LẠC ĐẦU MAN Ở LẠC DƯƠNG - Chương 5: Lời Dặn Cấm Kỵ Của Nhũ Mẫu
Ngày 28/09/1933, nhũ mẫu Quách Tú Anh xin gặp riêng Kính Nghiêu ở gian bếp phụ, nơi ít người qua lại. Bà mang theo một tách trà nóng đặt trước mặt khách,…
Nội dung chương
Ngày 28/09/1933, nhũ mẫu Quách Tú Anh xin gặp riêng Kính Nghiêu ở gian bếp phụ, nơi ít người qua lại. Bà mang theo một tách trà nóng đặt trước mặt khách, nhưng chính bà không uống ngụm nào. Đôi tay bà đặt trên tạp dề, các ngón tay hơi run, không phải vì lạnh mà vì điều bà sắp nói đã được bà giữ kín hơn một năm trời.
- Thưa ông, có một lời dặn trong nhà này mà gia chủ chưa nói với ông, vì gia chủ cũng chỉ biết lờ mờ qua lời phu nhân. Tôi là người hầu hạ tiểu thư từ nhỏ, đêm rằm nào tôi cũng ngủ lại trong phòng cháu, nên phu nhân dặn tôi phải nói tận nơi với ông trước đêm rằm tháng này.
Bà kể rằng lời dặn ấy truyền từ đời bà ngoại của phu nhân, tức là từ phía quê cũ phương Nam mang lên. Nguyên văn lời dặn mà bà thuộc lòng từ ngày mới về làm ở dinh thự là thế này: trong nhà hễ có người con gái mắc chứng ngủ say vào đêm trăng tròn. Thân người lạnh ngắt như không còn hơi ấm, thì người ngủ cùng phòng phải nhớ hai điều cấm kỵ, giữ cho bằng được tới khi trời sáng.
Điều thứ nhất: tuyệt đối không lấy chăn trùm kín lên cổ người đang ngủ say, dù thấy cổ cô ấy có ngấn đỏ hay thấy người cô ấy lạnh tới đâu. Chăn chỉ được đắp tới ngực, phần cổ và mặt phải để hở hoàn toàn. Điều thứ hai: tuyệt đối không dùng chậu đồng úp lên người cô ấy, cũng không đặt bất cứ vật gì nặng và kín lên phần cổ và ngực. Trong nhà họ Lạc, chậu đồng là vật dụng quen thuộc, người làm vẫn hay úp chậu lên những thứ cần giữ kín, nên lời dặn phải nhắc riêng tới nó.
Kính Nghiêu hỏi vì sao lại có hai điều cấm kỵ kỳ lạ như vậy. Nhũ mẫu lắc đầu, nói người xưa truyền lại chỉ có lời dặn, không truyền lời giải thích. Bà chỉ biết thêm một câu đi kèm: đầu mà không tìm thấy lối về thì người sẽ không tỉnh lại nữa. Câu ấy bà nghe từ phu nhân, phu nhân nghe từ mẹ mình, và không ai trong ba đời dám thử làm trái để biết thật hay giả.
- Thưa ông, tôi hầu tiểu thư mười chín năm, đêm rằm nào tôi cũng thức gần trọn đêm bên giường cháu. Có những đêm người cháu lạnh tới mức tôi sợ quá, tay tôi đã cầm sẵn góc chăn định đắp thêm cho cháu ấm. Nhưng nhớ lời dặn, tôi lại đặt chăn xuống, chỉ dám xoa tay chân cho cháu qua lớp chăn mỏng.
Bà nói tiếp rằng vào những đêm ấy, điều làm bà sợ nhất không phải cái lạnh của thân xác Uyển Thanh, mà là sự yên lặng tuyệt đối trong phòng. Uyển Thanh không trở mình, không nói mê, hơi thở nhẹ tới mức có lúc bà phải đặt tay sát mũi cô mới yên tâm là cô còn thở. Bà đã quen với việc đếm hơi thở của cô trong bóng tối, và bà khẳng định hơi thở ấy tuy nhẹ nhưng đều, chưa từng đứt quãng trong bất cứ đêm rằm nào.
