MA CÀ RỒNG RÚT RUỘT MƯỜNG LÒ - Chương 50: Trao Lại Giấy Nương Bên Suối
Sáng 20/01/2027, lúc 10:00, nhà trưởng bản mở cửa đón bốn người vào gian trong theo đúng lời hẹn từ hôm trước. Sơn mặc chiếc áo sạch nhất của mình như…
Nội dung chương
Sáng 20/01/2027, lúc 10:00, nhà trưởng bản mở cửa đón bốn người vào gian trong theo đúng lời hẹn từ hôm trước. Sơn mặc chiếc áo sạch nhất của mình như trong một ngày hội nhỏ của bản, chiếc hòm gỗ đặt ngay ngắn giữa chiếu, cuốn biên bản tổng kết của vụ việc nằm bên cạnh hòm, đã viết sẵn phần mở đầu từ tối hôm qua. Thẳm ngồi ở phía đối diện như mọi buổi làm việc quan trọng trong tháng này. Inh tới sau cùng, cô tự bế con trên tay đi từ nhà thầy sang, bước chân cô chậm nhưng vững. Đứa bé ngủ yên trong vòng tay mẹ nó suốt quãng đường ngắn giữa hai nhà mà không cần một ai đỡ hộ cô ở bất kỳ đoạn dốc nào.
Sơn mở nắp hòm gỗ trước mặt cả ba người. Trong hòm, phía trên những trang biên bản và vật chứng đã được gói riêng sang một ngăn, là cuộn giấy buộc bằng sợi dây gai cũ mà ông đã lấy ra cho Thẳm xem một lần trong tháng này. Ông nâng cuộn giấy lên bằng hai tay, ông nói rõ nguồn gốc của nó một lần cuối cùng cho biên bản được trọn vẹn: đây là giấy mảnh nương ven suối của cha mẹ cô Lò Thị Sên. Bản giữ hộ từ ngày hai vợ chồng ấy mất trong vụ lật bè năm cô lên sáu tuổi. Nó được giữ qua hai đời trưởng bản. Nó chưa từng mở ra cho một việc mua bán nào. Nó chưa từng thiếu một góc giấy nào trong suốt mười ba năm nằm trong chiếc hòm này. Hôm nay, ngày 20/01/2027, bản trao lại nó cho chủ nhân hợp lệ duy nhất của nó, trước mặt thầy cúng làm chứng và trước mặt một người dân trong bản là cô Inh đây. Việc bàn giao này vì thế không chỉ là việc của hai người già trao nhau một cuộn giấy cũ.
Ông trải cuộn giấy ra trên chiếu, đọc lại từng mục cho Sên nghe: thửa nương ven suối, đất đen màu mỡ, bờ cõi bốn phía giáp ruộng của những nhà nào. Mương nước dẫn vào từ đoạn nào của con suối, từng mục đều có dấu của trưởng bản đời trước và nét chữ của người ghi sổ năm ấy. Sên quỳ xuống bên chiếu, cô đưa tay vuốt nhẹ lên mặt giấy đã ngả màu thời gian, ngón tay cô dừng lại rất lâu ở dòng ghi tên cha mẹ mình. Cô nói cô chưa từng được nhìn thấy cuộn giấy này trong suốt mười ba năm qua, cô chỉ biết nó tồn tại qua lời kể của người lớn trong bản. Và có những lúc cô đã nghĩ mình sẽ không bao giờ được chạm tay vào nó, vì một đứa con gái mồ côi sống một mình ở cuối bản thì ai cũng cho rằng việc giữ đất là việc quá sức với nó.
- Giấy này bản giữ hộ cháu, không phải giữ thay cháu. Từ hôm nay việc giữ hộ ấy xong. Cháu cầm lấy, bằng hai tay của cháu, trước mặt đủ người làm chứng ở đây.
