MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 1: Trâu Chết Trên Khe Sàn Chuồng
Khăm xuống cầu thang khi gà trong bản chưa con nào gáy. Anh ngáp dài, khoác thêm chiếc áo bông đã sờn gấu, rồi xách đèn dầu vòng ra sau nhà, tính thả…
Nội dung chương
Khăm xuống cầu thang khi gà trong bản chưa con nào gáy. Anh ngáp dài, khoác thêm chiếc áo bông đã sờn gấu, rồi xách đèn dầu vòng ra sau nhà, tính thả trâu đi ăn sương sớm trước khi ra ruộng. Cầu thang gỗ kêu cọt kẹt dưới chân trần. Tới bậc cuối, anh dừng lại vì một điều không đúng: chuồng im lặng quá. Mọi ngày, nghe tiếng chân người là con trâu đực đã trở mình, mõ đeo ở cổ khua một tiếng khô, hơi thở phì qua mũi thành hai luồng khói trắng. Sáng nay không có mõ, không có hơi thở, chỉ có mùi phân trâu cũ và hơi đất lạnh bốc lên từ nền chuồng.
Anh giơ đèn qua song rào. Con trâu nằm nghiêng ngay giữa ô chuồng, bốn chân duỗi cứng, đầu ngoẹo sang một bên như đang ngủ vụng. Khăm gọi nó bằng cái tên anh đặt từ ngày mua về, giọng còn ngái ngủ. Con trâu không động đậy. Anh mở vội then cổng chuồng, quỳ xuống lay mạnh vào vai nó. Da trâu lạnh ngắt, cứng như da một con trâu đã chết từ lâu. Tay anh trượt xuống cổ nó và chạm vào một đường rách sâu hoắm, thịt mở ra, sờ vào thấy nhớp mà không ướt. Anh rút tay về, nhìn lòng bàn tay dưới ánh đèn: khô, chỉ dính ít bụi và vài sợi lông. Một con trâu vừa bị cắn đứt cổ trong đêm mà lòng bàn tay người sờ vào nó lại khô rang.
Khăm không nhớ mình đã chạy sang nhà Thẳm bằng cách nào. Anh chỉ nhớ dép tuột mất một chiếc ở ngõ, nhớ mình đập cửa nhà sàn của thầy cúng bằng cả hai tay, nói không thành câu. Thẳm mở cửa, tóc còn rối sau giấc ngủ, nghe anh lắp bắp ba tiếng trâu chết, máu hết, liền khoác áo, cầm theo cuốn sổ bọc vải đen, con dao nhỏ gọt tre và bó que tre vẫn dùng để đo dấu vết. Hai người quay lại chuồng lúc 06:20, trời vẫn tối mờ, sương trên mặt ruộng chưa tan nổi một lớp.
Thẳm không vào chuồng ngay. Ông đứng ngoài rào, giơ đèn ngó khắp một lượt từ mái che xuống nền đất, rồi bảo Khăm đứng yên, đừng giẫm thêm vào trong.
- Dấu còn tươi thì đừng phá. Từ giờ tới lúc tôi xem xong, không ai được lôi nó ra, không ai được quét nền chuồng này.
Ông đi dọc hàng rào phía ngoài, cúi sát từng cọc tre. Rào buộc bằng lạt mây còn nguyên, không cọc nào gãy, không mối buộc nào tuột. Cổng chuồng vẫn cài then từ bên trong như chính tay Khăm đã cài tối qua. Ông lách qua cổng, bước từng bước nhẹ trên nền đất nện, xem xét dấu chân. Trong chuồng chỉ có dấu móng trâu quẩn quanh một vệt ngắn gần máng cỏ, như con vật đã giãy vài cái rồi đổ xuống. Ngoài vệt ấy, đất phẳng, không một dấu chân thú, không một vệt kéo lê, không hố đào dưới chân rào.
- Thú rừng cắn trâu thì nó phải vào bằng một đường nào chứ, thầy. Hổ hay chó sói cũng phải để lại dấu.
- Cứ từ từ. Cái chưa thấy cũng là một điều phải ghi, chưa phải điều để đoán.
