm tay vào bề mặt tranh. Cô chỉ quan sát theo thói quen nghề nghiệp, từ nền tranh, tà áo, mái tóc, rồi dừng lại ở gương mặt.

- Nét cười mờ quá. - Linh nói khẽ. - Lớp véc ni ở vùng miệng dày hơn các vùng khác, hay là lớp màu dưới đó vốn mỏng?

- Ghi đúng như vậy vào biên bản. - Bảo nói. - Mờ và chưa rõ. Chỉ ghi điều mắt thấy, không ghi điều mình đoán.

Trâm chụp ảnh hiện trạng từng góc của bức tranh. Cô chụp mặt trước, mặt sau, bốn cạnh khung và hai điểm bong tróc ở mép dưới. Mỗi lần chụp xong, cô đọc to số thứ tự ảnh để Linh ghi vào sổ đối chiếu. Tùng dùng thước mềm đo lại kích thước tranh và khung, đọc từng con số cho Trâm ghi vào bảng. Các con số đo được khớp với hồ sơ hiện vật, không lệch một phân nào.

- Phần khung có một vết nứt nhỏ ở góc phải phía trên. - Tùng nói và chỉ tay. - Nứt cũ, không lan thêm. Tôi đề xuất gia cố sau, khi đã xử lý xong mặt tranh.

- Đồng ý. - Bảo gật đầu. - Mọi can thiệp đều phải có thứ tự. Mặt tranh trước, khung sau. Không ai tự ý làm tắt một bước nào.

Linh đeo găng tay vải trắng, dùng cọ mềm quét thử một ô nhỏ ở góc tranh, nơi lớp bụi bám dày nhất. Bụi mịn rời ra, để lộ một mảng màu nền đậm hơn hẳn so với vùng xung quanh. Cô dừng tay ngay. Việc làm sạch toàn bộ bề mặt là công đoạn của những ngày tới, phải thử dung môi theo từng ô nhỏ và ghi lại phản ứng của từng lớp màu.

- Lớp bụi này tích tụ lâu năm rồi. - Linh nói. - Dưới bụi là véc ni vàng. Muốn thấy rõ gương mặt, phải đi qua cả hai lớp đó, từng chút một.

Bảo mở sang phần cuối của tập hồ sơ, nơi kẹp tờ quy chế làm việc của di tích. Ông đọc chậm rãi từng mục cho cả nhóm nghe. Tòa nhà là di tích, mọi công việc trong nhà đều theo giờ giấc cố định. Khách tham quan vào cửa tới mười bảy giờ. Vòng ngoài của tòa nhà khóa lúc mười tám giờ. Nhân viên không có đăng ký ca tối được duyệt thì phải rời tòa nhà trước giờ khóa vòng. Phòng áp mái ở tầng cao nhất đang khóa, không nằm trong phạm vi công việc của dự án này. Mọi lần ra vào các phòng kho và phòng trưng bày đều phải ghi vào sổ trực.

- Tôi nhắc kỹ mục giờ giấc vì dự án này kéo dài nhiều tháng. - Bảo nói. - Ai cần ở lại muộn để kiểm tra độ ẩm hay đối chiếu hiện vật thì đăng ký trước, có chữ ký duyệt mới được ở lại. Không có ngoại lệ cho bất kỳ ai, kể cả tôi.

Linh ghi mục quy chế vào sổ tay, đóng khung bằng một nét bút đỏ. Cô đã làm việc ở vài bảo tàng và trung tâm lưu trữ, nơi nào cũng có quy chế riêng, nhưng cô hiểu quy chế ở một tòa dinh thự cổ còn chặt hơn nhiều. Ở đây, mỗi cánh cửa đều có lịch sử khóa mở của riêng nó.