Sơn nói câu ấy rồi ông cuộn lại cuộn giấy theo đúng nếp gấp cũ, buộc lại sợi dây gai, và trao nó sang phía bên kia chiếu. Sên đón lấy cuộn giấy bằng cả hai tay, cô giữ nó trước ngực một lúc như người vừa nhận lại một phần thân thể của chính mình đã thất lạc từ thuở bé. Cô điểm chỉ vào trang biên bản bàn giao bằng ngón tay của chính mình, nét điểm chỉ rõ và dứt khoát như nét điểm chỉ của cô trong buổi chiều nấu nồi nước thuốc. Sơn ghi thêm vào cuối trang: người nhận đã đủ lớn, đủ khỏe, tự tay nhận lại tài sản của cha mẹ để lại, và từ giờ phút này bản không còn giữ hộ bất cứ thứ gì thuộc về cô nữa.
Cả bốn người rời nhà trưởng bản đi về phía cuối bản khi nắng đã lên cao hơn mái nhà. Họ đi chậm theo lối mòn ven cánh đồng, Inh bế con đi ở giữa. Thỉnh thoảng cô dừng lại đổi bên tay bế con một cách thành thạo như một người mẹ đã làm việc ấy từ lâu lắm rồi chứ không phải người mới tự bế con được hai ngày. Tới bờ suối, con đường mòn mở ra trước mặt họ: dòng suối chảy trong và lặng dưới ánh nắng nhẹ của một buổi sáng mùa đông hiếm hoi không sương. Và phía bên kia lối nước là thửa nương ven suối nằm im dưới lớp cỏ dại đã phủ kín bờ suốt nhiều năm không người chăm sóc. Mương dẫn nước vào ruộng vẫn còn dấu cũ, bờ cõi vẫn nhận ra được dưới lớp cỏ, và mặt đất đen của thửa nương hiện ra ở những chỗ cỏ thưa như một lời nhắc rằng nó chưa từng bỏ chủ của nó, nó chỉ nằm chờ.
Sên bước xuống thửa nương của mình. Cô đi qua bờ ruộng bằng bước chân của người trở về nhà sau một chuyến đi dài quá nửa đời người, cô đứng lại ở giữa thửa đất. Tay vẫn ôm cuộn giấy trước ngực, và cô ngẩng mặt lên nhìn về phía mặt trời đang lên trên rặng núi phía xa. Ánh nắng chiếu thẳng vào mặt cô, một thứ nắng nhẹ của buổi sáng cuối đông. Và cô không nheo mắt, không quay mặt đi, không đưa tay lên che trán như cô đã làm suốt từ thuở nhỏ mỗi khi nắng gắt làm cô nhức đầu tới chảy nước mắt. Cô đứng yên trong nắng một lúc lâu, mắt mở rõ, nhìn thẳng về phía cánh đồng Mường Lò trải rộng trước mặt, nơi những thửa ruộng của cả bản đang nằm chờ vụ mới trong một buổi sáng yên tĩnh nhất của mùa đông năm nay.
Thẳm đứng trên bờ ruộng nhìn cô gái, ông nói với Sơn bằng giọng của một người vừa đóng lại cuốn sổ dày nhất trong đời làm nghề của mình. Ông nói vụ việc bắt đầu từ một con trâu chết khô máu trong chuồng và một vệt sáng xanh lè trôi qua mái nhà trong sương, nó đi qua bao nhiêu đêm canh, bao nhiêu trang biên bản. Bao nhiêu lần lòng tin của cả bản sứt mẻ rồi lành lại, và nó kết thúc ở đây, trên một thửa nương ven suối, với một cô gái đứng thẳng dưới nắng cầm giấy đất của cha mẹ mình. Trong toàn bộ vụ việc ấy, chỉ có đúng một người chết, và người ấy là hung thủ, chết bởi chính thứ tà thuật do tay mình cấy ra. Ngoài người ấy ra, không một ai trong bản phải trả giá bằng mạng sống cho mười chín năm sai trái của một con người. Không một sản phụ nào phải chết. Không một đứa trẻ nào phải chết. Nhất là không phải cô gái vô tội đã mang thứ bùa ấy trong người từ đêm lọt lòng tới tận đêm mười sáu của tháng này.
