LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 2: Hành Lang Sương Mù Ở Ngoại Ô Lạc Dương
Người cầm đèn chờ ở cổng dinh thự là quản gia Vệ Trường Canh. Ông sáu mươi tuổi, lưng hơi còng, tóc bạc gần hết, nhưng mắt còn rất tinh và giọng nói rõ…
Nội dung chương
Người cầm đèn chờ ở cổng dinh thự là quản gia Vệ Trường Canh. Ông sáu mươi tuổi, lưng hơi còng, tóc bạc gần hết, nhưng mắt còn rất tinh và giọng nói rõ ràng. Ông cúi chào Kính Nghiêu một cách lễ phép, đón lấy chiếc vali nhẹ từ tay người đánh xe, rồi dẫn khách đi qua sân trước còn ướt sương. Dinh thự họ Lạc rộng hơn nhiều so với vẻ ngoài nhìn từ con đường đất: sau cổng là sân gạch, hai bên là dãy nhà ngang dành cho người làm, phía trong nữa mới là khu nhà chính của gia đình.
Trường Canh vừa đi vừa giới thiệu ngắn gọn từng khu nhà bằng giọng đều đều của người đã làm quản gia ở đây hơn ba mươi năm. Ông nói dinh thự này xây từ đời ông cố của gia chủ hiện nay, theo kiểu nhà lớn phương Bắc nhưng có nhiều chi tiết mang theo từ quê cũ phương Nam. Dãy hành lang nối các khu nhà chạy dài theo hình vòng cung, trên cao của hành lang có hàng lỗ thông gió tròn, mở ra ngoài trời để lấy gió vào những ngày hè oi bức. Kính Nghiêu ngẩng đầu nhìn hàng lỗ thông gió ấy, ghi nhớ vị trí của chúng theo thói quen nghề nghiệp.
Sương đêm ở ngoại ô dày hơn trong thành nhiều lần. Từ sân trước đi vào nhà chính chỉ vài chục bước mà đèn dầu trong tay Trường Canh có lúc như bị một lớp khói trắng nuốt mất nửa quầng sáng. Kính Nghiêu nghe tiếng nước nhỏ giọt từ mái hiên xuống sân gạch, tiếng côn trùng râm ran phía vườn sau, và đâu đó rất xa có tiếng chim đêm kêu một tiếng rồi im bặt. Ông hỏi quản gia vườn sau của dinh thự thông ra đâu.
- Thưa ông, sau vườn là đầm lầy và bờ kênh, xa hơn nữa là bìa rừng và gò Mã Yên. Đất nhà này rộng, phía sau ít người qua lại, ban đêm chỉ có sương và tiếng côn trùng thôi ạ.
Gia chủ Lạc Chấn Bang chờ khách ở phòng khách của nhà chính. Ông năm mươi hai tuổi, dáng người cao và gầy, khuôn mặt nghiêm, mặc áo dài gấm tối màu. Phu nhân Tô Ngọc Liên ngồi bên cạnh, bốn mươi sáu tuổi, tóc búi gọn, tay cầm một chuỗi hạt gỗ đã mòn bóng. Hai vợ chồng đứng dậy chào khách rất đúng lễ, nhưng Kính Nghiêu nhận ra ngay vẻ mệt mỏi giấu sau những lời xã giao. Gia chủ mời trà, rót tận tay, rồi vào thẳng việc sau khi người làm lui ra hết.
- Ông Thẩm, thư tôi viết chưa dám nói rõ, nay ông đã tới nơi, tôi xin nói thật. Con gái tôi là Uyển Thanh, năm nay mười chín tuổi. Cháu nó từ năm ngoái bắt đầu mắc một chứng rất lạ. Cứ tới đêm trăng tròn, cháu ngủ say tới mức gọi thế nào cũng không tỉnh, người lạnh toát như mất hết hơi ấm, nằm yên suốt đêm như vậy cho tới gần sáng mới dần ấm lại.
Phu nhân tiếp lời, giọng nhỏ và chậm. Bà nói những đêm như thế, trong nhà ai cũng thức canh, nhũ mẫu của Uyển Thanh ngủ lại trong phòng cháu, cửa phòng khóa trong. Vậy mà sáng ra, sân sau của dinh thự luôn có những dấu vết lạ: xác sâu bọ rơi đầy một góc sân, thỉnh thoảng có cả vài con tôm nhỏ và cua đồng chết khô gần bờ tường. Không ai trong nhà ra sân vào những đêm đó, cổng dinh thự vẫn khóa, người làm trực đêm thề không thấy người lạ nào vào ra.