Kính Nghiêu ghi lại nguyên văn hai điều cấm kỵ vào sổ tay, ghi rõ người truyền là nhũ mẫu Quách Tú Anh, nguồn gốc từ đời bà ngoại của phu nhân ở quê cũ phương Nam. Ông hỏi bà đã bao giờ thấy trong phòng có điều gì bất thường khác ngoài thân xác lạnh và hơi thở nhẹ hay chưa. Bà suy nghĩ rất lâu rồi nói, có một việc bà chưa từng kể với ai, kể cả phu nhân, vì bà sợ nói ra người ta sẽ bảo bà già cả mê sảng.
Việc ấy xảy ra vào đêm rằm tháng Năm năm nay. Gần cuối canh hai, bà đang chợp mắt trên chiếc ghế bên giường thì nghe một tiếng động rất khẽ phía đầu giường của Uyển Thanh, như tiếng vải lụa quệt nhẹ qua không khí, rồi một luồng gió lạnh lùa qua phòng dù cửa sổ đã đóng. Bà mở mắt ra, nhìn về phía giường: Uyển Thanh vẫn nằm yên, chăn đắp tới ngực đúng như bà đã sắp xếp, nhưng bà có cảm giác căn phòng vừa mất đi một phần của nó, trống trải hẳn ra. Bà ngồi thức tới sáng, không dám lại gần giường kiểm tra thêm, và sáng ra Uyển Thanh vẫn tỉnh dậy như mọi lần, bụng no, ngơ ngác.
- Thưa ông, tôi không dám nói mình đã thấy gì, vì thật ra tôi chẳng thấy gì cả. Tôi chỉ nghe một tiếng rất khẽ và lạnh một cơn gió. Nhưng từ đêm đó, tôi hiểu lời dặn của người xưa không phải chuyện bày ra để dọa người làm.
Kính Nghiêu cảm ơn bà, hứa sẽ ghi lời dặn này vào phần quan trọng nhất của sổ theo dõi đêm rằm, và dặn bà: trong đêm rằm tháng Tám sắp tới. Ông trực ở hành lang ngoài phòng, bà cứ làm mọi việc đúng như lệ cũ, đặc biệt giữ hai điều cấm kỵ, dù trong đêm xảy ra bất cứ chuyện gì cũng không được làm khác.
Ra khỏi gian bếp phụ, ông đi thẳng lên lầu đông, đứng dưới lỗ thông gió ngoài phòng ngủ của Uyển Thanh và nhìn lên một lần nữa. Khoảng trời qua miệng lỗ đã sáng, không còn sương. Ông nghĩ về câu nói của nhũ mẫu: đầu mà không tìm thấy lối về thì người sẽ không tỉnh lại nữa. Trong nghề tra cứu, ông từng gặp nhiều lời truyền miệng vô căn cứ, nhưng cũng từng gặp những lời truyền là phần sót lại của một sự thật rất cũ, bị rút gọn qua nhiều đời thành một câu dặn. Hai điều cấm kỵ và câu nói ấy khớp với nhau quá chặt: chúng đều nói về một lối đi nào đó phải được giữ thông suốt trong đêm trăng tròn, và về một phần nào rời khỏi căn phòng này rồi quay trở lại trước rạng đông.
Ông ghi thêm vào sổ một dòng cuối cho ngày 28/09: cấm kỵ không trùm chăn kín cổ, không úp chậu đồng lên thân xác; nguồn: lời truyền phía ngoại của phu nhân, từ quê cũ phương Nam. Rồi ông khép sổ, quyết định đêm rằm tháng Tám, ngoài việc quan sát hành lang, ông sẽ để ý kỹ cả căn phòng của Uyển Thanh từ bên ngoài, từng tiếng động nhỏ nhất.
Sau buổi nói chuyện với nhũ mẫu, Kính Nghiêu xin phép gia chủ được hỏi thêm phu nhân về nguồn gốc của lời dặn cấm kỵ, vì trong nghề của ông, một lời truyền miệng càng rõ nguồn gốc thì càng có giá trị. Phu nhân tiếp ông ở phòng khách vào buổi chiều, và lần này bà nói nhiều hơn những lần trước. Bà kể quê cũ của bà ở một vùng sông nước phương Nam, nơi nhà nào cũng có người đi làm ăn xa theo mùa nước. Bà ngoại của bà là người đàn bà nổi tiếng cứng cỏi trong họ, một mình nuôi con cháu qua mấy mùa loạn, và chính bà ngoại là người đặt ra nhiều lệ lạ trong nhà, trong đó có lệ về đêm trăng tròn của người con gái.