Thẳm quỳ xuống bên xác trâu, đặt đèn gần cổ nó. Vết cắn nằm ngay dưới hàm, xé một đường gọn và sâu, hai dấu răng lớn cách nhau đúng một gang tay rút ngắn của ông. Ông lấy que tre đo khoảng cách ấy, đánh dấu bằng móng tay, rồi đo lại lần nữa để chắc. Da quanh vết cắn không tím bầm, không sưng, mà xẹp xuống, khô quắt. Ông lần tay dọc sườn trâu: da bọc sát vào xương, bụng lép kẹp, như thể thứ mất đi trong đêm không phải vài bát máu mà là toàn bộ phần huyết còn chảy trong thân con vật hơn ba trăm cân này. Máng cỏ vẫn đầy một nửa. Bụng trâu rỗng, chứng tỏ nó chưa kịp ăn sáng, chết từ trong đêm, trước khi trời rạng.
- Đêm qua anh có nghe động tĩnh gì không. Bất cứ tiếng gì, dù nhỏ.
Khăm nuốt khan, cố nhớ lại. Anh kể vợ mới sinh chưa đầy tháng, đêm nào anh cũng ngủ chập chờn trong buồng, hễ con khóc là tỉnh. Khoảng giữa đêm, anh có nghe con trâu trở mình mạnh dưới gầm sàn, mõ khua dồn mấy tiếng rồi im. Anh tưởng nó bị muỗi đốt hay lạnh quá nên đạp chân, định bụng sáng ra sẽ lót thêm rơm. Anh không nghe chó sủa. Con chó nhà anh nằm ngay chân cầu thang, ngày thường người lạ qua ngõ nó đã gâu, đêm qua nó không kêu một tiếng nào cho tới lúc anh xuống chuồng.
Thẳm ghi câu ấy vào sổ, gạch nhẹ dưới mấy chữ chó không sủa. Ông bò thấp người, soi đèn vào khe sàn chuồng phía trên đầu mình. Chuồng nằm dưới gầm sàn, mái chuồng chính là nền nhà sàn bằng tre đan. Giữa hai thanh tre của khe sàn ngay phía trên xác trâu có một vệt sẫm kéo dài, như thứ gì ướt đã từng rủ xuống qua khe rồi khô lại. Ông đưa ngón tay quệt thử: vệt ấy không phải bùn, cũng không phải nước tiểu trâu bắn lên, nó tanh, thứ tanh ngọt lợ ở đầu lưỡi dù ông chưa nếm, chỉ ngửi hơi đã biết là mùi của máu để lâu ngoài trời lạnh.
- Vệt này ở trên đầu chúng ta từ lúc nào, anh có biết không.
- Cháu thề là hôm qua quét chuồng cháu không thấy. Sàn này cháu vẫn nằm ngửa ra ngó lên mỗi lần lót rơm mà.
Ơn là người tới tiếp theo, áo bông chưa cài hết khuy, tay còn cầm dao phát. Nhà anh ở cách ba nhà, nghe tiếng Khăm gọi thầy cúng từ sớm đã đoán có chuyện chẳng lành với gia súc, vì bản đang vào những ngày giá rét, thú rừng đói hay mò xuống chuồng. Ơn nhìn xác trâu qua rào, mặt đang cau có bỗng chùng xuống. Anh hỏi dồn mấy câu về rào, về chó, về giờ chết, rồi tự mình đi một vòng quanh chuồng, bước chân nặng nề. Đàn của anh đông nhất bản, gần chục con trâu bò gộp lại, và ánh mắt anh lúc quay lại đã khác hẳn: không còn là ánh mắt sang xem chuyện nhà hàng xóm.
- Nếu rào không phá, thú không vào, thì nó vào bằng đường nào hả thầy. Trâu nhà cháu đêm nay, mai biết đâu tới lượt chuồng nhà anh Ơn đây.
- Anh Ơn nói phải lo là đúng. Nhưng lo phải có thứ tự. Hôm nay ta biết nó chết, biết cổ nó bị cắn, biết máu nó cạn. Ta chưa biết kẻ cắn nó là gì, từ đâu tới, đi bằng đường nào. Ai nói chắc một câu ngoài ba điều ấy lúc này đều là nói ẩu.
