LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 4: Xác Sâu Bọ Đầy Sân Sau
Ngày 26/09/1933, sau bữa sáng, quản gia Vệ Trường Canh mời Kính Nghiêu vào căn phòng nhỏ của ông ở dãy nhà ngang, nơi ông giữ toàn bộ sổ sách của dinh…
Nội dung chương
Ngày 26/09/1933, sau bữa sáng, quản gia Vệ Trường Canh mời Kính Nghiêu vào căn phòng nhỏ của ông ở dãy nhà ngang, nơi ông giữ toàn bộ sổ sách của dinh thự. Căn phòng gọn gàng, có một tủ gỗ đựng sổ bọc vải đã cũ, một bàn viết và một chiếc đèn dầu. Trường Canh mở tủ, lấy ra một cuốn sổ dày bìa vải xám, đặt lên bàn và đẩy về phía khách.
- Thưa ông, đây là sổ trực đêm của nhà này, tôi giữ từ ngày về làm quản gia tới nay. Mọi việc lạ trong nhà vào ban đêm, người trực đều phải ghi vào đây, dù nhỏ tới đâu. Gia chủ dặn ông muốn xem gì cứ xem, sổ này không giấu ông trang nào.
Kính Nghiêu mở sổ ra. Nét chữ trong sổ thay đổi qua các năm, vì người trực đêm thay nhau ghi, nhưng cách ghi rất nhất quán: ngày tháng, giờ, thời tiết, việc xảy ra. Ông lật chậm về những tháng gần đây nhất. Từ tháng Ba năm ngoái trở đi, cứ tới trang ghi đêm rằm là lại xuất hiện những dòng giống nhau đến lạ: canh hai trở đi nghe tiếng chim đập cánh ngoài sân sau. Có đêm nghe rất gần như ngay trên mái lầu đông; sáng ra, góc sân sau gần bờ tường luôn có xác sâu bọ rơi rụng đầy một khoảng, lẫn ít con tôm nhỏ, cua đồng và cá nhỏ đã khô.
Ông lật ngược lại các trang ghi đêm thường trong cùng những tháng ấy. Đêm thường chỉ ghi những việc rất đỗi bình thường: mưa, gió, người làm đổi ca, tiếng chó sủa ngoài cổng. Không một đêm thường nào có ghi tiếng đập cánh hay xác sâu bọ trong sân. Sự tương phản ấy rõ ràng tới mức không cần ai giải thích thêm. Kính Nghiêu lấy sổ tay của mình ra, chép lại số đêm rằm có ghi dấu vết lạ trong sổ trực: tính tới rằm tháng Bảy vừa qua, đã mười bảy đêm liên tiếp, không thiếu một đêm nào.
Trường Canh ngồi đối diện, hai tay đặt trên đầu gối, chờ khách đọc xong mới nói tiếp.
- Thưa ông, tôi làm ở nhà này hơn ba mươi năm, chưa từng thấy sân sau có xác sâu bọ nhiều như vậy vào buổi sáng nào khác. Chuột không tha, chim không mổ, cứ như chúng rơi từ trên cao xuống đúng một góc sân ấy trong đêm. Người làm quét dọn trước giờ gia chủ thức dậy, nên người ngoài tới nhà ban ngày không bao giờ thấy cảnh ấy.
Ông nói thêm một chi tiết làm Kính Nghiêu ngẩng lên ngay. Trong những đêm rằm đó, người trực đi tuần quanh nhà chính hai vòng như lệ thường, lần nào đi ngang dưới lầu đông cũng thấy một luồng gió lạnh khác thường tràn xuống từ dãy hành lang, dù đêm ấy trời không có gió. Và có hai lần, người trực là chính Trường Canh nghe tiếng đập cánh rất mạnh ngay trên đầu, ngẩng lên chỉ thấy sương và khoảng trời tối qua hàng lỗ thông gió, không thấy bóng chim nào.
Kính Nghiêu hỏi trong những đêm ấy có ai trong nhà bị thương, bị bệnh thêm, hoặc có đồ đạc nào mất mát không. Quản gia lắc đầu dứt khoát. Ông nói ngoài chứng ngủ say của tiểu thư, trong nhà không ai hề hấn gì, gia súc sau vườn vẫn nguyên, đồ đạc không mất một món nào. Ông làm quản gia đã lâu, nếu trong nhà có người bị hại vì chuyện này, ông là người đầu tiên phải biết và phải ghi vào sổ.
