HỒN MA NHÀ CHÚ HỎA SÀI GÒN - Chương 46: Thiếu Nữ Vô Danh
Mười lăm giờ ngày sáu tháng chín, Phan Diệu Linh có mặt tại phòng tư liệu cho buổi đối chiếu tổng hợp cuối cùng của dự án. Buổi làm việc này đã được ghi…
Nội dung chương
Mười lăm giờ ngày sáu tháng chín, Phan Diệu Linh có mặt tại phòng tư liệu cho buổi đối chiếu tổng hợp cuối cùng của dự án. Buổi làm việc này đã được ghi trong lịch chuẩn bị từ cuối tháng tám, với thành phần gồm Linh, Chu Ngọc Trâm, Lý Hồng Sơn và Đặng Thu Vân. Trên bàn dài của phòng tư liệu, ba nhóm tài liệu được xếp thành ba hàng riêng biệt, mỗi hàng có một phiếu mục lục do Vân chuẩn bị.
Hàng thứ nhất là bức ảnh cũ chụp cửa sổ vòm, rửa từ cuộn phim cũ tìm thấy trong kho tư liệu hồi tháng bảy. Hàng thứ hai là hồ sơ hiện vật gốc của bức chân dung cùng toàn bộ các giấy tờ đi kèm mà bộ phận kiểm kê đã rà soát trong suốt dự án. Hàng thứ ba là các ghi chép của bảo tàng về tòa nhà, gồm ghi chép cũ của ca trực nhiều năm trước, sổ trực đêm của Dương Văn Hậu và cuốn sổ ghi nhận hiện tượng của dự án.
Trâm mở đầu buổi đối chiếu bằng phần hồ sơ hiện vật, vì đó là phần việc của bộ phận kiểm kê và là căn cứ giấy tờ trực tiếp nhất về bức tranh. Cô đọc lại từng mục của hồ sơ gốc trước mặt cả nhóm, theo đúng bản hồ sơ mà Linh đang cầm bản sao trên tay. Mục người vẽ để trống. Mục người được vẽ không ghi tên riêng nào. Phần mô tả nội dung ghi tranh vẽ một thiếu nữ mặc đầm tím nhạt, ngồi bên cửa sổ vòm, tóc dài buông xõa. Ngoài ba chi tiết ấy, hồ sơ gốc không có thêm bất kỳ dòng nào về con người trong tranh.
- Em xin xác nhận lại kết quả rà soát của bộ phận kiểm kê, cho biên bản buổi hôm nay. - Trâm nói. - Trong toàn bộ giấy tờ đi kèm bức tranh, không có giấy tờ nào ghi tên người mẫu. Trên bề mặt tranh, qua các lần kiểm tra kỹ thuật của dự án, không phát hiện chữ ký nào của người vẽ. Bức tranh không ký và không ghi tên người mẫu ở bất kỳ vị trí nào mà dự án đã kiểm tra.
Sơn trình bày phần bức ảnh cũ ngay sau đó. Tấm ảnh được đặt cạnh một bản in phóng lớn để cả nhóm cùng nhìn trong ánh sáng phòng tư liệu. Khung cửa vòm trong ảnh khớp với khung cửa thật ở hành lang tầng cao. Rèm nhung tím buông với các nếp gấp rõ. Bên mép rèm có một vệt mờ cao gần bằng người đứng, không có gương mặt, không có đường nét tóc hay vai áo tách khỏi nền sáng. Sơn nhắc lại hai giới hạn đã ghi trong biên bản của phòng ảnh từ tháng tám. Năm chụp của tấm ảnh không xác định được chính xác. Người chụp cũng không rõ. Tấm ảnh chỉ xuất hiện vệt mờ ở đúng một khung hình duy nhất của cả cuộn phim.
- Tấm ảnh này đối chiếu được với không gian thật. - Sơn nói. - Nhưng nó không đối chiếu được với bất kỳ con người cụ thể nào. Nó không có mặt người, không có tên, không có ngày tháng. Đưa nó vào hồ sơ thì hồ sơ có thêm một tư liệu về khung cửa. Ngoài ra không thêm được điều gì chắc chắn hơn.
