HỒN MA NHÀ CHÚ HỎA SÀI GÒN - Chương 3: Phòng Áp Mái Vẫn Niêm Phong

Mười sáu giờ ba mươi phút chiều ngày mười bảy tháng sáu, Linh theo Trịnh Quốc Bảo đi lên cầu thang nhỏ dẫn về phía tầng cao nhất của tòa nhà. Buổi sáng…

Nội dung chương

Mười sáu giờ ba mươi phút chiều ngày mười bảy tháng sáu, Linh theo Trịnh Quốc Bảo đi lên cầu thang nhỏ dẫn về phía tầng cao nhất của tòa nhà. Buổi sáng hôm đó, cô và Tùng đã thử làm sạch hai ô góc đầu tiên của bức chân dung. Lớp bụi rời ra khá dễ, nhưng lớp véc ni vàng bên dưới cứng và dai hơn dự đoán. Công việc mới đi được những bước đầu tiên, vậy mà Linh đã thấy rõ đây sẽ là một dự án cần nhiều tháng kiên nhẫn.

Cầu thang lên tầng cao nhất hẹp hơn hẳn cầu thang chính. Bậc thang nhỏ, tay vịn sắt sơn màu tối, ánh sáng từ một ô cửa nhỏ ở chiếu nghỉ hắt vào thành vệt chéo. Càng lên cao, tiếng ồn của khu vực trưng bày càng xa dần. Trên này chỉ còn tiếng bước chân của hai người và tiếng mưa lất phất ngoài mái.

- Tôi đưa cô lên đây một lần cho biết vị trí. - Bảo nói. - Dự án phục chế không có hạng mục nào trên tầng này, nhưng người phụ trách chính cần biết rõ tòa nhà mình đang làm việc.

Cuối cầu thang là một hành lang ngắn. Ở cuối hành lang có một cánh cửa gỗ sơn màu nâu sẫm, đóng kín. Trên cửa gắn một ổ khóa lớn, bên cạnh còn một ổ khóa thứ hai nhỏ hơn. Phía trên khung cửa dán một mảnh giấy niêm đã ngả vàng, mép giấy quăn lại theo năm tháng. Linh đứng cách cửa vài bước chân. Cô không tiến lại gần hơn, vì Bảo đã dừng lại và cô hiểu đó là giới hạn của buổi đi xem này.

- Đây là cửa phòng áp mái. - Bảo nói. - Phòng ở tầng cao nhất của tòa nhà, ngay dưới mái. Phòng đã khóa từ lâu lắm rồi, trước cả thời tôi về công tác ở đây.

- Trong phòng còn hiện vật gì không, thưa anh? - Linh hỏi.

- Theo hồ sơ cũ thì phòng trống. - Bảo đáp. - Nhưng hồ sơ cũ ghi chép sơ sài, nhiều mục để trống. Vì chưa có đợt kiểm kê nào được duyệt để mở phòng, nên không ai khẳng định chắc chắn bên trong còn gì hay không còn gì.

Linh nhìn hai ổ khóa trên cửa. Ổ khóa lớn đã cũ, bề mặt xước nhiều, nhưng phần thân khóa vẫn còn sáng ở những chỗ tay người hay chạm vào. Cô đoán thỉnh thoảng vẫn có người kiểm tra khóa này, dù phòng không hề được mở. Ổ khóa thứ hai mới hơn một chút, gắn ở phía dưới, gần tay nắm cửa.

- Vì sao phải khóa tới hai lớp, thưa anh? - Linh hỏi.

- Quy định cũ của bảo tàng là như vậy. - Bảo nói. - Một khóa do phòng bảo quản giữ chìa, một khóa do bộ phận bảo vệ giữ chìa. Muốn mở cửa phải có đủ hai bên và có quyết định bằng văn bản. Từ ngày tôi về đây, chưa có quyết định nào như thế được ký.

Linh ghi vào sổ tay cấu trúc hai lớp khóa và quy định về chìa khóa. Cô cũng ghi lại tình trạng mảnh giấy niêm trên khung cửa. Là người làm phục chế, cô quen với việc ghi nhận hiện trạng trước khi hỏi về nguyên nhân. Nguyên nhân của việc khóa phòng này nằm trong những tập hồ sơ cũ mà cô chưa được đọc, và có lẽ cũng không thuộc phạm vi công việc của cô.