Sơn gật đầu, ông nói phần việc còn lại của bản từ nay không còn nằm ở đầu hồi nhà ai trong đêm nữa, nó nằm ở những việc ban ngày. Bản sẽ cử người giúp cô gái phát quang bờ nương và khơi lại mương nước trước khi xuân sang, như cách bản vẫn giúp một hộ neo người dựng lại nhà sau một trận bão. Ông nói ông sẽ ghi việc ấy vào trang cuối của cuốn biên bản vụ này, để cuốn sổ dày của một tháng sợ hãi được khép lại bằng một dòng chữ về việc làm ăn của người sống, chứ không phải bằng một dòng chữ về người chết. Inh đứng bên bờ suối, cô nhìn xuống đứa con đang ngủ yên trong tay mình rồi nhìn sang cô gái đang đứng giữa thửa nương, cô nói mùa xuân này, khi nương ven suối xuống giống, cô sẽ là một trong những người ra đồng giúp. Nhà cô nợ thửa đất này một món nợ không ghi được vào biên bản nào. Những đêm bình yên của con cô từ nay về sau đều bắt đầu từ việc cô gái kia được trả lại sự trong sạch của mình.
Sên quay lại phía bờ suối, cô bước lên đứng cạnh ba người lớn tuổi và người chị hàng xóm của mình, cuộn giấy nương vẫn ôm chặt trước ngực. Cô nói kế hoạch của mình cho thửa đất bằng một giọng rõ ràng và bình thản: trước xuân cô sẽ phát sạch cỏ bờ, khơi lại mương nước, tới vụ cô sẽ cấy lúa trên phần đất cao và trồng rau ở phần đất thấp gần suối. Cô làm được tới đâu cô làm tới đó, không tham một lúc ôm hết cả thửa như người ta từng bảo cô không làm nổi. Cô nói cô không còn sợ thửa đất này nữa, và cô cũng không còn sợ con suối đã lấy đi cha mẹ cô, vì cô hiểu ra rằng đất và nước ở đây chưa từng làm hại cô một ngày nào. Thứ làm hại cô là lòng tham của một con người, mà lòng tham ấy đã được gọi đúng tên, ghi đúng biên bản, và đã tự kết thúc đời nó trong một đêm mà không một bàn tay nào trong bản phải nhúng vào.
Trước lúc đi về phía cuối bản, Sên còn làm một việc cô đã định từ lúc đứng dậy khỏi giường sáng nay. Cô bước xuống bờ suối ngay dưới thửa nương, cúi xuống vốc một vốc nước suối trong vắt lên rửa mặt. Nước lạnh làm cô rùng mình một cái, rồi cô cười, một nụ cười nhỏ và trọn vẹn mà Thẳm nói ông chưa từng thấy trên mặt cô gái này trong suốt những lần ông tới nhà cô từ tháng trước tới nay. Cô nói nước suối này đã chảy qua thửa nương của cha mẹ cô suốt mười chín năm cô không được cầm giấy đất. Nó chưa từng ngừng chảy một ngày nào, và từ hôm nay nó lại chảy cho cô như nó đã từng chảy cho cha mẹ cô ngày xưa.
Bốn người đứng lại bên bờ suối thêm một lúc nữa trong nắng nhẹ, nghe tiếng nước chảy qua những viên đá nhỏ dưới lòng suối và tiếng gió đi qua đám cỏ dại trên bờ nương. Rồi họ cùng nhau quay về phía bản, đi trên lối mòn ven cánh đồng trong một buổi sáng mà không một ai trong bốn người phải ngoái đầu lại nhìn về phía cuối bản với nỗi lo như suốt một tháng qua nữa.