Linh trình bày phần thứ ba, phần ghi chép của bảo tàng. Cô đặt cuốn sổ ghi nhận hiện tượng của dự án cạnh bản sao ghi chép cũ của ca trực nhiều năm trước. Hai tập tài liệu cách nhau nhiều năm, do nhiều người ghi khác nhau, nhưng cùng dừng ở một mức mô tả thống nhất. Các dòng ghi chỉ nói về âm thanh, bóng mờ và giờ giấc. Không dòng ghi nào trong cả hai tập tài liệu gắn bất kỳ hiện tượng nào với một danh tính cụ thể. Sổ trực đêm của Hậu cũng vậy, ghi hiện trạng và dừng lại, suốt hơn mười năm không đổi cách ghi.
Vân tổng hợp ba phần trình bày thành một dự thảo kết luận đối chiếu và đọc thành tiếng cho cả nhóm nghe. Dự thảo gồm bốn ý, mỗi ý gắn với một nhóm tài liệu cụ thể trên bàn. Ý thứ nhất, bức tranh không ký, không ghi tên người mẫu. Ý thứ hai, hồ sơ hiện vật chỉ ghi nội dung tranh là một thiếu nữ đầu thế kỷ hai mươi, không kèm tên riêng hay lai lịch. Ý thứ ba, bức ảnh cũ không có gương mặt rõ và không xác định được năm chụp. Ý thứ tư, mọi ghi chép của bảo tàng về hiện tượng đều dừng ở mức mô tả, không khẳng định danh tính nào.
- Vậy kết luận chắc chắn duy nhất của buổi đối chiếu này là gì. - Vân hỏi, theo đúng vai trò người giữ hồ sơ cần một câu chốt rõ ràng cho biên bản.
Linh trả lời chậm, chọn từng chữ như khi cô soạn các bản mô tả phục chế.
- Điều chắc chắn duy nhất là bức tranh vẽ một thiếu nữ vô danh. - Linh nói. - Vô danh theo đúng nghĩa hồ sơ. Không tên trong giấy tờ, không chữ ký trên bề mặt tranh, không gương mặt trong ảnh đối chiếu. Ngoài điều đó ra, dự án không có căn cứ giấy tờ để nói thêm bất kỳ điều gì về người trong tranh.
Trâm gật đầu và bổ sung phần trách nhiệm của bộ phận kiểm kê vào biên bản. Từ buổi hôm nay, mọi tài liệu trình bày của dự án về bức tranh đều dùng đúng cách gọi đã thống nhất trong biên bản nguyên tắc ngày hai mươi bốn tháng tám. Chú thích trưng bày về sau cũng theo đúng cách gọi ấy. Không tài liệu nào của dự án ghi thêm tên riêng, lai lịch hay bất kỳ suy đoán nào cho người trong tranh, kể cả dưới dạng câu hỏi mở.
Buổi làm việc kết thúc lúc mười sáu giờ bốn mươi phút. Bốn người ký biên bản đối chiếu tổng hợp. Vân đánh số lưu trữ cho biên bản ngay tại phòng tư liệu và kẹp nó vào bìa hồ sơ giai đoạn cuối, ngay sau quyết định duyệt buổi hoàng hôn. Với chữ ký cuối cùng của buổi chiều nay, phần tư liệu đối chiếu về bức ảnh cũ tìm thấy hồi tháng bảy đã đi trọn đường của nó. Cuộn phim mở ra trong một buổi sáng kiểm kê, thành tấm ảnh trong một buổi chiều ở phòng ảnh, và khép lại trong buổi đối chiếu này bằng một kết luận vừa đủ.