- Thưa ông, điều làm cả nhà sợ không phải là có ai bị hại. Điều làm cả nhà sợ là không hiểu chuyện gì đang xảy ra với tiểu thư, mà tháng nào nó cũng quay lại đúng hẹn như vậy.
Buổi chiều, Trường Canh dẫn Kính Nghiêu ra góc sân sau nơi xác sâu bọ thường rơi. Đó là một khoảng sân gạch nằm ngay dưới lầu đông, sát bờ tường ngăn với vườn sau và đầm lầy. Trên cao là mái lầu đông và dãy hành lang có lỗ thông gió. Kính Nghiêu đứng ở khoảng sân, ngẩng đầu nhìn lên, ước lượng đường rơi của những vật nhỏ từ trên cao xuống. Gió đêm từ phía đầm lầy thổi vào thường đẩy vật nhẹ dạt về phía bờ tường, khớp với vệt xác sâu bọ mà sổ trực đêm mô tả là luôn nằm sát chân tường.
Ông cúi xuống xem kỹ mặt sân. Trong các kẽ gạch còn sót lại vài mảnh cánh côn trùng khô và một chiếc càng cua nhỏ đã bạc màu, dấu tích của những lần quét dọn chưa sạch hết. Ông nhặt chiếc càng cua lên xem: càng của cua đồng sống ở bờ kênh sau nhà, khô giòn, không có dấu hiệu bị nấu hay bị thú ăn dở. Ông đặt nó vào một tờ giấy, gói lại và ghi ngày tháng bên ngoài, theo thói quen giữ vật chứng của nghề khảo cứu.
Trên đường về phòng, Kính Nghiêu nghĩ mãi về sự ngăn nắp kỳ lạ của hiện tượng này. Nó không giống một trận ốm thông thường, vì ốm đau không để lại dấu vết ngoài sân theo đúng lịch trăng. Nó cũng không giống trò đùa ác ý của người ngoài, vì cổng dinh thự khóa suốt đêm, người trực đi tuần đều đặn, và mười bảy đêm liên tiếp không thể là một trò đùa giữ kín được trong một dinh thự đông người làm. Mọi dấu vết đều hướng về một điểm duy nhất: đêm rằm, lầu đông, và cô gái đang ngủ say với thân xác lạnh ngắt sau cánh cửa khóa trong.
Tối đó, ông ghi vào sổ tay một trang dài, kết bằng một câu thận trọng: dấu vết trong dinh thự chỉ gồm tiếng chim đập cánh và xác sâu bọ rơi ở sân sau, không có người nào bị hại, không có vật nào bị lấy đi. Ông gạch chân hai chữ không hại người, vì trong kinh nghiệm của ông, phân biệt được hiện tượng có làm hại ai hay không là bước đầu tiên trước mọi tra cứu. Đêm rằm tháng Tám còn tám ngày nữa. Ông quyết định từ đêm mai sẽ tự mình đi một vòng quanh sân sau vào canh hai, làm quen với địa hình trong sương trước khi đêm chính thức tới.
Đêm hôm đó, thực hiện quyết định đã ghi trong sổ, Kính Nghiêu tự mình đi một vòng quanh sân sau vào canh hai. Ông mang theo đèn dầu che sáng và đi rất chậm, cố gắng thuộc từng đoạn đường trong bóng tối: từ cửa dãy nhà ngang ra sân chính, vòng qua góc nhà bếp, rồi men theo bờ tường tới khoảng sân gạch dưới lầu đông. Sương đêm xuống vừa phải, mặt đất ẩm, tiếng côn trùng ngoài đầm lầy râm ran không dứt. Đêm nay là một đêm thường, cách rằm tháng Tám còn tám ngày, và mọi thứ trong dinh thự đều yên tĩnh theo đúng nghĩa của nó.