Trưởng bản Sơn tới khi trời đã hửng một vệt xám sau dãy núi. Ông chống gậy, nghe Khăm kể lại từ đầu, không chen ngang một lời. Nghe xong, ông bước vào chuồng, tự cúi xuống nhìn vết cắn một lúc lâu, rồi đứng thẳng dậy ra lệnh giữ nguyên hiện trường tới khi Thẳm xem xét xong. Nhà nào có người tò mò sang xem thì đứng ngoài rào, không được với tay chạm vào xác trâu. Ông quay sang Khăm, giọng chậm lại: con trâu này là vốn liếng lớn nhất của nhà anh, bản biết, nhưng thịt của một con vật chết không rõ cớ, máu lại cạn khô như bị rút hết, thì không nên xẻ ra chia nhau ăn. Chôn nguyên con, chôn sâu, xa nguồn nước.
Khăm nghe tới chữ chôn thì hai tay buông thõng. Anh nói, giọng khản đi, rằng con trâu này anh mua bằng tiền bán hai mùa ngô cộng với món nợ còn chưa trả hết cho nhà bên vợ. Nó mới bốn tuổi, vai u, kéo cày một mình bằng sức hai con trâu thường, cả vụ xuân trông vào nó. Chôn nó đi là chôn theo nửa cái cày của nhà anh trong năm tới, vợ lại đang ở cữ, con đỏ hỏn, anh biết lấy gì mà sống. Sơn không đáp vội. Ông đặt tay lên vai Khăm, bảo nợ nần thì bản còn có lệ khất khi gặp tai ương, ông sẽ đứng ra nói với chủ nợ, còn người ăn phải thứ thịt không rõ cớ mà sinh bệnh thì không ai cứu kịp.
Thẳm ngồi xuống phên tre dựng ở góc chuồng, mở sổ ra trên đùi. Ông viết ngày tháng trước: ngày 12/12/2026. Rồi ông viết từng dòng, đọc thầm lại sau mỗi dòng như lệ thường của người ghi sổ cho cả bản. Trâu đực của nhà Lò Văn Khăm, bốn tuổi, chết trong chuồng dưới gầm sàn, cổ bị cắn đứt, máu bị hút cạn, không có dấu thú rừng giằng xé, rào nguyên, chó không sủa, vệt tanh ở khe sàn phía trên xác. Viết tới đó, ông ngừng bút, cân nhắc một lúc, rồi ghi dòng kết luận của buổi sáng đầu tiên này, một dòng mà sau này ông sẽ gạch chân nhiều lần: con gia súc chết thứ 1.
- Thầy ghi thứ nhất, nghĩa là thầy tin còn có con thứ hai sao.
Khăm hỏi, mặt tái đi. Thẳm gấp sổ lại, đáp rằng ông ghi thứ nhất vì đây là con đầu tiên của đợt này, và vì ông đã già, ông không tin một con trâu khỏe đang đêm bị rút cạn máu trong chuồng kín lại là chuyện xảy ra một lần rồi thôi. Ông dặn Khăm ba việc trước khi trời tối: lót rơm mới cho ô chuồng còn lại, treo thêm đèn ở đầu hồi, và đêm nay dù nghe động tĩnh gì trên mái cũng phải gọi ông ngay, không được tự cầm dao xuống chuồng một mình. Ơn đứng bên chen vào, nói đêm nay anh sẽ cho người nhà thức canh đàn của anh, ai cũng nên làm thế từ đêm nay. Sơn gật đầu, hẹn chập tối sẽ qua từng nhà nhắc lại.
Mặt trời lên khỏi rặng tre thì việc chôn trâu bắt đầu. Bốn người đàn ông hàng xóm sang giúp khiêng xác ra bãi đất cao sau bản, đất cứng vì rét, cuốc bổ xuống tóe từng mảng khô. Khăm đi theo sau, tay không, thỉnh thoảng lại quay nhìn ô chuồng trống dưới gầm sàn nhà mình. Thẳm đứng ở mép hố, không tham gia đào, ông đang ngẩng mặt nhìn ngược lại mái nhà sàn của Khăm. Trên lớp nứa xám của mái chuồng phía sau, có một vệt quệt mờ kéo dài chừng hai sải tay, lớp rêu khô trên mặt nứa bị xô lệch sang hai phía, lộ ra một đường thẳng tắp. Vệt ấy bắt đầu từ phía đầu hồi hướng ra bờ tre, và dừng lại đúng phía trên chỗ con trâu đã nằm chết đêm qua. Ông không gọi ai xem cùng. Ông chỉ mở sổ, thêm vào cuối trang một dòng ngắn, kèm một dấu hỏi: mái có vệt quệt lạ, hướng từ bờ tre vào, chưa rõ là dấu của vật gì.