LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 1: Thư Mời Từ Dinh Thự Họ Lạc
Ngày 12/09/1933, trời Lạc Dương vừa dứt một cơn mưa cuối hạ. Thẩm Kính Nghiêu ngồi trong thư phòng nhỏ ở phố cổ, trước mặt là chồng sách cũ vừa mua lại…
Nội dung chương
Ngày 12/09/1933, trời Lạc Dương vừa dứt một cơn mưa cuối hạ. Thẩm Kính Nghiêu ngồi trong thư phòng nhỏ ở phố cổ, trước mặt là chồng sách cũ vừa mua lại từ một hiệu sách đóng cửa. Ông năm nay bốn mươi hai tuổi, làm nghề khảo cứu cổ vật đã gần hai mươi năm, sống bằng việc giám định đồ đồng, đồ gốm và thư tịch cũ cho các nhà sưu tầm trong vùng. Trên bàn, một chiếc kính lúp cán gỗ nằm cạnh tách trà nguội, và mùi giấy ẩm lâu năm phảng phất khắp phòng.
Buổi chiều hôm đó, người đưa thư của dinh thự họ Lạc tìm tới tận cửa. Đó là một người đàn ông đứng tuổi, áo dài thâm đã bạc ở vai, tay cầm một phong thư dày niêm bằng sáp đỏ. Ông ta không vào nhà, chỉ đứng ở ngưỡng cửa, hai tay đưa thư và nói một câu ngắn gọn.
- Thưa ông Thẩm, gia chủ chúng tôi là ông Lạc Chấn Bang gửi thư này, dặn phải trao tận tay ông và chờ lời hồi âm ngay trong hôm nay.
Kính Nghiêu hơi ngạc nhiên. Họ Lạc ở ngoại ô Lạc Dương là một danh gia lâu đời, dinh thự cổ của họ nằm sau dãy gò đất phía tây thành, ít giao thiệp với người trong phố. Ông từng nghe tên Lạc Chấn Bang trong giới sưu tầm, biết nhà ấy giữ nhiều cổ vật từ đời trước để lại, nhưng hai bên chưa từng qua lại. Ông mở thư ngay trước mặt người đưa, đọc chậm từng dòng.
Thư viết bằng chữ Hán lẫn chữ quốc ngữ, nét chữ cứng và cẩn thận. Gia chủ nói trong nhà có một chiếc cổ vật bằng đồng đã giữ nhiều đời, gần đây mặt đồng xuất hiện những vệt lạ mà người nhà không hiểu. Kèm theo đó, đại tiểu thư của họ mắc một chứng bệnh rất lạ, thầy thuốc trong thành xem qua đều không nói được căn nguyên. Chứng bệnh chỉ xuất hiện vào những đêm trăng tròn, người nhà không dám nói rõ trong thư, chỉ xin mời ông tới dinh thự ở lại ít ngày để xem tận mắt.
Đoạn cuối thư có một câu làm Kính Nghiêu phải đọc lại hai lần. Gia chủ dặn ông nếu nhận lời thì nên tới trước đêm rằm tháng Tám chừng nửa tháng, vì sau đêm rằm, mọi dấu vết trong nhà sẽ tự mất đi như chưa từng có chuyện gì. Ông gấp thư lại, nhìn ra ngoài cửa sổ. Mưa đã tạnh, phố cổ ướt và vắng, vài người bán hàng rong đang thu dọn gánh dưới mái hiên.
- Nhờ ông về bẩm lại với gia chủ, việc xem cổ vật thì tôi nhận. Còn chứng bệnh của tiểu thư, tôi không phải thầy thuốc, chỉ có thể tới xem và tra cứu sách cũ giúp nhà ta. Xin gia chủ đừng đặt hết hy vọng vào tôi.
Người đưa thư gật đầu, ghi nhớ từng lời rồi cáo từ. Kính Nghiêu đứng nhìn theo cho tới khi bóng áo thâm khuất ở đầu ngõ. Ông quay vào thư phòng, đặt phong thư lên chồng sách và ngồi lặng một lúc lâu. Trong nghề của ông, những lời mời kín đáo như thế này thường kéo theo những chuyện không đơn giản. Nhà giàu ít khi viết thư dài nếu chỉ muốn giám định một món đồ đồng.