Buổi kiểm kê kéo dài tới gần trưa. Trâm đọc lại toàn bộ biên bản hiện trạng một lần cuối. Bức tranh được xác nhận ở tình trạng như sau. Lớp véc ni ngả vàng phủ toàn bộ bề mặt. Lớp bụi tích tụ lâu năm bám đều từ trên xuống dưới. Mép dưới có hai điểm bong tróc nhỏ. Góc khung phải phía trên có một vết nứt cũ. Nét cười của người trong tranh mờ và chưa rõ. Bốn người có mặt cùng ký vào biên bản. Bảo ký sau cùng, rồi kẹp biên bản vào tập hồ sơ dự án.

Trước khi khép buổi sáng, Bảo dặn thêm một việc về cách bảo quản tạm. Bức tranh chưa được treo lên tường trong thời gian chờ phục chế. Tranh phải nằm trên giá đỡ nghiêng, mặt tranh hướng lên trên, tránh ánh nắng chiếu thẳng từ cửa sổ. Linh và Tùng cùng kê lại giá đỡ cho đúng độ nghiêng trong quy trình. Trâm dán thêm một nhãn nhỏ ở chân giá, ghi ngày nhận tranh và tình trạng niêm phong ban đầu.

- Nhãn này không được bóc cho tới khi dự án kết thúc. - Trâm nói. - Ai di chuyển tranh đều phải ghi vào sổ kèm theo nhãn.

Linh gật đầu và ghi thêm mục này vào sổ tay. Cô thích cách làm việc chậm rãi và rõ ràng như vậy. Mỗi hiện vật trong tòa nhà này đều có một xấp giấy đi kèm, và mỗi tờ giấy đều giữ một phần trách nhiệm của người cầm bút ký vào đó.

Bảo đứng nhìn bức tranh lần cuối trước khi rời phòng. Ông nói rằng ban quản lý đã cân nhắc dự án này từ đầu năm, vì bức chân dung là một trong những hiện vật sơn dầu cổ nhất còn lại trong kho của bảo tàng. Kinh phí chỉ đủ cho một đợt phục chế duy nhất, nên mọi bước làm đều phải tính kỹ. Linh nghe và hiểu thêm sức nặng của tập hồ sơ mỏng trên bàn. Cô được giao không chỉ một bức tranh cũ, mà cả phần tin cậy của cả một ban quản lý đã chờ đợi nhiều năm.

- Từ mai, Linh và Tùng bắt đầu thử nghiệm làm sạch ở các ô góc. - Bảo nói. - Trâm phụ trách toàn bộ ảnh hiện trạng và hồ sơ kiểm kê đi kèm. Có vấn đề gì về hiện vật, báo tôi ngay trong ngày, không để dồn sang hôm sau.

Mọi người thu dọn dụng cụ. Tùng phủ lại tấm vải mềm lên bức tranh, nhưng chỉ phủ hờ phần khung, để mặt tranh thoáng khí theo đúng quy trình bảo quản tạm. Trâm cất máy ảnh vào túi chống ẩm. Bảo cầm tập hồ sơ rời phòng, hẹn sáng mai họp giao ban ngắn trước giờ mở cửa.

Còn lại một mình trong phòng phục chế, Linh ngồi xuống ghế, nhìn bức tranh thêm một lúc lâu. Thiếu nữ trong tranh ngồi yên bên khung cửa sổ cong, tà áo tím nhạt chìm trong lớp vàng đục của thời gian. Linh đoán cô gái trong tranh trạc tuổi đôi mươi khi được vẽ, nhưng đó chỉ là cảm nhận từ nét mặt còn mờ. Hồ sơ không ghi tuổi, không ghi tên, và Linh tự nhắc mình không được ghi thêm điều gì ngoài biên bản.

Cô mở sổ tay, viết thêm mấy dòng cuối của ngày làm việc đầu tiên. Dự án phục chế bức chân dung chính thức bắt đầu. Ngày mai thử làm sạch ô góc đầu tiên. Cô khép sổ, tắt đèn bàn và khóa cửa phòng phục chế. Ngoài hành lang, tiếng mưa mới lại bắt đầu rơi đều trên mái ngói của tòa nhà cổ.

Chương khác

Xem thêm