- Vậy nếu sau này dự án cần đối chiếu gì với phòng áp mái thì làm thế nào? - Linh hỏi.

- Thì làm hồ sơ đề xuất. - Bảo đáp ngay. - Nêu rõ lý do, phương án an toàn, danh sách người ra vào. Ban quản lý xem xét trên giấy tờ, không duyệt bằng lời nói. Tôi nói trước để cô khỏi mất công hỏi miệng nhiều lần.

Bảo còn chỉ cho Linh xem cuốn sổ ra vào treo trong hộp kính nhỏ bên cạnh cầu thang. Cuốn sổ bìa cứng đã cũ, các trang gần nhất chỉ ghi những lần kiểm tra khóa định kỳ của bộ phận bảo vệ. Tháng nào cũng có hai dòng ghi giống nhau: ngày kiểm tra, giờ kiểm tra, tình trạng khóa nguyên vẹn, chữ ký của người trực. Không có một dòng nào ghi việc mở cửa phòng trong suốt những trang sổ mà Linh được xem.

- Kiểm tra khóa mà không mở cửa, thưa anh? - Linh hỏi.

- Đúng vậy. - Bảo nói. - Bảo vệ chỉ nhìn ổ khóa, nhìn giấy niêm, thấy nguyên vẹn thì ghi vào sổ rồi đi xuống. Việc ấy làm đều đặn bao nhiêu năm nay, như một thói quen giữ nhà.

Linh nhìn những dòng chữ đều đặn trong sổ. Cô thấy yên tâm lạ lùng trước sự đều đặn ấy. Một căn phòng bị quên lãng thật sự sẽ không có ai ghi sổ kiểm tra đều đặn như vậy. Căn phòng này không bị quên. Nó chỉ đang được giữ yên, theo một quyết định mà những người làm việc hiện nay đều tôn trọng dù không ai trong số họ là người đã ký quyết định đó.

Hai người đứng yên trước cánh cửa thêm một lúc. Hành lang vắng, không có tiếng người. Linh nghe thấy tiếng nước mưa chảy trong ống thoát đâu đó sau lớp tường, đều đều và xa. Cô nhìn cánh cửa gỗ sẫm màu. Sau cánh cửa ấy là một căn phòng mà không ai trong tòa nhà hiện nay từng bước vào, theo lời Bảo vừa nói. Cô thấy một cảm giác lạ lẫm rất nhẹ, giống cảm giác khi đứng trước một bức tranh còn phủ kín vải trong kho. Ta biết có một thứ ở bên trong, nhưng ta không có quyền mở ra xem.

- Cô có hay nghe người ta kể chuyện về tòa nhà này không? - Bảo bất ngờ hỏi.

- Em mới về làm việc, chưa nghe ai kể trực tiếp. - Linh đáp. - Chỉ biết bên ngoài vẫn lưu truyền nhiều giai thoại về nhà Chú Hỏa.

- Ừ, giai thoại thì nhiều. - Bảo gật đầu. - Kể qua hết thế hệ này tới thế hệ khác. Người làm trong bảo tàng thì chỉ nói theo tư liệu. Phần nào không có giấy tờ, ta nói rõ là phần lưu truyền. Cô nhớ nguyên tắc ấy là được.

Trên đường xuống, Bảo dẫn Linh ghé vào phòng tư liệu ở tầng dưới. Phòng nhỏ, kệ gỗ cao sát trần, hộp hồ sơ xếp thành từng dãy có dán nhãn năm tháng. Trong phòng có một người phụ nữ đang ngồi ghi chép bên cửa sổ. Bà ngẩng lên khi thấy Bảo, đặt bút xuống và đứng dậy.

- Giới thiệu với Linh, đây là bà Hồ Minh Châu. - Bảo nói. - Bà là nhà nghiên cứu lịch sử đô thị Sài Gòn, cộng tác viên tư liệu của bảo tàng nhiều năm nay. Mọi đầu mối tư liệu về tòa nhà này, bà Châu là người nắm rõ nhất.