Ông đứng ở khoảng sân gạch chừng một khắc, ngẩng đầu nhìn lên lầu đông. Cửa sổ phòng Uyển Thanh đã tối đèn, hành lang phía trên im lặng, hàng lỗ thông gió chỉ là những vòng tròn đen trên nền tường xám. Không có tiếng đập cánh nào, không có luồng gió lạnh nào tràn xuống, chỉ có sương rơi nhẹ trên vai áo. Ông ghi vào sổ giờ bắt đầu và giờ kết thúc vòng đi, cùng một câu ngắn: đêm thường, sân sau hoàn toàn bình thường.
Sáng hôm sau, ông mang ghi chép đêm qua đối chiếu với quản gia. Trường Canh nghe xong thì gật đầu, nói đó là lý do vì sao người làm trong nhà không ai sợ sân sau vào những đêm thường; họ chỉ căng thẳng khi tháng âm lịch bước vào những ngày cuối, lúc trăng gần tròn. Ông già kể thêm rằng người làm cũ trong nhà còn truyền nhau một cách nhận biết rất dân dã: khi nào buổi chiều thấy tiểu thư uống nhiều nước giếng và ngủ sớm bất thường, người trực đêm hôm đó tự biết phải thức cho trọn.
Kính Nghiêu hỏi quản gia về những người làm đã nghỉ việc trong các năm qua, liệu có ai vì chứng đêm rằm này mà xin nghỉ không. Trường Canh suy nghĩ rồi nói có hai người làm xin nghỉ trong mười năm, nhưng đều vì việc gia đình riêng, trước khi đi còn được gia chủ cho thêm tiền, và cả hai đều giữ kín chuyện trong nhà cho tới bây giờ. Ông nói người làm ở dinh thự này phần lớn coi Uyển Thanh như con cháu trong nhà, vì cô đối đãi với họ tử tế từ nhỏ, nên không ai nỡ mang chuyện của cô ra phố làm quà.
Câu chuyện ấy giúp Kính Nghiêu hiểu thêm một tầng nữa của vụ việc: bí mật này được giữ không chỉ bằng kỷ luật của gia chủ, mà bằng tình cảm thật của người làm dành cho cô gái. Ông ghi vào sổ một nhận xét riêng: muốn hiểu hiện tượng này, phải hiểu cả dinh thự đang chở che nó, vì mọi dữ kiện đều nằm trong tay những con người ấy.
Buổi trưa, ông thử làm một việc nhỏ: xin quản gia cho xem sổ ghi việc dùng nước trong nhà bếp. Sổ ấy ghi qua loa, không có gì đáng chú ý ngoài một chi tiết ông đã nghe từ miệng Uyển Thanh: tiểu thư là người uống nước giếng nhiều nhất nhà. Ngày thường đã nhiều, những ngày gần rằm còn nhiều hơn hẳn, có ngày người bếp phải gánh thêm một đôi thùng riêng cho lầu đông. Ông chép lại chi tiết ấy và khoanh tròn, bên cạnh ghi một dấu hỏi lớn. Trong đầu ông, đường ngấn đỏ, cơn khát nước giếng và những đêm bay đang bắt đầu xếp lại gần nhau, dù ông chưa nhìn thấy sợi dây nào nối chúng lại một cách chắc chắn.
Cũng trong buổi chiều hôm ấy, Trường Canh dẫn Kính Nghiêu lên gặp người làm vườn già của dinh thự, người đã coi sóc vườn sau và đầm lầy phía sau nhà hơn hai mươi năm. Ông già nói mặt đầm sau nhà vào những đêm trăng tròn sáng tới mức nhìn rõ từng bụi cỏ. Có những đêm ông đi thăm bờ kênh khuya còn nghe tiếng cá quẫy rất lạ ở nhiều điểm cùng lúc, như có thứ gì đang lướt nhanh trên mặt nước làm cá hoảng. Ông nói mình già cả, mắt kém, chưa từng nhìn rõ thứ ấy là gì, chỉ biết những đêm như vậy sáng ra bờ cỏ luôn rạp xuống thành từng vệt và sân sau nhà trên luôn có xác sâu bọ. Kính Nghiêu ghi lại lời kể này vào sổ với ghi chú rõ ràng: lời kể của người làm vườn, chưa kiểm chứng độc lập. Ông cảm ơn ông già và dặn quản gia rằng từ nay, bất cứ người làm nào trong nhà nhớ ra điều gì liên quan tới những đêm rằm, xin cứ nói với quản gia để ghi lại, dù chi tiết nhỏ tới đâu.