Tối đó, ông lấy trong tủ ra mấy cuốn sách liên quan tới đồ đồng cổ và các chứng bệnh lạ chép trong thư tịch. Ông lật Sưu Thần Ký, lật cả những tập tạp ký thời Đường mà ông giữ đã lâu, nhưng không có manh mối nào để đối chiếu, vì thư của họ Lạc không mô tả chứng bệnh một lời nào rõ ràng. Chỉ có một chi tiết ông nhớ mãi: bệnh chỉ hiện vào đêm trăng tròn, và dấu vết tự mất sau đêm rằm.
Kính Nghiêu vốn không tin những chuyện đồn đại ngoài phố. Ông tin vào vật thật, chữ thật trên sách và những gì mắt mình nhìn thấy. Nhưng ông cũng biết, trong các thư tịch cổ, chuyện lạ thường được chép lẫn trong chuyện thật, và người khảo cứu phải tự mình gạn lọc. Ông xếp lại sách, lấy một cuốn sổ tay mới, ghi lên trang đầu tiên dòng chữ ngay ngắn: họ Lạc, ngoại ô Lạc Dương, cổ vật đồng, bệnh lạ đêm rằm.
Sáng hôm sau, ông tới hiệu sách cũ ở đầu phố hỏi thêm về họ Lạc. Ông chủ hiệu là người quen lâu năm, nghe tên dinh thự thì hạ giọng xuống. Ông ta nói nhà họ Lạc vốn gốc gác từ phương Nam di cư lên từ nhiều đời trước, sống kín tiếng, ít người trong phố từng vào tới sân trong của dinh thự. Người nhà ấy giữ nếp cũ rất nghiêm, từ đường và tủ cổ vật không mở cho người ngoài.
- Ông Thẩm đi chuyến này thì cứ xem đồ đồng thôi, việc nhà người ta đừng hỏi sâu. Nhà ấy giàu mà kín, người phố này ai cũng biết thế.
Kính Nghiêu cười, cảm ơn rồi ra về. Lời dặn của ông chủ hiệu sách làm ông càng muốn hiểu vì sao một gia đình kín tiếng như vậy lại viết thư mời một người ngoài tới ở lại qua đêm rằm. Ông về nhà thu xếp hành lý: hai bộ áo dài, cuốn sổ tay, kính lúp, một hộp mực và mấy cuốn sách tra cứu mỏng. Ông định ngày 20/09 sẽ lên đường ra ngoại ô, tới dinh thự trước đêm rằm tháng Tám đúng như lời dặn trong thư.
Đêm trước ngày đi, ông ngồi viết thư trả lời chính thức cho họ Lạc, nhận lời tới dinh thự và ở lại tới qua đêm rằm tháng Tám. Viết xong, ông niêm thư và để sẵn trên bàn. Ngoài trời, trăng thượng tuần tháng Tám treo trên mái ngói phố cổ, sáng mờ sau lớp mây mỏng. Ông nhìn trăng một lúc rồi khép cửa sổ lại. Mười mấy ngày nữa là tới đêm trăng tròn đầu tiên mà ông sẽ chứng kiến ở dinh thự họ Lạc, và ông chưa biết đêm đó sẽ mở ra chuyện gì.
Trước ngày lên đường, Kính Nghiêu dành hai buổi chiều để xem lại những ghi chép cũ của chính mình. Trong hai mươi năm làm nghề, ông đã đi qua nhiều nhà sưu tầm ở Lạc Dương và các vùng quanh đó, từng gặp không ít món đồ đồng bị người nhà coi là có linh tính. Có nhà giữ một chiếc chuông nhỏ, cứ đêm mưa là tự ngân lên một tiếng rất khẽ. Có nhà giữ một tấm gương cũ, mặt gương lúc nào cũng mờ sương dù lau bao nhiêu lần. Về sau, phần lớn những chuyện ấy đều tìm được cách giải thích bằng chất liệu, thời tiết hoặc trí nhớ sai lệch của người kể. Ông ghi lại cả những lần giải thích được và những lần chưa giải thích được vào cùng một cuốn sổ dày, bìa đã sờn.