Kính Nghiêu nghe rất kỹ, thỉnh thoảng ghi một dòng vào sổ tay. Ông hỏi bệnh này đã xảy ra bao nhiêu đêm, có đêm trăng tròn nào không xảy ra hay không. Gia chủ nói từ khi gia đình để ý tới nay, tháng nào đêm rằm cũng vậy, không thiếu một đêm nào. Còn những đêm thường thì Uyển Thanh ngủ hoàn toàn bình thường, sáng dậy khỏe mạnh, chỉ than là đêm trước nằm mơ rất dài và sáng ra thấy bụng no dù tối ăn ít.
- Thầy thuốc trong thành đã mời mấy người rồi. Có người nói cháu nó trúng gió độc, có người nói là chứng mộng du nặng, có người xem mạch xong chỉ lắc đầu. Uống thuốc vào thì người mệt thêm mà chứng đêm rằm không bớt chút nào. Nhà tôi giữ kín việc này, ngoài người trong nhà và mấy thầy thuốc đã tới xem, không ai ở phố biết cả.
Kính Nghiêu đặt bút xuống, nói rõ ràng từng ý. Ông nhắc lại điều đã hồi âm trong thư: ông là người khảo cứu cổ vật, không phải thầy thuốc và cũng không phải người làm nghề trừ tà. Việc ông làm được là ở lại quan sát, ghi chép đầy đủ ngày giờ và dấu vết, tra cứu thư tịch cũ xem có trường hợp nào giống như vậy từng được chép lại hay không. Nếu cổ vật của gia tộc có liên quan, ông sẽ xem xét riêng bằng con mắt của người làm nghề giám định.
Gia chủ gật đầu, nói nhà họ mời ông tới chính vì cách làm việc đó. Ông ta không muốn thêm một người nữa vào nhà rồi đoán mò theo ý mình. Sau đó, gia chủ đứng dậy, mời Kính Nghiêu đi xem phòng ở dành cho khách và dãy hành lang phía đông, nơi có phòng ngủ của Uyển Thanh ở trên lầu. Trường Canh cầm đèn đi trước, ba người đi dọc hành lang dài. Sương luồn qua hàng lỗ thông gió trên cao, chảy xuống thành từng vệt mỏng, chạm vào mặt lạnh như nước.
Phòng ngủ của Uyển Thanh nằm ở cuối lầu đông, cửa sổ mở về phía vườn sau và đầm lầy. Gia chủ chỉ lên hàng lỗ thông gió ở hành lang ngoài phòng và nói những lỗ ấy thông thẳng với khoảng trời phía trên mái, mùa hè gió lùa mát cả dãy nhà. Kính Nghiêu đứng dưới một lỗ thông gió, ngẩng đầu nhìn lên: qua miệng lỗ tròn chỉ thấy một khoảnh trời đêm xám và sương đang trôi chậm. Ông ghi vào sổ: lỗ thông gió đường kính chừng hai gang tay, nằm cao hơn đầu người một khoảng lớn, không có song chắn.
Phòng khách của ông ở dãy nhà phía tây, cách lầu đông một khoảng sân. Trước khi về phòng nghỉ, phu nhân dặn thêm một câu rất nhỏ, như sợ ai nghe thấy.
- Ông Thẩm ở lại nhà tôi ít ngày, ban đêm nếu nghe tiếng động lạ ngoài hành lang thì cứ ở yên trong phòng, sáng ra hẵng hỏi quản gia. Nhà tôi xưa nay vẫn dặn người làm như vậy vào những đêm gần rằm.
Kính Nghiêu cảm ơn và về phòng. Ông sắp xếp lại hành lý, đặt chồng sách tra cứu lên bàn, mở sổ tay ghi lại toàn bộ buổi tối đầu tiên: ngày 20/09/1933, tới dinh thự lúc chập tối, nghe gia chủ kể chứng bệnh đêm rằm, xem hành lang và lỗ thông gió phía lầu đông. Ghi xong, ông thổi tắt đèn và nằm nghe tiếng sương nhỏ giọt ngoài hiên. Trong bóng tối, ông nghĩ tới câu dặn giống hệt nhau của người đánh xe và phu nhân, và tự hỏi thứ tiếng động lạ nào lại khiến cả một dinh thự lớn phải quen với việc không mở cửa vào ban đêm.