Trên đường rời phòng tư liệu, Linh cầm theo bản sao biên bản và đi chậm qua hành lang tầng cao cùng Trâm. Ánh sáng cuối ngày còn sáng rõ, tòa nhà còn đông khách tham quan ở tầng dưới. Cô nghĩ về bức tranh đang chờ trong phòng phục chế. Ba ngày nữa, cô sẽ đặt nét cọ cuối cùng lên vùng miệng của người thiếu nữ trong tranh, dưới sự giám sát đầy đủ. Người thiếu nữ ấy không có tên trong bất kỳ giấy tờ nào của tòa nhà này, và sau buổi chiều nay, điều đó đã được chốt thành kết luận chính thức của dự án chứ không còn là một khoảng trống chờ được lấp.
Cô tự nhắc mình một điều cuối cùng trước khi xuống cầu thang. Kết luận vô danh không làm bức tranh bớt quan trọng đi chút nào. Ngược lại, nó là điều giữ cho buổi hoàng hôn sắp tới đứng đúng vị trí của nó. Nhóm không hoàn thiện nét cười cho một danh tính nào cả. Nhóm hoàn thiện một bức tranh dang dở và đối xử tử tế với một ký ức không gian đã lặp lại trong tòa nhà này suốt nhiều năm, bằng đúng những gì hồ sơ cho phép và không hơn.
Sau buổi đối chiếu, Linh ở lại phòng tư liệu thêm ít phút để cùng Vân kiểm tra lại cách sắp xếp của bìa hồ sơ giai đoạn cuối. Biên bản đối chiếu tổng hợp vừa ký được đặt ngay sau quyết định duyệt buổi hoàng hôn, theo đúng thứ tự logic của hồ sơ. Trước nó là biên bản nguyên tắc trình bày của ngày hai mươi bốn tháng tám. Sau nó sẽ là biên bản buổi lắp giá vẽ và biên bản nghiệm thu vùng miệng trong những ngày tới. Vân nói rằng một người đọc hồ sơ này về sau, dù không biết gì về dự án, cũng có thể đi theo thứ tự giấy tờ mà hiểu được dự án đã tự giới hạn mình như thế nào trước khi đi tới buổi hoàng hôn cuối cùng.
Trâm cũng nán lại để bàn giao cho Linh một bản sao phụ lục rà soát của bộ phận kiểm kê. Phụ lục liệt kê toàn bộ các giấy tờ đã được rà soát trong suốt dự án liên quan tới bức tranh, kèm số trang và tình trạng của từng giấy tờ. Tổng số giấy tờ là một con số cụ thể mà Trâm đọc cho Linh ghi vào sổ tay của mình. Trong toàn bộ số giấy tờ ấy, số giấy tờ ghi tên riêng của người trong tranh là không. Con số không ấy, theo lời Trâm nói tại phòng tư liệu chiều nay, là kết quả rà soát quan trọng nhất mà bộ phận của cô đóng góp cho dự án. Nó không phải một khám phá ồn ào. Nó là một khoảng trống đã được kiểm tra kỹ lưỡng từ mọi phía và được xác nhận là khoảng trống thật sự.
Linh cầm bản sao phụ lục và nghĩ về cách dự án sẽ trình bày con số không ấy trong báo cáo tổng kết sắp tới. Cô sẽ viết nó bằng một câu ngắn, có nguồn, có phạm vi rà soát rõ ràng và có chữ ký của người rà soát. Không một tính từ nào đi kèm. Trong suốt ba tháng qua, cô đã học được rằng những câu ngắn như vậy mới là những câu đứng vững lâu nhất trong hồ sơ của một tòa nhà đã tồn tại gần một thế kỷ.
Trước khi rời phòng tư liệu, cô ghé qua giá kệ nơi hộp tư liệu ảnh cũ từng được tìm thấy hồi tháng bảy. Hộp nay đã được dán nhãn lại đầy đủ, với mã tư liệu của cuộn phim và tấm ảnh nằm ngay trên nắp hộp. Cô đặt tay lên nắp hộp một nhịp rất ngắn rồi rút tay về. Phần việc của chiếc hộp ấy trong dự án đã xong. Từ ngày mai, sự chú ý của cô phải dành trọn cho chiếc giá vẽ sẽ được lắp trên phòng áp mái và cho vùng miệng còn dang dở trong phòng phục chế.