Ông mở cuốn sổ đó ra, lật tới những trang cuối. Ba năm trước, ở một làng ven sông phía nam thành, ông từng xem một chiếc đỉnh đồng của một dòng họ lâu đời. Người trong họ kể rằng vào những đêm trăng tròn, sân sau nhà họ thường có tiếng động lạ và sáng ra thấy nhiều dấu vết không rõ từ đâu tới. Ông ở lại làng hai đêm nhưng không gặp đêm trăng tròn nào, đành ra về với một bản ghi chép dở dang. Chuyện ấy vẫn nằm trong sổ như một câu hỏi chưa có lời đáp, và thư mời của họ Lạc làm ông nhớ lại nó ngay lập tức.
- Lần này thì khác, mình sẽ ở lại qua đúng đêm rằm.
Ông tự nói với mình như vậy khi xếp cuốn sổ vào hành lý. Ông cho thêm vào vali một chiếc đèn dầu nhỏ, một thước dây để đo đạc và một lọ mực dự phòng. Nghề khảo cứu dạy ông một thói quen không bao giờ thay đổi: bất cứ chuyện gì cũng phải có ngày giờ, vị trí và người chứng kiến ghi lại rõ ràng. Đồn đại ngoài phố không có ba thứ đó thì chỉ là đồn đại, còn ghi chép có đủ ba thứ đó thì dù lạ tới đâu cũng là dữ kiện để tra cứu.
Chiều 19/09, người nhà họ Lạc cho xe ngựa tới đón sớm hơn hẹn một ngày, nói gia chủ muốn ông tới dinh thự ngay tối hôm đó để kịp xem cổ vật trước. Kính Nghiêu hơi bất ngờ nhưng không từ chối. Ông khóa cửa thư phòng, dặn người hàng xóm trông nhà giúp, rồi xách vali ra ngõ. Người đánh xe là một thanh niên ít nói, chỉ gật đầu chào rồi giúp ông đặt hành lý lên xe. Ngựa kéo xe đi qua phố cổ đang lên đèn, qua cầu đá bắc ngang con kênh nhỏ, rồi rẽ ra con đường đất dẫn về phía tây thành.
Đi được chừng nửa đường, trời sẩm tối hẳn. Hai bên đường là ruộng và những gò đất thấp nối nhau, sương bắt đầu tụ xuống mặt đường thành từng lớp mỏng. Người đánh xe bỗng hạ giọng, nói một câu mà Kính Nghiêu nghe rõ từng chữ.
- Thưa ông, tới dinh thự rồi, ban đêm ông nghe thấy tiếng gì lạ ngoài hành lang thì cũng đừng mở cửa ra ngay. Người trong nhà chúng tôi quen thế đã lâu rồi.
Ông hỏi lại tiếng lạ là tiếng gì, nhưng người đánh xe chỉ lắc đầu, nói mình là người làm thuê ngoài sân, không được vào khu nhà trong, những điều ấy là nghe quản gia dặn lại. Sau câu đó, anh ta không nói thêm lời nào nữa, chỉ thỉnh thoảng quất nhẹ dây cương cho ngựa đi đều. Kính Nghiêu ngồi trên xe, nhìn sương mỗi lúc một dày hai bên đường và ghi nhớ câu dặn kỳ lạ ấy vào đầu, định bụng tới nơi sẽ hỏi quản gia cho rõ.
Xe đi thêm một quãng dài nữa thì phía trước hiện ra một bức tường cao xây bằng gạch cũ, kéo dài theo con đường đất. Sau bức tường, mái ngói của một dãy nhà lớn nhô lên trong sương, đèn dầu ở cổng còn sáng. Đó là dinh thự họ Lạc ở ngoại ô Lạc Dương, nơi ông sẽ ở lại qua đêm rằm tháng Tám. Người đánh xe cho ngựa dừng trước cổng và gõ ba tiếng theo một nhịp riêng. Cánh cổng gỗ nặng nề mở ra chậm rãi, và một người đàn ông đứng tuổi cầm đèn đứng chờ sẵn trong sân. Kính Nghiêu bước xuống xe, chỉnh lại áo dài, ôm theo vali và cuốn sổ tay. Ông biết chuyến đi này đã bắt đầu, và những gì chờ ông sau cánh cổng kia không chỉ là một món cổ vật bằng đồng.