Sáng hôm sau, ngày đầu tiên Kính Nghiêu thức dậy trong dinh thự, ông dậy từ rất sớm và đi một mình quanh khu nhà khi sương còn đặc. Ông đi từ dãy nhà tây qua sân chính, dừng ở giếng nước sau nhà bếp một lúc, rồi men theo hành lang về phía lầu đông. Đi ban ngày, ông mới thấy rõ dinh thự này được giữ gìn cẩn thận tới mức nào: sân gạch quét sạch, các chum nước đầy. Củi xếp ngay ngắn ở nhà ngang, và mọi người làm đều bắt đầu công việc trong lặng lẽ như đã thành nếp từ lâu.
Ở sân sau, ông gặp hai người làm đang quét lá. Họ chào ông rồi tiếp tục làm việc, không ai tỏ vẻ tò mò về vị khách lạ mới tới. Trường Canh từ nhà ngang đi ra, trên tay là cuốn sổ trực đêm của đêm qua. Ông già báo đêm qua trong nhà yên tĩnh, tiểu thư ngủ bình thường, sáng dậy còn ra vườn hái hoa. Ông nói câu ấy bằng giọng nhẹ nhõm của người vừa qua một đêm thường, và Kính Nghiêu hiểu rằng chính những đêm thường yên tĩnh như thế này mới làm các đêm rằm trở nên đáng sợ hơn trong mắt người trong nhà.
Ông xin quản gia cho xem qua nhà bếp và khu giếng nước. Giếng chính của dinh thự nằm ở góc vườn sau, miệng giếng xây đá, có nắp gỗ đậy và một gàu múc nước buộc dây thừng dài. Người làm bếp nói nước giếng này trong và mát, cả nhà dùng để ăn uống từ đời trước tới nay, còn nước mưa trong bể chỉ dùng giặt giũ. Kính Nghiêu múc một gàu nước lên xem: nước trong vắt, không vẩn đục, dưới đáy gàu có vài hạt cát mịn màu vàng nhạt. Ông ghi vào sổ vị trí của giếng và chi tiết hạt cát ấy, vẫn theo thói quen ghi hết những gì mắt thấy dù chưa hiểu.
Ăn sáng xong, ông được phu nhân mời uống trà ở phòng khách. Bà hỏi ông đêm qua ngủ có quen nhà không, rồi nói thêm mấy lời về nếp sinh hoạt của dinh thự: nhà ít khách, người làm phần lớn là người cũ theo nhà từ quê lên hoặc xin vào từ thuở thanh niên, ai cũng biết giữ miệng. Bà nói điều làm bà yên tâm nhất khi mời ông tới là ông được người trong giới sưu tầm biết tiếng là người kín đáo, xem đồ của nhà nào thì chỉ nói chuyện đồ của nhà ấy.
- Phu nhân cứ yên tâm. Tôi ở nhà nào thì việc của nhà ấy chỉ ở trong nhà ấy. Nhưng tôi cũng nói trước, có những việc khi đã tra ra, người trong nhà phải dám nghe tới cùng, kể cả khi nó không giống điều mình vẫn nghĩ.
Phu nhân gật đầu, nói bà và gia chủ đã bàn với nhau cả một đêm trước khi viết thư mời, và họ chấp nhận nghe bất cứ sự thật nào về con gái mình, miễn đó là sự thật có căn cứ. Cuộc nói chuyện ngắn ấy làm Kính Nghiêu tin hơn vào quyết định ở lại của mình. Một gia đình sẵn sàng nghe sự thật sẽ giúp người tra cứu nhiều hơn mọi khoản tiền công.
Chiều hôm đó, ông bắt đầu công việc bề ngoài của chuyến đi: xem xét mấy món đồ đồng và đồ gốm mà gia chủ muốn giám định. Ông làm việc chậm rãi và kỹ lưỡng ngay tại thư phòng, ghi chép từng món, để người trong nhà thấy ông làm đúng nghề của mình. Gia chủ thỉnh thoảng vào xem, gật đầu hài lòng. Chỉ có hai người trong nhà biết việc chính của ông không nằm ở những món đồ trên bàn, mà nằm ở căn phòng cuối lầu đông và những đêm trăng tròn sắp tới.