Hồ Minh Châu năm mươi tám tuổi, tóc búi gọn, đeo kính gọng mảnh. Bà bắt tay Linh, tay bà ấm và khô, giọng nói nhỏ nhẹ.

- Cô là họa sĩ phục chế mới phụ trách bức chân dung phải không? - Bà Châu hỏi. - Tôi có nghe anh Bảo nhắc. Bức tranh ấy nằm trong kho lâu quá rồi, nay mới có người chăm sóc tử tế.

- Cháu mới bắt đầu làm sạch lớp bụi và véc ni cũ thôi ạ. - Linh đáp. - Công việc còn dài. Sau này chắc cháu phải nhờ bà chỉ giúp nhiều về phần tư liệu của tòa nhà.

- Tư liệu thì tôi sẵn lòng chia sẻ. - Bà Châu nói. - Nhưng tôi nói trước một điều cho rõ ràng. Tư liệu công khai về nhà Chú Hỏa không nhiều như người ta tưởng. Phần lớn những gì bên ngoài kể nhau nghe là giai thoại lưu truyền. Có giai thoại kể đã mấy chục năm, nghe rất thật, nhưng tìm giấy tờ đối chiếu thì không có tờ nào.

- Vậy khi cháu cần trích dẫn, cháu phải ghi thế nào cho đúng ạ? - Linh hỏi.

- Giai thoại thì ghi là giai thoại lưu truyền. - Bà Châu đáp. - Tư liệu thì phải ghi rõ nguồn. Hai thứ ấy không được trộn vào nhau. Nhất là với một tòa nhà có thật và một gia đình có thật như thế này, nói năng càng phải cẩn thận.

Bảo đứng bên cạnh, gật đầu theo từng ý của bà Châu. Ông nói thêm rằng dự án phục chế này cũng theo đúng nguyên tắc ấy. Hồ sơ hiện vật chỉ ghi điều kiểm chứng được. Phần giai thoại, nếu cần nhắc tới, thì nhắc ở mức lưu truyền và không gắn với bất kỳ kết luận nào của dự án.

Linh ghi lời dặn của bà Châu vào sổ tay, ngay dưới dòng ghi về hai lớp khóa của cửa áp mái. Cô thấy hai việc tưởng như không liên quan lại chung một nguyên tắc. Một bên là cánh cửa không được mở khi chưa có quyết định. Một bên là những câu chuyện không được khẳng định khi chưa có tư liệu. Cả hai đều đòi người làm việc ở đây phải biết chờ đợi.

Trước khi rời phòng tư liệu, bà Châu lấy từ trên kệ xuống một tập sao chụp mỏng, đưa cho Linh xem qua. Đó là bản sao một số trang giới thiệu công khai về lịch sử tòa nhà, phát cho khách tham quan trong các đợt trưng bày chuyên đề. Linh đọc lướt qua. Phần chữ in chỉ nói về kiến trúc, về quá trình tòa nhà trở thành bảo tàng, không có dòng nào nhắc tới phòng áp mái hay các giai thoại bên ngoài.

- Phần công khai của bảo tàng chỉ có vậy thôi. - Bà Châu nói. - Còn lại là việc của những người kể chuyện ngoài kia. Ta nghe để biết người ta đang kể gì, chứ không lấy đó làm hồ sơ.

Linh trả lại tập sao chụp, cảm ơn bà Châu rồi theo Bảo ra hành lang. Trời đã về chiều, mưa ngớt dần, ánh sáng vàng nhạt tràn qua các khung cửa vòm. Bảo khóa cửa phòng tư liệu, kiểm tra lại ổ khóa rồi mới quay sang Linh.

- Buổi hôm nay cô chỉ cần nhớ một việc về tầng cao nhất. - Bảo nói chậm rãi, rõ từng chữ. - Hiện trạng phải ghi cho đúng là phòng áp mái vẫn niêm phong theo quyết định cũ, và khi nào quyết định ấy chưa thay đổi thì không ai trong chúng ta bàn chuyện mở cửa.

Linh gật đầu. Cô ghi đúng câu nói ấy vào cuối trang sổ của ngày hôm nay, rồi khép sổ lại. Hai người đi xuống cầu thang chính, hòa vào tiếng khách tham quan cuối ngày đang thưa dần ở tầng trệt.

Chương khác

Xem thêm