Theo lời phu nhân, bà ngoại của bà hồi trẻ cũng là người ngủ rất say vào những đêm trăng tròn, say tới mức người nhà phải thay nhau canh. Lời dặn về chăn và chậu đồng xuất phát từ chính những đêm canh ấy. Phu nhân nói bà không biết rõ hơn, vì bà ngoại mất khi bà còn nhỏ, và mẹ bà mỗi lần nhắc tới chuyện này chỉ nói một câu: người nhà mình có cái căn ấy, giữ đúng lời dặn thì không sao.
- Thưa phu nhân, cái căn mà mẹ phu nhân nhắc tới, bà có từng nói rõ nó là căn gì không.
Phu nhân lắc đầu. Bà nói trong họ ngoại của bà, người ta né tránh gọi tên nó, chỉ gọi là cái căn của người con gái nhà này, và dặn con cháu gái đời sau phải giữ gương đồng bên mình cùng với lời dặn về chăn chiếu. Tới đời bà, cái căn ấy không xuất hiện nữa, bà ngủ hoàn toàn bình thường suốt thời con gái, nên bà từng nghĩ nó đã mất hẳn trong máu nhà mình. Cho tới năm ngoái, khi nhũ mẫu bẩm lại về ngấn đỏ trên cổ Uyển Thanh, bà mới hiểu cái căn ấy chỉ ngủ yên qua một đời người.
Kính Nghiêu ghi lại toàn bộ câu chuyện họ ngoại này vào một trang riêng của sổ, ghi rõ đây là lời kể của phu nhân Tô Ngọc Liên về bà ngoại và mẹ của bà. Chưa có vật chứng đi kèm ngoài chiếc gương đồng nhỏ mà phu nhân nhắc tới ở chương trước và lời dặn cấm kỵ còn nguyên vẹn. Ông hỏi chiếc gương nhỏ của họ ngoại còn không. Phu nhân nói nó đã theo bà ngoại xuống mồ theo lệ cũ của quê nhà, nên trong nhà này chỉ còn chiếc gương lớn của họ Lạc là vật chứng duy nhất nối hai dòng họ lại với nhau trong câu chuyện này.
Tối hôm đó, ông ngồi sắp xếp lại thứ tự các lời truyền miệng đã nghe được: lời dặn cấm kỵ từ bà ngoại của phu nhân. Câu truyền về lối về cũng từ phía ấy, lệ giữ gương đồng từ phía họ Lạc, và giấc mơ lướt trên mặt nước của chính Uyển Thanh. Bốn mảnh rời rạc nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng cùng vẽ ra một hình ảnh: một người con gái rời khỏi thân xác trong đêm trăng tròn bằng một lối đi riêng. Phải quay về trước rạng đông, và người nhà chỉ có một việc duy nhất phải làm là giữ cho lối về ấy luôn thông suốt. Ông viết hình ảnh ấy vào sổ nhưng gạch chéo nhẹ bên cạnh, tự nhắc mình đó mới là hình dung ban đầu, chưa phải kết luận, và đêm rằm tháng Tám sẽ là phép thử đầu tiên của nó.
Đêm hôm đó, Kính Nghiêu thử đặt mình vào vị trí của người xưa khi đặt ra lời dặn cấm kỵ. Ông viết vào sổ một đoạn phân tích ngắn: lời dặn không hề nhắc tới việc đánh đuổi, xua đuổi hay làm hại thứ gì trong đêm trăng tròn. Nó chỉ nói về việc giữ nguyên trạng căn phòng và thân người. Điều đó cho thấy người xưa không coi hiện tượng này là thứ cần chống lại bằng sức, mà coi nó là một phần của người con gái trong nhà, cần được bảo vệ cho tới khi nó tự kết thúc trước rạng đông. Cách nhìn ấy, ông ghi chú, rất khác với những câu chuyện trừ tà ngoài phố, nơi mọi hiện tượng lạ đều bị coi là thứ phải diệt trừ. Và chính sự khác biệt ấy làm ông tin rằng lời dặn này xuất phát từ một dòng họ đã sống chung với hiện tượng qua nhiều đời, hiểu nó bằng kinh nghiệm chứ không phải bằng sợ hãi.